Summa summae S. Thomae sive compendium theologiae

D. Thomas, qq. 113 et 114.

Petes 1° utrum homines ab angelis custodiantur.

Resp. affirmative.¹ Est de fide in multis Scripturae locis expressa. Psal. XC, 11: Angelis suis mandavit de te, ut custodiant te omnibus viis tuis. Genes., XXXII, 23 et XLVIII, 16; Matth., XVIII, 10; Luc., II, 9; Act., XII, 7, et alibi.

Ratione suadetur². Homo in statu huius vitae constitutus est quasi in quadam via qua debet tendere ad patriam, in qua via multa pericula homini imminent, tum ab interiori, tum ab exteriori. Ergo, sicut hominibus per viam non tutam ambulantibus dantur custodes, ita et cuilibet homini, quamdiu viator est, custos angelus deputatur. Quando autem iam ad terminum viae pervenerit, tunc non habebit angelum custodem, sed habebit in regno angelum conregnantem, in inferno daemonem punientem.

Petes 2° utrum plures homines ab uno angelo, an singuli homines a singulis angelis custodiantur.

Resp. singulos homines a singulis angelis custodiri a nativitate³.

Prima pars colligitur ex Act., XII, 15. Cum puella nuntiabat Petrum ad ostium stare, fideles non credentes esse Petrum, dixerunt: Angelus eius est. Unde Hieron. in cap. XVIII Matth. ait: « Magna est dignitas animarum, ut unaquaeque habeat ab ortu nativitatis, in custodiam sui, angelum delegatum. »

Ratione suadetur⁴. Divina providentia, cuius custodia angelorum est quaedam executio circa homines, principaliter versatur circa illa quae perpetuo manent; circa vero ea quae transeunt versatur, in quantum ipsa ordinat ad

res perpetuas. Atqui homines non sunt solum incorruptibiles quantum ad communem speciem, ut aliae creaturae, sed etiam quantum ad proprias formas singulorum, quae sunt animae rationales. Ergo providentia Dei comparatur ad singulos homines, sicut comparatur ad singula genera vel species corruptibilium. — Subsumo. Atqui probabile est quod diversis speciebus rerum diversi angeli praeficiantur. Ergo etiam rationabile est ut diversis hominibus diversi angeli ad custodiam deputentur.

Secunda pars est contra quosdam antiquos, qui dicebant tantum dari angelum custodem post Baptismum⁵. Et 1° eam diserte asserit Hieron. cit. 2° Prob. ratione. Beneficia quae a Deo providentur homini in quantum habet naturam rationalem, ex tunc ei exhibentur, ex quo nascendo talem naturam accipit. Atqui tale beneficium est custodia angelorum. Ergo.

Praeter Angelos Custodes singulis hominibus privatis a nativitate deputatos, Patres et theologi communiter agnoscunt insuper speciales pontificibus, regibus et aliis personis publicis et superioribus deputari, qui eos dirigant in iis quae spectant regimen multitudinis sibi commissae⁶. Item et specialem deputari cuilibet nationi, regno, provinciae, civitati, dioecesi, ordini religioso, communitati, collegio, sodalitio, etc. Valde etiam probabile est cuilibet sacerdoti celebranti adesse angelum specialiter deputatum, qui ipsum in tanti mysterii celebratione iuvet, eiusque preces et hostias Deo offerat⁷. Colligitur ex verbis illis Canonis missae: « Iube haec perferri per manus sancti angeli tui in sublime altare tuum, etc. »

Petes 3° quae sint officia angelorum custodum erga nos.

Resp. 1° Illuminare intellectum, non infundendo species, sed aptando veritates ad captum nostrum, vel sub sensibilium similitudinibus repraesentando; sicque instruunt et docent, atque bonas cogitationes suggerunt, voluntatem

etiam excitant, ad bonum suadendo, hortando, etc. Boni occasiones subministrant, mali occasiones amovent. Ita habetur Genes., XVI, 7 et XVIII, 2; Exod., XXIII, 20 seqq.; Iudith, XIII, 20; Tob., VI, 4, XI, 2 seqq., XII, 1 seqq.; Act., V, 19, et alibi.

2° — Preces nostras et vota Deo offerunt, Tob., III, 25 et XII, 12; Apocal., VIII, 3: non ut Deus ea cognoscat, sed ut ipsi suas preces nostris precibus iungant.

3° — Damna externa avertunt, iuvant in periculis, in bello, praesertim in morte, fugant morbos, pestilentias, etc., Genes., XLVIII, 16; IV Reg., VI, 17 et XIX, 35; Tob., VI, 4 seqq., et alibi.

4° — Arcent et coercent daemones, ne noceant, vel ne tantum noceant quantum vellent, sive in temporalibus, sive in spiritualibus, Tob., VI, 16 seqq. et VIII, 3.

Et cum tot ac tanta beneficia ab angelis custodibus continuo recipiamus, eo usque ingrati sumus, ut tam insignium benefactorum, quos speciali cultu et honore prosequi deceret, vix memoriam recolamus.

Petes 4° utrum angeli custodes quandoque suos clientes deserant.

Resp. quod nunquam totaliter eos deserant⁸, sed aliquando ex parte et secundum quid. Ratio est, quia custodia angeli, ut diximus, est quaedam executio divinae providentiae circa homines generaliter facta. Atqui nec homo, nec res aliqua totaliter divinae providentiae subtrahitur. Ergo. Aliquando tamen angelus dimittit suum clientem secundum quid, prout scilicet non impedit quin vel subdatur alicui tribulationi, vel cadat in peccatum, secundum ordinem divinorum iudiciorum. Et secundum hoc Babylon et domus Israel dicuntur in Scripturis derelictae ab angelis.

Petes 5° utrum angeli doleant de malis nostris.

Resp. negative⁹, quia dolor est de his quae sunt contra voluntatem. Cum autem angeli habeant suam voluntatem

in omnibus divinae voluntati conformem, nihil accidere potest contra eorum voluntatem. Equidem non volunt peccata et mala hominum secundum se, approbant tamen voluntatem Dei ea permittentis et vindicantis.

[Petes 6° ex quo ordine sint angeli custodes. Resp.¹⁰ Angeli custodes privatarum personarum sunt ex infimo ordine, quia nuntiare minima pertinet ad angelos infimi ordinis; procurare autem quae spectant salutem unius personae privatae, videtur quid minimum in officiis angelorum. Angeli vero custodes multitudinis, aut eorum qui praesunt multitudini, sunt ex aliis superioribus ordinibus, quia quanto agens est universalius, tanto est superius. Sic igitur custodia humanae multitudinis pertinet ad Principatus, vel forte ad Archangelos, qui dicuntur principes angelorum. Ulterius, secundum S. Greg., Hom. 34 in Evang., super omnes naturas corporeas custodiam habent Virtutes, super daemones habent Potestates, super bonos spiritus habent Principatus vel Dominationes.]

Petes 7° utrum daemones impugnent et tentent homines.

Resp. affirmative¹¹, tum propter invidiam, per quam impedire nituntur profectum hominum, tum propter superbiam, per quam divinae potestatis similitudinem usurpant, deputando sibi ministros determinatos ad hominum impugnationem et excidium; sicut Deus deputat angelos determinatos ad hominum salutem. Idque patet ex Genes., III, 1 seqq.; ad Ephes., VI, 11 seqq.; i ad Tim., II, 14; I Petr., V, 8 et 9, et quotidiana atque infelici experientia.

Petes 8° utrum sit cuique suus malus angelus ad exercitium, sicut cuique est bonus ad custodiam.

Resp. plures ita sentire, post Origenem, Hom. 12 in Luc.; Greg. Nyss., Tract. de vita Moysis; Cassianum, Collat. 8, cap. 17, et S. Thomam, in II Sentent., dist. 11, a. 5, o.

Alii negant: 1° quia haec opinio nullum habet fundamentum, neque in Scriptura, neque in traditione, sed potius videtur ortum habere ex superstitione gentilium, qui duos genios cuilibet homini assignabant; 2° quia sunt plures homines incapaces exercitii ad virtutem, ut sunt pueri et amentes; 3° quia non est verisimile Deum permittere quod daemones continuo insidientur hominibus, qui iam aliunde sunt admodum infirmi.

Ad eos qui referuntur contrarium tenuisse, respondent, Origenem multis aliis erroribus scatere; Gregorio Nysseno alios Patres non assentire; opera Cassiani declarata esse apocrypha a Gelasio Papa; S. Thomam vero hanc quidem opinionem referre, sed non eam approbare.