Summa summae S. Thomae sive compendium theologiae

D. Thomas, q. 63.

Petes 1° quomodo angeli peccaverint.

Angelos peccasse, fide constat. Dicitur enim, Iob, IV, 18: In angelis suis reperit pravitatem. Sed difficultas est quomodo angelus peccaverit, aut potuerit peccare.

Resp. angelum peccasse ex ignorantia seu errore, non specialiter et stricte sumpto pro assensu quo quis assentitur falso tanquam vero, vel pro iudicio speculativo quo quis iudicat malum bonum; sed ex errore seu ignorantia generaliter sumpta, pro actuali inconsideratione qua quis non attendit neque considerat practice actu quae posset et deberet considerare. Non ergo erravit angelus iudicando aliquid bonum, quod bonum non est, sed non considerando bonum superius, ad quod bonum proprium erat referendum. Proposuit namque intellectus angelicus voluntati propriam excellentiam ut bonam et amandam, et in hoc non erat error; at non proposuit, ut poterat et debebat, ut amandam cum subiectione ad divinam regulam, et cum ordine ad Deum ut authorem et finem supernaturalem: in quo est defectus actualis considerationis practicae, ideo ignorantia seu error qui dicitur pravae electionis. Hanc autem excellentiam sic propositam sine subiectione et ordine ad Deum ut finem supernaturalem dum amavit angelus, peccavit.

Petes 2° quodnam fuerit primum peccatum angelorum.

Resp. fuisse superbiam¹.

Prob. ex Scriptura. Tob., IV, 14, dicitur: In ipsa (superbia) initium sumpsit omnis perditio. Eccli., X, 15: Initium omnis peccati superbia. Isa., XIV, 12 et 13, dicitur de diabolo sub figura regis Babylonis: Quomodo cecidisti de caelo, Lucifer..., qui dicebas in corde tuo: In caelum conscendam, super astra Dei exaltabo solium meum. Et Ezech., XXVIII, 17, sub figura regis Tyri, de eodem Lucifero dicitur: Elevatum cor tuum in decore tuo. Patebit ulterius ex responsione sequenti.

Petes 3° circa quod obiectum primo superbierit angelus.

Resp. Obiectum circa quod primo superbiit angelus, fuit utraque beatitudo, tam naturalis quam supernaturalis², quatenus appetiit remanere in beatitudine naturali, in ea complacendo tanquam in perfectione et excellentia

sibi naturaliter debita, et qua aliis creaturis singulariter praeemineret, et recusando beatitudinem supernaturalem, quatenus erat obtinenda per gratiam Dei specialem, et debebat esse communis hominibus sibi inferioribus. Atque in hoc appetit similitudinem cum Deo, quaerens habere in proprio fundo beatitudinem singularem sibi connaturaliter debitam, et non ex gratia et quasi precario: quod est proprium Dei.

Observandum autem quod non sint hic distinguendi duo actus superbiae, unus circa beatitudinem naturalem, alter circa beatitudinem supernaturalem; sed est unus actus et una superbia, eligens potius sistere in propria et privata beatitudine, quia singularis erat et sibi iure creationis connaturaliter debita, quam habere supernaturalem communem aliis sibi inferioribus, et ex gratia Dei, quasi precario, quam tamen non recusaret, si posset eam habere virtute naturae sine gratia, et sibi propriam, non aliis communicandam: quod totum est superbiae et proprium superbis, qui malunt in inferiori gradu permanere, quam ad altiorem, aliorum ope, elevari.

Prob. responsio ex Patribus. Greg., lib. XXXIV Moral., c. 17, dicit « angelos perdidisse participatam celsitudinem, quia privatam desideraverunt. » Aug., lib. XII de Civit., c. 1: « Mali angeli, sua potestate delectati, velut bonum suum sibi ipsi essent, a superiori communi omnium beatifico bono ad propria defluxerunt. » Bernardus, serm. 17 in Cant., n. 5, loquens de angelo malo: « Molitus est habere subiectos (scilicet homines), socios dedignatus. Infirmiores sunt, inquit, inferioresque natura; non decet esse concives, nec aequales in gloria. » Idem expresse docet S. Thomas hic, a. 3, o. Adde, non posse assignari congruentius obiectum primae superbiae angelorum quam eorum ultimum finem, tam naturalem, quam supernaturalem, inordinate appetitum.

Petes 4° utrum angelus potuerit peccare in instanti suae creationis.

Resp. negative³; quia primus actus voluntatis in angelo

lis, licet fuerit a voluntate eliciente, fuit tamen a Deo specialiter movente et applicante. Ergo non potuit esse peccaminosus; Deus enim non est principium defectuosum, et alias peccatum in ipsum refunderetur. — Prob. ant. Operatio quae incipit cum esse rei et est principium caeterarum, qualis est primus actus voluntatis in angelis, est ab eo a quo est natura: sic motus cordis in animali, moveri sursum in igne, sunt a generante. Atqui natura angeli est a Deo. Ergo.

Neque obstat quod in primo instanti suae creationis potuerit mereri, et reipsa meruerit: quia ad meritum sufficit libertas contradictionis, qua pollebat, ut patet in Christo et in confirmatis in gratia; ad peccatum autem requiritur libertas contrarietatis, ut quis scilicet possit facere malum et non faciat, qua tunc carebat angelus.