Summa summae S. Thomae sive compendium theologiae

Dico 1°: Deus non cognoscit futura absoluta libera in essentia sua ut habet rationem speciei intelligibilis ante decretum, ut novissime excogitavit Honoratus Tournely. Quia in causa indifferenti ad futuritionem et non futuritionem, non potest cognosci effectus futurus potius quam non futurus, patet ex terminis. Atqui essentia Dei, ut habet rationem ideae aut speciei ante decretum, est indifferens ad effectum futurum vel non futurum; est namque causa rerum in actu secundo libera et per suam voluntatem, ita ut non sint futura nisi quia vult, et ideo ante decretum eas quidem repraesentat ut possibiles, sed non ut futuras. Ergo.

Neque refert quod essentia divina sit in repraesentando infinita; non enim ideo potest repraesentare quod non est repraesentabile, ante decretum autem nihil est repraesentabile ut futurum, quia non est futurum.

Neque ea cognoscit in supercomprehensione causarum secundarum ante decretum, ut vult Molina, propter eamdem rationem. Quia neque comprehensio, neque supercomprehensio alicuius causae potest in ea apprehendere quod in ea non continetur. Atqui in causa secunda, ante decretum divinae voluntatis, effectus non continetur ut determinate futurus, sed indifferenter ad esse vel non esse; non enim potest causa secunda esse determinata ad futuritionem potius quam non futuritionem ante decretum seu determinationem causae primae. Ergo. Haec patent ex dictis art. I huius Dissert. et adhuc magis patebunt ex dicendis.

Neque in suo decreto praeviso ut futuro: 1° quia decretum Dei, utpote aeternum, non potest concipi cum fundamento in re seu virtualiter futurum; aeternitas enim cum sit tota et indivisibilis, non novit praeteritum nec futurum. 2° Dato gratis decretum posse concipi futurum, saltem ut in eo Deus futura cognosceret, deberet dari medium in quo hoc decretum ut futurum repraesentaretur; cum enim in illo priori non intelligatur existens, non potest in seipso cognosci. Atqui ante decretum non est medium quod illud repraesentet ut futurum. Ergo. — Prob. min. In illo priori Deus est indifferens ad illud decretum ponendum vel non ponendum, cum decretum sit id quo se determinat. Ergo.

Neque in veritate sive formali sive obiectiva futurorum ante decretum, ut nunc plerumque sustinent professores Societatis [Iesu], qui sic arguunt. Deus est omniscius, et nulla veritas ipsum latet. Atqui, ante decretum, una ex duabus propositionibus contradictoriis est determinate vera, altera falsa. Ergo hanc veritatem ante decretum ab aeterno cognoscit Deus. Duplicem autem distinguunt veritatem, alteram formalem propositionum, alteram obiectivam rerum; etenim, ut contendunt, si verum fuit ab aeterno quod nunc est, ita vera fuit propositio quae affirmat futurum: hanc veritatem vocant formalem, primam obiectivam, quia est obiectum huius secundae. Quidam ergo dicunt, futura a Deo praesciri in veritate formali, quidam in obiectiva; sed uterque dicendi modus in eumdem ferme reincidit. Rem ergo confecero, si probem et nullam esse veritatem sive formalem sive obiectivam futurorum ante decretum, et esto esset, non esse medium in quo futura possint cognosci. Itaque

Probatur 1°. Ante Dei decretum nihil est determinate futurum. Ergo nulla futuri veritas sive formalis sive obiectiva. — Patet conseq., quia veritas sequitur ad ens tanquam eius proprietas. — Prob. anteced. Futurum est quod est determinatum in suis causis ad habendam existentiam in tempore sequenti; patet ex dictis art. I huius Dissert. Atqui ante omnem determinationem causae primae, nulla causa secunda est determinata, alioquin prima foret secunda, et secunda prima.

Probatur 2°. Dato gratis inesse propositionibus de futuro contingenti veritatem formalem independenter a Dei decreto, haec tamen non foret medium in quo Deus quae futura sunt posset cognoscere. Ergo. — Prob. ant. Quod pendet ab alio in sua veritate, eamque ab illo mutuat, non potest esse medium ad illud aliud cognoscendum; medium enim cognoscendi aliud, debet prius isto alio cognosci; implicat autem id quod ab alio dependet in sua veritate, et eam ab illo mutuat, prius isto alio cognosci, eo modo enim est cognoscibile, quo est verum. Atqui veritas propositionis de futuro, si detur, pendet ab eventu futuro, atque ab illo mutuatur. Ergo non potest esse medium in quo Deus eventum futurum cognoscat. — Probatur min. Non ideo eventus est vere futurus, quia propositio enuntians illum futurum est vera, sed et contra propositio est vera, quia eventus est vere futurus; ab eo enim quod res est vel non est, propositio dicitur vera vel falsa, ut fert commune principium. Ergo veritas propositionis de futuro, si detur, pendet ab eventu futuro atque ab illo mutuatur.

Propter hoc argumentum, quod nobis videtur invincibile, plerique adversariorum, relicta veritate formali, confugiunt ad veritatem obiectivam, et dicunt, ex eo quod eventus sit nunc in tempore, vere fuisse futurum ab aeterno, et in illa veritate futuritionis, seu in illo esse futuro, Deum cognoscere esse praesens quod aliquando habebit.

Verum contra veritatem obiectivam pariter urget argumentum factum. Quod pendet ab alio in sua veritate et eam ab illo mutuat, non potest esse medium ad istud aliud cognoscendum. Atqui, iuxta ipsam adversariorum doctrinam, veritas obiectiva futuritionis pendet a veritate esse praesentis, non minus quam veritas formalis propositionis pendet a veritate obiectiva futuritionis. Ergo, sicut veritas formalis propositionis non potest esse medium in quo Deus cognoscat veritatem obiectivam futuritionis, sic veritas obiectiva futuritionis non potest esse medium in quo Deus cognoscat esse praesens quod habebit in tempore. — Probatur min. Dicunt adversarii eventum fuisse ab aeterno vere futurum, quia nunc est, seu quia aliquando erit in tempore, hoc est, ex illo esse praesenti quod habet quando est, aut habebit in tempore quando erit, vere fuisse futurum tota duratione praecedente. Ergo, secundum doctrinam adversariorum, veritas obiectiva futuritionis pendet ex veritate esse praesentis, sicut veritas formalis propositionis pendet ex veritate obiectiva futuritionis.

Quantum ad obiectiones contra hanc ultimam conclusionis partem, cum omnes ferme eo tendant ut probent veritatem propositionum de futuro contingenti ante decretum, et soleant proponi et solvi in Logica, eas hic omittimus, et eo maxime, quod licet evincerent quod praetendunt adversarii, nihil obtinerent contra nostram assertionem, ut patet ex probatione secunda.

Dico 2°: Deus cognoscit futura absoluta contingentia et libera in suo decreto eorum futuritionem determinante, seu in essentia sua huiusmodi decreto determinata.

Probatur 1° ex Patribus. Hilarius, lib. III de Trinit. dicit: « Quae Deus facere decrevit, in sua voluntate cognovit. » S. Aug., lib. de Praedest. sanct., cap. 10: « Praedestinatione Deus ea praescivit quae fuerat ipse facturus. » Et infra: « Quando promisit Deus Abrahae fidem gentium, non de nostrae voluntatis potestate, sed de sua praedestinatione promisit; promisit enim quod ipse facturus fuerat. » Ubi sermo est, ut patet, de futuris liberis, nimirum de conversione gentium.

Probatur 2° ex D. Thoma. S. Doctor passim statuit duo principia ex quibus conficitur nostra conclusio. Primum, quod Deus extra se nihil videat, sed omnia in essentia sua ut in causa. Ita hic q. 14., a. 5; I Contra gent., cap. 68, et alibi. Confer art. 4 praecedentis dissertationis. Secundum principium, quod Deus sit causa rerum per suam voluntatem. Ita hic q. 14, a. 8; infra q. 19, a. 4, et alibi. Ex quibus, inquam, duobus principiis conficitur quod Deus futura quaecumque, etiam contingentia et libera, cognoscat in sua voluntate, quod est conclusio nostra.

Verum opponunt adversarii quod S. Thomas, agens ex professo, hic q. 14, a. 13, et in I Sent., distinct. 38, q. 1, a. 5, de cognitione futurorum contingentium, nullam faciat mentionem decreti, sed recurrat ad eorum praesentiam in aeternitate.

Resp. S. Thomas fundando certam praescientiam futurorum in eorum praesentia in aeternitate, non excludit decretum, quin potius supponit et asserit. Enimvero futura non sunt in aeternitate praesentia, nisi quia sunt futura in propria duratione, non sunt autem futura in propria duratione, secundum D. Thomam, nisi per Dei voluntatem, seu, ut dicebamus art. praecedenti, non sunt praesentia in aeternitate, nisi quatenus sunt termini divinae voluntatis ea determinantis, et simul actu producentis; consequenter videre futura praesentia in aeternitate, est, in via S. Thomae, ea videre in divina voluntate. Idque eo verius est, quod, iuxta S. Doctorem, Deus res non videat immediate in ipsis, sed in se ut in causa, est autem causa rerum per voluntatem. Non ergo decretum et rerum praesentia in aeternitate sunt duo media in quibus Deus futura cognoscit, ut quidam falso imaginantur, sed solum decretum divinae voluntatis, seu ipsa divina voluntas, ut volens simul et actu producens, est medium in quo Deus futura cognoscit: rerum autem praesentia non est medium, sed ipsum obiectum, seu modus obiecti, prout repraesentatur in voluntate actu producente, sicque est ratio sub qua, non in qua res cognoscitur.

Insuper, falsum est S. Thomam locis citatis non meminisse expresse decreti. Hic enim, q. 14, a. 13, dicit: « Omnia quae sunt in tempore sunt Deo ab aeterno praesentia, non solum ea ratione qua habet rationes rerum apud se praesentes, ut quidam dicunt. » Rationes autem rerum practicae, sunt ideae per decretum voluntatis determinatae. Et posteriori loco, in 1: « Deus ab aeterno non solum videt ordinem sui ad rem, ex cuius potestate res erat futura. » Ecce decretum. « Sed ipsum esse rei intuebatur. » Ecce rerum praesentiam in aeternitate.

Ratio fundamentalis conclusionis nostrae non est alia quam quae supra ex S. Thoma proposita est. Haec nimirum: Deus cognoscit alia a se in se ut in causa. Atqui est causa futurorum contingentium per decretum suae voluntatis. Ergo. — Major constat ex dictis art. 4 praeced. dissertationis. — Minor ex art. 3 eiusdem dissert. Estque communis et passim tradita in Scripturis. Ad Ephes., I, 11: Operatur omnia secundum consilium voluntatis suae. Sap., XI, 26: Quomodo aliquid permanere posset, nisi tu voluisses? Apoc., IV, 11: Tu creasti omnia, et propter voluntatem tuam erant, et creata sunt.