Summa summae S. Thomae sive compendium theologiae

Dico: Non potest dari ignorantia invincibilis de existentia Dei ut auctoris naturalis.

Probatur 1º ex Scripturis. Dicuntur indiscriminatim inexcusabiles qui Deum ignoraverunt, Rom., I, 20. Ergo vincibiliter et culpabiliter ignoraverunt. Dicitur insuper, Ps. LXXVIII, 6: Effunde iram in gentes quae te non noverunt, et in regna quae nomen tuum non invocaverunt. Atqui id non diceret Propheta divinitus inspiratus, nisi ignorantia eorum foret vincibilis et culpabilis. Ergo.

Probatur 2º ex Patribus. Augustinus dicit, In Ps. LXXIV: « Deus ubique secretus, ubique publicus, quem nulli licet ut est cognoscere, et quem nemo permittitur ignorare. » Chrysostomus, in haec verba: Caeli enarrant gloriam Dei, dicit, Hom. IX ad pop. Antioch.: « Scytha, et barbarus, et Judaeus, et Aegyptius, et omnis homo super terram vadens, hanc vocem audit... In hunc pariter librum et idiota et sapiens intueri poterunt. » Gregorius Magnus, lib. XXVII Moral., c. 9: « Omnis homo, eo ipso quod rationalis est conditus, debet ex ratione colligere, eum qui se condidit, Deum esse. »

Probatur 3º ratione, qua etiam fit satis fundamento adversae sententiae:

[1º Conclusio nostra ex praemissis principiis evidenter infertur. Ex una parte enim creaturae tum quoad earum motum et dispositionem, tum quoad earum subordinationem causalitatis, tum quoad earum contingentiam, tum denique quoad diversos earum gradus perfectionis, quotidie ante oculos hominis objectae habentur, et quatenus effectus a causa dependentes, aptae sunt per seipsas ducere in cognitionem existentiae primi motoris immobilis, primae causae efficientis, supremae intelligentiae ordinatricis omnium in finem, entis necessarii et perfectissimi: quibus omnibus accedit conscientia de existentia temporanea nostra et de imperfecta natura intelligentiae nostrae. — Ex altera parte vero, est desiderium naturale cognoscendi causam quae confuse apprehenditur statim a mente nostra in cognitione effectus; cui desiderio explendo, ratio, naturali vi ratiocinandi qua gaudet, naturaliter apta est, ut dictum est in tertio principio supra enuntiato. Igitur, si ex creaturis homo ratione utens non cognoscit creatorem, merito affirmandum est eum non facere quod in se est, et desidia turpi et culpabili negligit certe rationem naturalem applicare inquisitioni veritatis primariae ex qua caetera profluunt, et qua abscissa, nulla alia stare potest. Excluditur ergo ab ipso, juxta datam definitionem, ignorantia invincibilis. Aliunde]

2º Quamvis existentia Dei non sit per se nota quoad nos, ut diximus supra, sed sit ex creaturis demonstrabilis, haec tamen demonstratio est tam facilis, tam obvia, ut nullus sit mentis compos, quantumvis rusticus aut barbarus, qui illius non sit capax, aut saltem cui ex inspectione mundi aut sui ipsius non incidat aliqua suspicio aut conjecturalis opinio alicujus supremi numinis aut rectoris, ut patet ex Scripturis et Patribus citatis, qua prosita, tenetur inquirere quis sit: quod si negligat, vincibiliter ignorat. Ergo.

Adde quod, si homo posset invincibiliter ignorare Deum, quantumvis scelestus foret, nullum peccatum mortale committeret. Peccatum enim mortale est offensa Dei, non potest autem offendi qui invincibiliter non cognoscitur.

[Hic notanda est propositio damnata ab Alexandro VIII: « Peccatum philosophicum seu morale est actus humanus disconveniens naturae rationali et rectae rationi; theologicum vero et mortale est transgressio libera divinae legis. Philosophicum, quantumvis grave, in illo qui Deum vel ignorat vel de Deo actu non cogitat, est grave peccatum, sed non offensa Dei neque peccatum mortale dissolvens amicitiam Dei, neque aeterna poena dignum. » — Haec propositio, quam effinxerat Arnaldus, suisque adversariis de more attribuebat, fuit notata uti scandalosa, temeraria, piarum aurium offensiva et erronea.]