Summa summae S. Thomae sive compendium theologiae

[Sensus quaestionis est, an, sicut per virtutem patris producitur corpus filii, ita et producatur huius anima, sicut producuntur aliae formae substantiales; an vero, cum organisatur corpus, illi infundatur immediate a Deo, non quidem per emanationem, sed per viam creationis.

Teste Theodoreto, lib. V de Divinis decretis, Cerdon et Marcion dicebant animam humanam esse aliquid de substantia Dei¹, ex hoc quod dicitur Gen., II, 7, Deum inspirasse, seu ut fert alia versio, insufflasse in faciem hominis spiraculum vitae, quod spiraculum contendebant esse communicationem ipsius spiritus divini. Hunc errorem Manichaeis tribuit Aug., de Haeresib., haeres. 46, et in Priscillianistis damnant illum concilium Bracarense I, cap. 5, et Leo Papa, Epist. 91, alias 93, cap. 5, qui addit errorem hunc ex philosophorum quorundam et Manichaeorum opinione manasse.

Productionem animarum ex traduce sustinuerunt Tertullianus, Apollinaris et plures occidentales, teste S. Hieronymo, obscuriores tamen. De isto modo productionis dubitavit S. Augustinus, quem dubitantem secuti sunt S. Gregorius, Eucherius, Salvianus et Rabanus Maurus; quia videbatur illis difficile concipere quomodo aliter anima infantis contraheret peccatum originale in instanti conceptionis, cum Deus non sit author peccati.

Dico: Anima rationalis non est ex substantia divina, nec traducitur a parentibus, sed a Deo creatur et unitur corpori².

Prob. 1° ex S. Scriptura. Genes., II, 7, dicitur: Formavit Dominus Deus hominem de limo terrae, et inspiravit in faciem eius spiraculum vitae, et factus est homo in animam viventem.* Id est, Deus formavit corpus hominis ex terra, tamquam ex materia praeexistente, et illi infudit animam ex nihilo productam. Eccles., XII, 7: Revertatur pulvis in terram suam unde erat, et spiritus redeat ad Deum, qui dedit illum. Porro, si spiritus sit ex semine, Deus non magis dedit illum quam corpus. Hebr., XII, 9, parentes dicuntur patres carnis, Deus autem dicitur Pater spirituum. Si animae a parentibus traducuntur, parentes erunt pariter patres spirituum, et Deus non erit magis pater spirituum quam carnis. Zach., XII, 1, Deus dicitur fingens spiritum hominis in eo. Nihil clarius. Item Psal. XXXII, 15: Qui finxit singillatim corda eorum. Nomine cordis S. Scriptura solet intelligere animam.

Prob. 2° ex conciliis et Patribus. Conc. Toletanum I in assertione fidei dicit, « animam hominis non divinae esse substantiae, aut Dei Patris, sed creaturam dicimus Dei voluntate creatam. » Lateranense V, sub Leone X, sess. 8, definit animam esse immortalem, et « pro corporum quibus infunditur multitudine, singulariter multiplicabilem, et multiplicatam, et multiplicandam. » Quod significat unamquamque animam ab extra produci seu creari singulariter, ad constituendam naturam humanam in unoquoque individuo.

S. Ambros., lib. de Arca et Noe, c. 4, dicit: « Ex nullo homine generantur animae. » S. Hieron., in cap. XII Eccles.: « Satis ridendi sunt qui putant animas cum corporibus fieri, et non a Deo, sed a corporum parentibus generari. » S. Hilarius, lib X de Trinit., probat Christum non assumpsisse animam de B. Virgine, eo quod « anima hominis opus sit Dei, carnis vero generatio semper ex carne sit...; anima nunquam ab homine gignentium originibus praebetur. » S. Bernard., sermo ii de Nativ., n. 1 et 6: « Compacta et confoederata sunt in te caro et anima: illa plasmata, haec inspirata... Quod unitur rationalis animae creatura terreno corpori..., creando immittitur, immittendo creatur. » In hoc Patres graeci latinis consentiunt.

Ex quibus omnibus nunc conclusionem nostram ad fidem pertinere et oppositam esse haereticam, videtur multis cum Authore, qui hic, q. 118, a. 2, o, dicit: « Ideo haereticum est dicere quod anima intellectiva traducatur cum semine. »

Prob. 3° ratione³. 1° Si foret virtus relicta ab anima parentis in semine ad producendam animam, esset vel materialis vel spiritualis. Atqui neutrum dici potest. Ergo. — Prob. min. 1° Non est materialis. Nulla enim virtus activa agit extra genus suum. Ergo virtus materialis non potest producere substantiam spiritualem. 2° Non est spiritualis, tum quia non est ab anima ut est spiritualis, sed ut est actus corporis, qua parte pertinet ad ordinem materialium; tum quia non posset permanenter subiectari in semine corporeo, donec corpus esset sufficienter organisatum; quod enim recipitur permanenter in subiecto, ad modum illius recipitur. Ergo.

2° Eorum quae sunt unius generis est idem modus prodeundi in esse⁴. Atqui anima est de genere substantiarum intellectualium, quae non possunt aliter intelligi prodire in esse, nisi per viam creationis, ut patet in angelis. Ergo.

Si obiicias pluries in S. Scriptura affirmari animas ex patre prodiisse, ut Genes., XLVI, 26: Cunctae animae quae ingressae sunt cum Iacob in Aegyptum et egressae sunt de femore illius, — respondeo cum Angelico⁵, quod in authoritate illa, et similibus, ponitur per synecdochen pars pro toto, id est anima pro homine, utpote nobilior. Non tamen intelligendum est quod totus homo sic egrediatur de femore patris, sed id tantum quod generationi carnali per se convenit, id est caro.

Obiicies contra primum testimonium Scripturae: 1° Inspiratio seu insufflatio qua factus est homo in animam viventem, Adamum solum respicit, et non probat

singulas animas posterorum eius per actum positivum Dei vere creari, et non per traducem ad existentiam adduci. Ergo hic locus est extra quaestionem et hic convenienter allegari non potest.

Resp. Nego ant. 1° Hic locus ab ipso Aquinate interpretatur sicut illum intelligimus. Postquam probavit, II Contra gent., c. 87, « animam humanam produci in esse a Deo per creationem, » de quacumque anima hoc pronuntians, addit: « Hoc etiam innuere videtur sacra Scriptura. Cum enim, de institutione aliorum animalium loquens, eorum animas aliis causis adscribat, utpote cum dicit, Gen., I, 20: Producant aquae reptile animae viventis, et similiter de aliis, ad hominem veniens, animam eius a Deo creari ostendit, dicens, ibid., II, 7: Formavit Deus hominem de limo terrae, et inspiravit in faciem eius spiraculum vitae. » Quod hic, iuxta Angelicum, saltem innuitur, est animam humanam quamcumque produci in esse a Deo per creationem. 2° Si anima humana aliter produci posset quam per creationem, verisimiliter Deus in initio eam produxisset eodem modo quo produxit animas aliorum animalium, scilicet per virtutem inditam et inhaerentem cuique naturae. Atqui, formato corpore Adami, Deus eius animam distincto et speciali actu creavit. Ergo hoc ipso demonstratur animam humanam aliter produci non posse. Et cum ex ipsa essentia sua anima debuit creari in Adamo, sequitur textum allatum innuere caeteras animas humanas, quae sunt eiusdem essentiae, a Deo immediate creari. 3° Ita ab antiquis scriptoribus fuit interpretatus ille textus. Theodoretus, Quaest. xxiii in Gen., haereticorum quos impugnat ita exponit sententiam: « Si ex insufflatione Dei creata est anima, erit utique anima ex substantia Dei. » Et respondet: « Extremae impietatis est et blasphemiae sententia huiusmodi. Nam per hoc Scriptura divina facilitatem creandi demonstravit, et ipsius animae naturam non obscure declaravit, nempe ipsam esse spiritum creabilem, invisibilem et intellectivum, expertem crassitudinis corporeae. »

Obiicies contra conciliorum textus: Concilium Toletanum definit quidem « animam hominis esse creaturam Dei voluntate creatam, » et concilium Lateranense, eam « multiplicari pro corporum quibus infunditur multitudine. » Atqui in his definitionibus non determinatur modus creationis et multiplicationis. Ergo in praesenti quaestione legitime invocari non possunt.

Resp. Dist. min. Non determinatur explicite modus creationis et multiplicationis, conc.; non determinatur implicite, nego. Nam 1° concilium Toletanum pronuntiat omnem animam humanam Dei voluntate creari. Atqui huiusmodi productio intelligi non potest nisi de creatione proprie dicta, et si interpretaretur in eo sensu quod anima humana ad esse adducitur per traducem, non magis crearetur quam corpus, quod, in quantum producitur per virtutem materialem seminis, dici non potest proprie, sed tantum lato sensu creari. Ergo decretum concilii creationem stricto sensu sumptam exprimit. 2° Concilium Lateranense definit animam « singulariter multiplicari pro corporum quibus infunditur multitudine. » Atqui hoc non verificatur, nisi pro unoquoque corpore per virtutem seminis producto una anima nullo modo praeexistens multiplicetur, id est per creationem producatur. Ergo ut prius. Et sufficit quod creatio implicite in supradictis decretis contineatur, ut in gratiam propositionis nostrae iure invocentur.]