Summa summae S. Thomae sive compendium theologiae

Haec quaestio consequens est ad praecedentem, et movetur pariter contra Lutherum, Calvinum et Iansenium. Hi namque, negando Deum velle omnes salvos fieri, negant consequenter Christum, qui venit in mundum ut faceret voluntatem Patris, esse mortuum pro omnibus. Nos, e contra, qui dicimus Deum velle omnes salvos fieri, consequenter sustinemus Christum esse mortuum pro omnibus. Notandum itaque, 1° quaestionem non esse, utrum mors Christi sit pretium sufficiens omnibus hominibus redimendis et salvandis. Id non negant haeretici. Quin imo, hoc sensu posset dici mortuus Christus, non solum pro omnibus hominibus, sed etiam pro angelis, pro daemonibus et pro hominibus possibilibus; quia mors eius fuit sufficientis valoris ad hos omnes redimendos et salvandos. Sed quaestio est, utrum Christus pro omnibus omnino hominibus Deo mortem suam obtulerit, volueritque voluntate sincera, antecedente tamen, omnibus prodesse pro salute eorum aeterna, saltem quoad sufficientiam mediorum.

Dixi, pro salute aeterna omnium; non enim negat Iansenius Christum mortuum esse pro aliquibus reprobis, hoc sensu quod mortem Patri obtulerit tantum pro salute spirituali temporali quorumdam reproborum, eorum nempe qui ad tempus iustificantur intuitu meritorum et mortis Christi. In quo differt a Calvinistis et Lutheranis.

[Nota 2°. Error Iansenii refertur his terminis, qui conficiunt quintam eius propositionem damnatam : « Semi-Pelagianum est dicere Christum pro omnibus omnino hominibus mortuum esse, aut sanguinem fudisse. » Huius propositionis censura ab Innoc. X facta die 31 maii 1653, sic exprimitur : « Falsam, temerariam, scandalosam; et intellectam eo sensu ut Christus pro salute dumtaxat praedestinatorum mortuus sit : impiam, blasphemam, contumeliosam, divinae pietati derogantem et haereticam declaramus, et ut talem damnamus. »]

Dico : Christus ita mortuus est pro omnibus omnino hominibus, ut vera et sincera voluntate mortem oppetierit, eamque Patri obtulerit pro omnium redemptione et salute aeterna, antecedenter quidem et sufficienter pro reprobis, consequenter et efficaciter pro praedestinatis.

Prob. 1° authoritate Scripturae. Apostolus passim asserit Christum esse mortuum pro omnibus omnino redimendis. Sic I Tim., II, 6 : Dedit redemptionem semetipsum pro omnibus. Item II Cor., V, 14 et 15, probat omnes esse mortuos peccato Adami, quia Christus est mortuus pro omnibus : Si unus, inquit, pro omnibus mortuus est, ergo omnes mortui sunt; et pro omnibus mortuus est Christus. Inepta autem foret probatio Apostoli, si revera Christus non sit mortuus pro omnibus et singulis. Unde Aug., lib. IV Cont. Iulian., c. 4, sic ait : « Unus, inquit Apostolus, pro omnibus mortuus est; ergo omnes mortui sunt : ostendens fieri non potuisse ut moreretur, nisi pro mortuis. Ex hoc enim probavit omnes mortuos esse, quia pro omnibus mortuus est unus. Impingo, inculco, infercio recusanti... Unus pro omnibus mortuus est. Ergo omnes mortui sunt. Vide quia consequens esse voluit, ut intelligantur omnes esse mortui, si pro omnibus mortuus est. »

Respondent 1° Iansenistae, his authoritatibus significari Christum esse mortuum pro omnibus accommode, id est pro generibus singulorum, non distributive pro singulis generum, vel mortuum esse pro omnibus hoc sensu, quod naturam et causam omnibus communem susceperit.

Sed contra : 1° Verba Scripturae sunt intelligenda in sensu proprio et obvio, ubi nihil cogit recurrere ad improprium. Hic autem nihil cogit hos universales terminos, omnes omnibus, ad quosdam tantum restringere. 2° Haec solutio aperte contradicit textibus quae sequuntur : I Tim., IV, 10 : Speramus in Deum vivum, qui est salvator omnium hominum, maxime fidelium; I Cor., VIII, 11 : Peribit infirmus in tua scientia frater, propter quem Christus mortuus est; II Cor., V, 15 : Pro omnibus mortuus est Christus, sicut contradicit et textibus Aug. citatis et aliis infra citandis, quibus aperte significatur Christum ita esse mortuum pro omnibus, ut etiam pro reprobis. Insuper haec responsio efficaciter destruitur ex his quae modo afferemus ex Concilio Trid., ex doctrina Ecclesiae et ex SS. Patribus.

Respondent 2° his authoritatibus significari tantum Christum esse mortuum pro omnibus sufficienter, hoc sensu quod eius mors sit sufficiens salvandis omnibus hominibus, non tamen hoc sensu quod illam ordinaverit et Patri obtulerit pro salute omnium.

Sed contra : 1° Mori pro aliquo, manifeste importat intentionem morientis esse ut sua mors ei prosit : quia pro importat causam finalem propter quam aliquid fit; dum enim dicitur medicum venisse pro infirmo, significatur quod in infirmi commodum et utilitatem, illiusque salutis gratia venerit. Unde, si pater haberet duos filios captivos, et unum tantum liberare vellet, alio in poenam scelerum neglecto, pro isto uno liberando offerat summam quae utriusque liberationi sufficeret, sed quam uni tantum vellet prodesse et applicari, diceretur quidem offerre pretium sufficiens utrique, non tamen offerre pro utroque.

2° Evidentissimum est, iuxta Scripturas citatas, Christum esse mortuum pro hominibus aliter quam pro daemonibus. Atqui id falsum esset, si vera sit Iansenistarum responsio : si quidem, ut iam diximus, mors Christi sit etiam sufficiens salvandis daemonibus. Ergo.

Prob. 2° conclusio. Concilium Trid., sess. VI, c. 2, dicit : « Hunc (Christum) proposuit Deus propitiatorem per fidem in sanguine ipsius pro peccatis nostris; non solum autem pro nostris, sed etiam pro totius mundi. » Et immediate subiungit, cap. 3 : « Verum etsi ille pro omnibus mortuus est, non omnes tamen mortis eius beneficium recipiunt, sed ii dumtaxat quibus meritum passionis eius communicatur. » Quibus verbis aperte traditur dogma catholicum, scilicet Christum esse mortuum pro omnibus salvandis, tam electis, quam non electis; non tamen omnes salvari, quia non omnibus applicatur per sacramenta fidei meritum mortis eius.

Quo etiam testimonio praecluduntur omnes evasiones Iansenistarum; sic enim urgeo : Tridentinum definivit, Christum esse mortuum pro omnibus, eo sensu quo Calvinus, contra quem agit, illud negabat : alias inane prorsus et otiosum foret eius decretum. Atqui Calvinus non negabat Christum esse mortuum pro omnibus in sensu accommodo, neque hoc sensu quod naturam et causam omnibus communem suscepisset, neque hoc sensu quod mors eius esset ex se pretium omnibus salvandis sufficiens; hos enim omnes sensus admittebat, prout etiam nunc admittunt haeretici : sed tantum negabat quod esset mortuus animo et voluntate redimendi et salvandi omnes. Ergo id definivit concilium. Unde etiam maluit Iansenius hoc concilii decretum alto silentio premere, quam has ineptas solutiones adhibere, prout hodie faciunt eius sectatores.

Prob. 3° authoritate Patrum. Missis innumeris fere Patribus, unum propono Augustinum, quem sibi totum vindicare contendit Iansenius. Praeter iam dicta, sic habet S. Doctor in Psalm. XCV, n. 15 : « Iudicabit orbem terrarum in aequitate : non partem, quia non partem emit. Totum iudicare habet, quia pro toto pretium dedit. » Serm. 67, Christum in die iudicii sic alloquentem reprobos inducit : « Suscepi dolores tuos, ut tibi gloriam darem; suscepi mortem tuam, ut in aeternum viveres.... Cur quod pro te pertuli, perdidisti? cur ingrate redemptionis tuae munera renuisti? » Tract. IV in Ioann., n. 1 : « Crucifixerunt salvatorem suum, et fecerunt damnatorem suum. » Lib. II de Symbolo fidei¹, cap. 8, Christum exprobrantem reprobis sic inducit : « Agnoscitis latus quod pupugistis : quoniam et per vos et propter vos apertum est, nec tamen intrare voluistis. »

Prob. 4° ex communi et perpetua fide Ecclesiae contenta in Symbolis Nicaeno et Athanasii. Hic articulus Symboli Nicaeni : « Qui propter nos homines, et propter nostram salutem descendit de coelis... Crucifixus etiam pro nobis, etc., » vel, ut habetur in Symbolo Athanasii : « Qui passus est pro salute nostra : » hic, inquam, articulus proponitur certa et indubitata fide credendus ab omnibus et singulis, non solum fidelibus, sed et infidelibus, iuxta illud Christi praeceptum, Matth., XXVIII, 19 : Docete omnes gentes; et quidem sub gravi obligatione suscipiendus, ut constat ex Symbolo Athanasii : « Haec est fides catholica (contenta scilicet in articulis praecedentibus, quorum unus est is quem hic urgemus), quam nisi quisque fideliter firmiterque crediderit, salvus esse non poterit. » Atqui nemo iubetur credere falsum. Ergo falsum non est Christum mortuum esse pro salute infidelium et reproborum, utpote quibus iste fidei articulus credendus proponitur, ut dixi. Hinc Ecclesia in suis precibus sic loquitur : Iesu, Redemptor omnium, et Bernardus, serm. II in Psal. Qui habitat : « Deo possunt omnia dicere : Creator meus es tu... Possunt dicere omnes homines : Redemptor meus es tu. »

Ulterius urgetur haec ratio. Iuxta Iansenii doctrinam, ne ab ullo quidem fideli potest credi praefatus articulus fidei. Ergo. — Prob. ant. Obiectum fidei divinae debet esse certum et indubitatum. Atqui, si, iuxta Iansenium, Christus est mortuus pro salute dumtaxat praedestinatorum, nulli fideli erit certum et indubitatum Christum esse mortuum pro sua salute. Ergo. — Patet min.; quia, seclusa speciali revelatione, nulli certum est et indubitatum se esse praedestinatum, ut definit Trid., sess. VI, cap. 13.

Obiicies haec verba Matth., XXVI, 28 : Hic est sanguis meus novi testamenti, qui pro multis effundetur in remissionem peccatorum. Cap. XX, 28 : Venit Filius hominis dare animam suam, redemptionem pro multis. Ad Hebr., IX, 28 : Christus semel oblatus est ad multorum exhaurienda peccata. Ergo non pro omnibus, nec pro omnium peccatis.

Resp. 1° per multos in Scriptura passim intelligi omnes, quando omnes sunt in magno numero, ita ut circa idem modo omnes, modo multos usurpet. Sic, v. g., Apostolus ad Rom., V, 18 et 19, dicit : Igitur, sicut per unius delictum in omnes homines in condemnationem; sic et per unius iustitiam in omnes homines in iustificationem vitae. Sicut enim per inobedientiam unius hominis peccatores constituti sunt multi; ita et per unius obeditionem iusti constituentur multi. Ubi Apostolus quos omnes dixerat in primo membro propositionis, eosdem multos dicit in secundo.

Resp. 2° cum S. Thoma, in locum cit. Matth., Christum esse mortuum pro multis et pro omnibus : pro multis quoad efficaciam et applicationem, pro omnibus quoad sufficientiam oblati praemii. « Et hoc ex culpa hominum. » Eodem modo haec Matth. verba explicat Catechismus Romanus parte II, cap. 4, sect. 23.

[In loco hic citato legitur : « Verba illa quae adduntur : Pro vobis et pro multis, a Matthaeo et Luca, singula a singulis sumpta sunt, quae tamen sancta Ecclesia, Spiritu Dei instructa, simul coniunxit. Pertinent autem ad Passionis fructum atque utilitatem declarandam; nam, si eius virtutem inspiciamus, pro omnium salute sanguinem a Salvatore effusum esse fatendum erit; si vero fructum quem ex eo homines perceperint cogitemus, non ad omnes, sed ad multos tantum eam utilitatem pervenire facile intelligemus. Cum igitur pro vobis dixit, vel eos qui aderant, vel delectos ex Iudaeorum populo, quales erant discipuli, excepto Iuda, quibuscum loquebatur, significavit. Cum autem addidit pro multis, reliquos electos ex Iudaeis aut gentibus intelligi voluit. Recte ergo factum est ut pro universis non diceretur, cum hoc loco tantummodo de fructibus Passionis sermo esset, quae salutis fructum delectis solum attulit. Atque huc spectant verba illa Apostoli : Christus semel oblatus est ad multorum exhaurienda peccata. Et quod Dominus apud Ioannem, XVII, 9, inquit : Ego pro eis rogo, non pro mundo rogo, sed pro his quos dedisti mihi, quia tui sunt. »]