Summa summae S. Thomae sive compendium theologiae

[Res creatae in accepta existentia perseverant, ut experientia tum aeterna tum interna constat. Haec perseverantia rerum in existendo, sumpta ex parte principii quo res custodiuntur ut perseverent in esse, dicitur conservatio.

Duplex distinguitur conservatio¹: una dicitur positiva,

seu directa, seu per se; altera dicitur negativa, seu indirecta, seu per accidens. Prior habetur, quando res conservata ita a conservante dependet, ut sine eius positiva actione existere per se non possit; ita aqua per calorem calefit, et nonnisi per eamdem caloris actionem calida perseverat. Posterior est vel non destructio rei, vel actio removens principium per quod res corrumpi aut destrui posset, quae actio non directe fertur in rem ipsam conservatam, sed in causas quibus positis res ipsa corrumpi posset vel perire; ut si quis invigilet ne puer in ignem cadat, puerum indirecte conservat.

Dico 1°: Nemini dubium esse potest, res creatas indirecte a Deo conservari necessario, ut in accepta existentia perdurent. Ideo enim perdurant, quia Deus illas non destruit, quas tamen in nihilum redigere posset, si vellet, sicut potuit ex nihilo eas ad existentiam producere. Haec autem voluntas divina res non destruendi est ipsarum conservatio saltem indirecta. De hoc ergo nulla dubitatio. Unde tota quaestio est utrum creaturae necessario indigeant ut a Deo positive conserventur.

Dico 2°: Ad existendum creaturae necessario indigent ut a Deo positive conserventur. — Est contra Durandum, aliosque qui stant pro necessitate solius conservationis negativae.

Prob. 1° ex S. Scriptura. Sap., XI, 26: Quomodo posset aliquid permanere, nisi tu voluisses, aut quod a te vocatum non esset conservaretur? Coloss., I, 16 et 17: Omnia per ipsum et in ipso creata sunt: et ipse est ante omnes, et omnia in ipso constant. Ioann., V, 17, Christus dicit: Pater meus usque modo operatur, et ego operor, nempe operatione qua mundus conservatur. Et alibi.

Prob. 2° ex Patribus. Dionysius Areop., de Divinis nomin., c. 10, § 1: « Omnitenens dicitur (Deus), quod sit omnium sedes, omnia continens et complectens, et cuncta stabiliens, fundans atque constringens, et universum in se insolubile praestans. » Origenes, lib. II Periarchon, c. 1, n. 3: « Quomodo in Deo vivimus, et movemur, et sumus, nisi quia virtute sua universum constringit et continet

mundum? » Et infra: « Universum mundum virtutis suae plenitudine replet et continet. » Aug., lib. IV de Genesi ad litt., c. 12, n. 22: « Potest intelligi Deum requievisse a condendis generibus creaturae, quia ultra iam non condidit aliqua genera nova; deinceps autem usque nunc et ultra operari eorumdem generum administrationem quae tunc instituta sunt... Creatoris namque potentia et omnipotentis atque omnitenentis virtus causa subsistendi est omni creaturae; quae virtus ab eis quae creata sunt regendis si aliquando cessaret, simul et illorum cessaret species, omnisque natura concideret. » Ita plures et unanimiter.

Prob. 3° ratione. Creaturae in accepta existentia contingenter perdurant, nec a Deo independenter existunt, sed ab eius voluntate in existendo pendent. Ergo indigent necessario positiva Dei conservatione. — Prob. consequentia:

1° Ex contingentia. Ex eo enim quod creaturae contingentes sunt, non in seipsis, sed in alio, hoc est in Deo, rationem habent propriae existentiae. Cum vero de facto existunt, non propterea rationem contingentiae amittunt, sed sic sunt ut possint non esse, sicut, antequam essent, ita non erant ut possent esse. Sicut ergo vi contingentiae indigent positive habere existentiam ab alio, ita ratione eiusdem contingentiae indigent ut ab alio in existentia positive conserventur.

2° Ex dependentia a Deo. Repugnat fingere creaturas omnino emancipatas a dependentia creatoris, qui non solum res creavit, sed omnia iugiter ordinat ad finem, qui est communicatio suae bonitatis et manifestatio suae gloriae. Atqui, si creaturae in accepta existentia ex seipsis se conservant, emancipatio seu omnimoda independentia tum in esse tum in agere ipsis est concedenda, nec est amplius ratio ulla qua mundum gubernari a Deo, etiam in minimis, probetur. Quae consequentia est absurdissima. Ergo creaturae indigent ut a Deo positive conserventur.

3° Ex Dei voluntate. Ideo res creatae sunt, quia Deus voluit eas esse: qui quidem actus ab aeterno positus

durat, ita nempe ut creaturae, sicut divina voluntate creatae sunt, sic eadem voluntate perseverent in accepta existentia. Sicut ergo voluntas creans res est quid positivum, ita quid positivum est ipsa divina voluntas res ipsas conservans.

Hinc recte S. Thomas²: « Necesse est dicere, et secundum fidem et secundum rationem, quod creaturae conservantur in esse a Deo; » conservatione scilicet positiva, qua creaturae sic conservantur a Deo, ut ab eo conservante omnino dependeant et sine eo in esse permanere non possint. « Dependet enim esse cuiuslibet creaturae a Deo, ita quod nec ad momentum subsistere possent, sed in nihilum redigerentur, nisi operatione divinae virtutis conservarentur in esse. »

Inde perspicitur quo sensu conservatio rerum creatarum sit continuata creatio. Hoc communiter dictum, probe explicatum, veritatem habet, quidquid dicant Bayle et cum ipso pauci antiquiores et recentiores. Non enim in Deo duae distinctae cogitandae sunt actiones, una qua creat et altera qua conservat res creatas; neque alia est existentia rei in principio suae creationis et altera cum in eadem existentia perdurat. Consequenter conservatio, sive consideretur ex parte principii, sive ex parte termini, non differt a creatione. Attamen creatio in se formaliter sumpta, nihil praesupponit, cum sit eductio totius rei ex nihilo; contra conservatio rem conservandam iam existentem subaudit, cui continuatur influxus quo ex nihilo educta est. Sub hoc igitur secundo respectu conservatio differt a creatione.]