Summa summae S. Thomae sive compendium theologiae

D. Thomas, q. 6.

[Petes 1º¹ an bonum esse Deo conveniat.

Bonitas Dei ex ejus perfectione exsurgit.

« Bonum et ens, ait Angelicus², sunt idem secundum rem, sed differunt secundum rationem tantum : quod sic patet. Ratio enim boni in hoc consistit, quod sit aliquid appetibile. Unde Philosophus in I Ethic. dicit : « Bonum est quod omnia appetunt. » Manifestum est autem quod unumquodque est appetibile secundum quod est perfectum, nam omnia appetunt suam perfectionem. In tantum autem unumquodque est perfectum, in quantum est actu. Unde manifestum est quod in tantum est aliquid bonum, in quantum est ens; esse enim est actualitas omnis rei. Unde manifestum est quod bonum et ens sunt idem secundum rem. Sed bonum dicit rationem appetibilis, quam non dicit ens. » Et iterum³ : « Unumquodque dicitur bonum, in quantum est perfectum; sic enim est appetibile, ut supra dictum est. Perfectum autem dicitur cui nihil deest secundum modum suae perfectionis. » Appetibilitas est denominatio extrinseca, ab appetitu sic dicta. Atqui objectum proprium appetitus est bonum, quod constituitur perfectione. Ergo ante denominationem debet praesupponi ratio seu radix boni, quae non potest esse aliud quam perfectio rei in suo esse.

Resp. Esse bonum praecipue Deo convenit⁴.

Prob. 1º ex Scriptura. Ps. ⅭⅤ, 1, ⅭⅥ, 1, ⅭⅩⅦ, 1, dicitur. Confitemini Domino, quoniam bonus, et alibi.

Prob. 2º ratione. 1º Illud est bonum, quod est perfectum appetibile. Atqui Deus est perfectus maxime appetibilis. Ergo. — Prob. min. Deus est causa omnium perfectionum quae sunt in creaturis. Atqui omnia appetunt suam perfectionem. Ergo. — 2º Creaturae, eo ipso quod sunt entia, sunt bona, hoc est habent rationem appetibilitatis, et consequenter, rationem perfectionis. Atqui in creaturis non est perfectio, seu appetibilitas, seu bonitas per se, sed per participationem, ex causalitate divina. Ergo, si creaturis convenit ratio bonitatis, multo magis bonum esse Deo convenit.

Petes 2º an Deus sit summum bonum.

Resp. cum S. Thoma: « Deus est summum bonum simpliciter, et non solum in aliquo genere vel ordine rerum. »

Prob. 1º. Sic bonum Deo tribuitur, ut dictum est quaest. praec., in quantum omnes perfectiones desideratae rerum creatarum ab eo sunt, sicut a prima causa. Atqui Deus bonitatem rebus omnibus communicat, quin tamen ipse ab alio propriam bonitatem participet, sed est ipsa bonitas per se subsistens. Bonitas autem per se subsistens est maxima bonitas, hoc est bonitas per essentiam, eo modo quo esse per se subsistens est perfectissimum. Ergo Deus est maxima bonitas seu summum bonum. — 2º Omnes omnium rerum perfectiones et bonitates profluunt a Deo tanquam a causa aequivoca⁵. Atqui effectus est excellentius in causa aequivoca quam in se ipso; causae enim aequivocae producunt effectus sibi inferiores. Ergo bonum est in Deo excellentissimo modo, et propter hoc dicitur summum bonum.

Petes 3º an esse bonum per essentiam sit proprium Dei.

Resp. affirmative et probo⁶. Unumquodque est bonum secundum quod est perfectum, in tantum autem est perfectum, in quantum est actu. Atqui esse actu nulli creaturae convenit essentialiter, sed soli Deo. Ergo.]