Summa summae S. Thomae sive compendium theologiae

[Dico: Primum peccatum protoparentum nostrorum fuit superbia¹.

Prob. 1° ex S. Scriptura². Eccli., X, 14 et 15, dicitur: Initium superbiae hominis, hoc est, primus superbiae hominis

minis actus, apostatare a Deo, quoniam ab èo qui fecit illum recessit cor eius; quoniam initium omnis peccati superbia. Ubi manifestum est sermonem esse de primo peccato hominis, et non angeli. Item, Tob., IV, 14, Tobias morti proximus filium suum his verbis hortatur: Superbiam ne unquam in tuo sensu aut in tuo verbo dominari permittas; in ipsa enim initium sumpsit omnis perditio; scilicet, ut patet, inter homines.

Prob. 2° ex Patribus. S. Aug., lib. XI de Genes. ad litt., c. 5, n. 7: « Nec arbitrandum est quod esset hominem deiecturus iste tentator, nisi praecessisset in anima hominis quaedam elatio comprimenda, ut per humiliationem peccati, quam de se falso praesumpserit disceret. » Et lib. XIV de Civit., c. 13, n. 1: « In occulto mali esse coeperunt, ut in apertam inobedientiam laberentur. Non enim ad malum opus perveniretur, nisi praecessisset mala voluntas. Porro malae voluntatis initium quod potuit esse, nisi superbia? Initium enim omnis peccati superbia. »

S. Ambros., serm. 14 in Psal. cxviii: « Superbia hominem prima deiecit. » S. Prosper, lib. II de Vita contemplat., c. 19, de primis parentibus dicit: « Non desererent Deum, nisi superbirent et similitudinem Dei miserabiliter appetiissent. » S. Leo, serm. 5 de Nativ., vocat vulnera superbiae ea quae inflicta fuerunt generi humano ex parte Adae. S. Greg., lib. XXXIV Moral., c. 17, postquam retulit illud Eccli.: Initium omnis peccati superbia, subiungit: « Per hanc enim ipse [diabolus] succubuit, per hanc sequentem hominem stravit. »

Prob. 3° ratione³. Primi parentes non potuerunt peccare ex affectu alicuius obiecti sensibilis, in quod concupiscentia immediate ferretur. Cum tunc appetitus inferior esset perfecte subiectus rationi, et ratio Deo, appetitus inferior non poterat deordinari, nisi superior prius deficeret a Deo. Ergo primo peccaverunt primi parentes ex appetitu boni spiritualis quod cupierunt adipisci ultra

mensuram sibi competentem, et hoc est nimius amor propriae excellentiae, idemque superbia.

Dices: Primi parentes non appetierunt similitudinem Dei, nisi quia crediderunt vera esse quae serpens dixit, Genes., III, 4 et 5: Nequaquam morte moriemini..., sed eritis sicut dii, scientes bonum et malum. Atqui hic est error contra fidem. Ergo primum peccatum protoparentum est infidelitas. — Prob. min. 1° Non poterant credere esse verum quod dixit serpens: Nequaquam moriemini, nisi crederent esse falsum quod dixerat Deus: Morte moriemini, et hic est error contra fidem. 2° Non poterant sine errore in fide credere similitudinem Dei posse ab eis acquiri. Ergo.

Resp. Nego min. Ad probat. dist. ant. pro utraque parte. Quoad primam, ex verbis serpentis: Nequaquam moriemini, primi parentes non potuerunt credere Deum fuisse mentitum, sed crediderunt aut dubitaverunt num esset poena absolute et irremissibiliter statuta, an tantum comminatio remissibilis. Hoc verum apparet praesertim ex parte Adami, qui videbat Evam adhuc vivere post esum fructus vetiti: et hic error non est contra fidem. Ad secundam partem, ex verbis sequentibus: Eritis sicut dii, etc., non crediderunt similitudinem Dei se adipisci posse ad aequalitatem: quod esset contra fidem; sed cupiebant tantum similitudinem secundum quamdam imitationem seu participationem in scientia, quod non est impossibile, nec ideo contra fidem.

Caeterum observandum est quod, quamvis superbia primum hominis peccatum fuerit, non fuit tamen solum, sed plura fuerunt ei coniuncta. Itaque

Secundum Evae peccatum fuit infidelitas seu error quo credidit vera esse verba serpentis, videlicet Deum prohibuisse primis parentibus esum ligni scientiae boni et mali, ne ad eius similitudinem pervenirent, « tamquam hoc tantum bonum creaturae suae creator inviderit, » ut ait S. Aug., lib. XII de Genes. ad litt., c. 42, n. 60.

Tertium fuit gula, ut constat ex his verbis Genes., III, 6: Vidit mulier quod bonum esset lignum ad vescendum, et

pulchrum oculis, aspectuque delectabile, et tulit de fructu illius, et comedit.

Quartum fuit realis manducatio huius fructus, adeoque specialis inobedientia, quae fuit consummatio transgressionis praecepti positivi.

Quintum fuit scandalum, quatenus nempe induxit virum ad peccatum.

Secundum peccatum Adae fuit inordinatus amor uxoris. Colligitur ex eo quod, pro excusatione, responderit Deo culpam exprobranti, Genes., III, 12: Mulier quam dedisti mihi sociam dedit mihi de ligno, et comedi.

Tertium fuit gula, seu nimius appetitus comedendi fructum vetitum, quem videbat pulcherrimum et audiebat suavissimum.

Quartum fuit specialis inobedientia, seu actualis manducatio fructus vetiti, quae fuit consummatio transgressionis praecepti positivi, ut in Eva.

Restat vero non levis difficultas: an scilicet Adam fuerit seductus.

Ex una parte negat Apostolus, I Tim., II, 13 et 14, ubi volens ostendere quod vir et non mulier debeat docere, hanc duplicem rationem affert: Adam enim primus formatus est, deinde Eva: et Adam non est seductus, mulier autem seducta in praevaricatione fuit, indicans his verbis quod, cum mulier non vigeat eodem iudicio et vigore animi quo vir, quod patet quia vir non fuit seductus, et ipsa fuit seducta, facilius quam vir induceretur in errorem, sicque non est idonea ad docendum.

Ex altera parte SS. Patres communiter censent Adamum fuisse seductum, quorum testimonia longius foret et non est necessarium retexere. Et quidem Adamum non secus ac Evam credidisse serpenti dicenti: Nequaquam morte moriemini..., sed eritis sicut dii, scientes bonum et malum; ideoque pariter fuisse seductum, colligitur ex ironica increpatione Dei. Si enim his verbis serpentis non credidisset Adam, Deus illi inobedientiam exprobrando ironice non dixisset, Genes., III, 22: Ecce Adam quasi unus ex

nobis factus est, sciens bonum et malum; haec enim alludunt ad verba serpentis.

Ad horum conciliationem, missis variis explicationibus quae difficultatem plene non solvunt, sic distinguendas esse seductiones videtur. Alia est seductio in errorem formaliter contra fidem; alia est seductio in peccatum, seu etiam in errorem qui non est formaliter contra fidem, sed materialiter tantum. Adam itaque seductus fuit in peccatum, seu etiam in errorem, vel quia dubitavit an poena mortis esset irremissibiliter statuta, an esset tantum comminatio remissibilis, vel quia credidit esum ligni vetiti, ratione levitatis materiae, esse leve peccatum, vel quia credidit quod per hunc esum acquireret aliquam et imperfectam Dei similitudinem in scientia boni et mali. Isti autem errores non sunt formaliter et aperte contra fidem, sed materialiter tantum. At Eva seducta fuit in errorem formaliter et aperte contra fidem, quatenus reflectens ad verba serpentis: Cur praecepit vobis Deus? etc., credidit, iuxta S. Aug., lib. XI de Genes. ad litt., c. 42, n. 58, et S. Thomam, hic ad 4 et expressius a. 4, o, Deum ex invidia prohibuisse ipsi et Adae esum ligni scientiae boni et mali, ne ad eius similitudinem pervenirent, sicque voluit habere aliquid contra Dei voluntatem; quod est formaliter et aperte errare contra fidem. Non autem id credidit Adam, sicque verum est quod dicit Apostolus, conformiter ad suum scopum, quod Adam non fuit seductus, et Eva fuit seducta. Qui enim facile seducitur in errorem formaliter contra fidem, magis est ineptus ad docendum ea quae sunt fidei, quam qui seducitur tantum in peccatum aut in errorem materialem. Unde, quando quidam Patres accusant Adamum infidelitatis, aut dicunt eum amisisse fidem, intelligendi sunt de infidelitate et fide materialiter sumptis.]