Summa summae S. Thomae sive compendium theologiae

Quid sit et an sit praedestinatio?

Apud theologos praedestinatio dupliciter sumitur: 1° Late et in ampla significatione pro quovis Dei decreto aeterno aliquid faciendi in tempore. Quo sensu Aug., Tract. LXVIII in Ioann., n. 1, dixit: «Deus fecit futura ea praedestinando¹.» At frequentius Scriptura, Patres et theologi sumunt praedestinationem specialiter pro divina ordinatione aliquorum ad gloriam et ad media quibus infallibiliter obtinetur. De ea hoc sensu hic agimus. Unde

Dico 1°: Praedestinatio recte definitur ab Aug., lib. de Dono persever., c. 14, n. 35: «Praescientia et praeparatio beneficiorum Dei, quibus certissime liberantur quicumque liberantur.» A D. Thoma, hic q. 23, a. 2, o: «Ratio ordinis aliquorum in salutem aeternam, in mente divina existens.» Hoc est, ipse ordo praeconceptus in mente divina aliquorum in salutem.

Per praescientiam, in prima definitione, non intelligitur scientia mere speculativa, seu scientia media, sed scientia practica et effectrix, qua Deus praevidet quid sit ipse facturus, consequenter innixa decreto faciendi, ut explicat Aug., de Praedest. sanctor., cap. 10, n. 19: «Praedestinatione, inquit, Deus ea praescivit quae fuerat ipse facturus.»

Per «praeparationem beneficiorum quibus certissime liberantur,» in eadem definitione, intelligitur certitudo, non praescientiae tantum, sed etiam causalitatis, seu quod idem est, intelligitur praeparatio beneficiorum, non sufficientium dumtaxat et determinabilium a voluntate humana, sed ex se et ut descendunt a Deo infallibiliter efficacium.

Dico 2°: Praedestinatio est formaliter actus intellectus², scilicet imperium; supponens tamen actum voluntatis, scilicet volitionem et intentionem efficacem finis. Patet ex dictis de providentia, cuius praedestinatio est pars.

Dico 3°: Nedum existit praedestinatio qua Deus aliquos prae aliis certissime dirigit in vitam aeternam, sed ita est necessaria, ut absque ea nullus salvari possit.

Prob. prima pars ex Script. Ad Rom., VIII, 30: Quos praedestinavit, hos et vocavit; et quos vocavit, hos et iustificavit; quos autem iustificavit, illos et glorificavit. Ad Ephes., I, 11: In Christo sorte vocati sumus, praedestinati secundum propositum eius qui operatur omnia secundum consilium voluntatis suae. Aug., lib. de Dono perseverant., cap. 19, n. 48: «Neminem contra istam praedestinationem, quam secundum Scripturas sanctas defendimus, nisi errando disputare potuisse.» Similiter passim apud SS. Patres.

Prob. ratione. Nihil Deus facit in tempore quod ab aeterno non praeordinaverit, alioquin vel inciperet velle in tempore, vel illud esset ipsi casuale et praeter eius intentionem: quod utrumque est absurdum³. Atqui Deus est qui in tempore aliquos prae aliis transmittit ad aeternam beatitudinem, ut excedentem vires naturae. Ergo id se facturum ab aeterno praeordinavit: quae aeterna praeordinatio est praedestinatio, ut patet ex dictis.

Et hinc probata manet secunda pars. Instauratur itaque ratio iam facta. Impossibile est unum prae alio salvari, nisi per Deum; tum quia salus, seu aeterna beatitudo, excedit vires naturae; tum quia omne bonum, maxime salus, est a Deo, iuxta illud, Ps. XXXVI, 39: Salus iusto- rum a Domino; et Rom., VI, 23: Gratia Dei vita aeterna; et Ioann., VI, 44: Nemo potest venire ad me, nisi Pater, qui misit me, traxerit eum. Atqui, ut dixi, est etiam impossibile quod Deus aliquid faciat in tempore, quod non praeordinavit ab aeterno; et haec praeordinatio est praedestinatio. Ergo.

Obiicies commune et tritum argumentum quod continuo regerunt impii, ut liberius peccent; haeretici, ut necessitatem bonorum operum et libertatem excludant; scrupulosi, ut se superstitiose torqueant: Si detur praedestinatio certa et infallibilis, vel sum praedestinatus, vel non. Si sum praedestinatus, quidquid egero, infallibiliter salvabor; si non sum praedestinatus, quidquid egero, infallibiliter damnabor. Quid ergo restat, nisi ut agam quod lubet?

Resp. 1° eos qui hoc sophisma opponunt, ut plurimum agnoscere in Deo praescientiam certam et infallibilem; quidam enim dumtaxat ex paganis eam negarunt. Unde sic retorqueo argumentum. Deus scit certo et infallibiliter me fore salvandum, vel non. Si primum, quidquid egero, infallibiliter salvabor; si secundum, quidquid egero, infallibiliter damnabor. Quid ergo restat, nisi ut agam quod lubet? Ita saepe arguebat Aug. contra Semi-Pelagianos, et inde concludebat, de Dono perseverantiae, cap. 15, n. 38, quod, sicut per hoc sophisma non deterrebantur Semi-Pelagiani a confitenda divina praescientia, ita nec debebant deterreri a tuenda divina praedestinatione.

Item, si huic dilemmati aliqua vis inesset, nemo melius eam intelligeret quam daemones, homines longe perspicaciores et versutiores, sicque cessarent omnes illorum insidiae et tentationes, ipsis sic philosophantibus: Vel homines sunt praedestinati, vel non. Si sint praedestinati, frustra illos tentamus, non obstantibus enim tentationibus nostris certo salvabuntur; si non sint praedestinati, etiam nobis non tentantibus, certissime damnabuntur. Et tamen omnia isti agunt, omnia commovent, ut homines trahant in suas partes, tentando, insidiando, imaginationem turbando, obiecta et occasiones offerendo, etc., ac si nulla esset praedestinatio. Agnoscunt ergo daemones, praedestinationem nihil impedimenti adferre quominus homines boni sint vel mali, felices vel infelices, utcumque maluerint; nisi forte dicas, daemones ita se gerere, quia non agnoscunt praedestinationem. At quomodo possunt non agnoscere quod et fides, et ratio, et infelix eorum experientia tam luculenter evincunt?

Resp. 2° falsum omnino esse quod ex asserta praedestinatione inferunt arguentes, scilicet: Si sum praedestinatus, quidquid egero, salvabor. Quia Deus non praedestinat ad finem, quin simul praedestinet ad media quibus finis obtineri potest et debet; media autem ad salutem sunt bona opera, fuga peccati, cura et sollicitudo salutis, perseverantia in bono, etc. «Providentia, inquit S. Doctor⁴, cuius praedestinatio est pars, non subtrahit causas secundas, sed sic providet effectus, ut etiam ordo causarum secundarum subiaceat providentiae. Sicut igitur a Deo sic providentur naturales effectus, ut etiam [media seu] causae naturales ad illos effectus ordinentur, sine quibus illi non provenirent,» v. g., sic Deus providet et ordinat messem futuram, ut etiam culturam agri et seminationem provideat et ordinet: «ita praedestinatur a Deo salus alicuius, ut etiam sub ordine praedestinationis cadat quidquid hominem promovet in salutem, vel orationes propriae vel aliorum, vel alia bona, vel quidquid huiusmodi, sine quibus salutem nemo consequitur. Unde praedestinatis conandum est sollicite ad bene operandum et orandum, quia per huiusmodi praedestinationis effectus certitudinaliter impletur. Propter quod dicitur II Petr., I, 10: Satagite ut per bona opera certam vestram vocationem et electionem faciatis.»

Igitur usu quotidiano et totius generis humani consensu haec argumentatio falsitatis convincitur. Etenim, inquit eleganter quidam recentior, nihil in hoc mundo geritur, quod non immutabili Dei praescientiae ac voluntati subiaceat. Nemo diutius vivit quam Deus velit, nemo metit, nemo dives evadit, nemo hostem in bello vincit, nemo ad portum appellit, nisi quantum et quando Deus ab aeterno disposuit. Quis tamen unquam adeo desipuit, ut detrectaret conducere navim ad transfretandum, spargere semen ad faciendam messem, adhibere operam ad comparandas divitias, omnem conatum ad obtinendam victoriam, omnem curam ad servandam aut recuperandam sanitatem, eo quod crederet omnia divina voluntate nutuque immutabili evenire? Plane deliria ista sunt, non argumenta. Si ergo pro terrena vita nemo non laborat, quamvis sciat omnia divino nutu contingere, cur non aeque laboret pro vita coelesti, quamvis sciat nullum ad eam pervenire, nisi divina voluntate praedestinatum?