Summa summae S. Thomae sive compendium theologiae

Dico 1°: Futurum recte definitur: Quod est determinatum in suis causis ad habendam existentiam in tempore sequenti. Hanc definitionem non admittunt, quin potius totis viribus impugnant defensores scientiae mediae, quod videant ea everti suum systema. Tamen

Prob. 1° authoritate. S. Aug., lib. VI de Genes. ad litt., cap. 17, dicit: « Deum futura facere, nihil aliud est quam eorum causas praeparare. » Et Tract. LXVIII in Ioann.: « Deus futura facit ea praedestinando. » S. Thomas, q. 2 de veritate, a. 12, ad 7: « Cum dicitur: Hoc est futurum, designatur ordo qui est in causis illius rei ad productionem eius. » In hac Parte, q. 16, a. 7, ad 3: « Illud quod nunc est, ex eo futurum fuit, antequam esset, quia in causa sua erat ut fieret, » non in causa ut potenti praecise, haec enim denominat tantum possibile; non in causa ut actu influente, haec denominat actu existens. Ergo in causa ut determinata ad producendum in tempore sequenti. Et hinc desumitur fundamentalis ratio. Igitur.

Prob. 2° ratione. Esse futurum, est denominatio realis, non intrinseca, haec enim rei non existenti non competit, sed extrinseca, adeoque petita ab aliqua forma reali extrinseca. Atqui haec non potest esse alia quam eius causa, ut determinata ad dandum illi esse in tempore sequenti; non enim potest esse causa ut potens praecise producere, quia haec denominat possibile tantum, neque ut actu producens, quia haec denominat existens. Ergo.

Confirmatur. Futurum debet constitui per id per quod extrahitur a massa possibilitatis, et distinguitur a possibili et existenti. Atqui nihil aliud est assignabile per quod id obtineat, quam determinatio illius causae. Ergo. — Probatur min. Possibile continetur quidem in causa potenti, sed indeterminata ad illud producendum; existens est extra causas. Ergo futurum, quod mediat inter utrumque, constituitur medio modo, non per causam mere potentem et indifferentem, non per causam actu producentem, sed per causam determinatam ad dandum illi esse pro tempore sequenti.

Respondent adversarii, futurum constitui per habitudinem ad esse pro tempore sequenti, seu ex eo quod erit.

Sed contra, quaero unde futurum contingens, de quo est maxime quaestio, habeat habitudinem ad esse, seu habeat quod erit, potius quam non erit: a se, vel a causa? Non a se, alioquin non foret futurum contingens, sed necessarium, et esset futurum in omni signo rationis antequam conciperetur possibile, aut Deus existens. Si a causa, non a causa praecise potenti illud producere, cum enim haec sit indifferens ad producendum vel non producendum, non dat habitudinem ad esse potius quam ad non esse, sed constituit dumtaxat possibile, ut dictum est; neque a causa ut actu producente, quia, ut etiam dixi, haec facit actu existens. Ergo a causa determinata ad dandum esse.

Ex dictis sponte fluit, nullum esse futurum contingens independenter a determinatione primae causae; quia, prima causa manente indeterminata, nulla causa secunda est determinata: alioquin non foret causa secunda, sed prima. Et hinc funditus evertitur systema scientiae mediae, ut patebit ex sequentibus.

Dico 2°: Futurum est aliud necessarium, aliud contingens. Necessarium est quod ex natura sua petit aliquando esse, nec est naturaliter impedibile, ut crastinus ortus solis. Contingens, si late sumatur, est quidem quod ex natura sua petit aliquando esse, sed ex concursu aliarum causarum est naturaliter impedibile, ut vita longaeva ex temperamento robusto. Contingens proprie et stricte sumptum est quod ex natura sua est indifferens ad esse et non esse, ut sunt quae pendent ex libero arbitrio.

Futurum proprie contingens est aliud absolutum, quod non dependet ab aliqua conditione, aliud conditionatum, quod dependet ab aliqua conditione. Rursus conditionatum, aliud pertinens, aliud impertinens, seu disparatum. Pertinens est quod connexionem quamdam sive moralem sive physicam habet cum conditione, ut conversio Tyriorum, si praedicetur ipsis Evangelium; salus Iudae, si poenitentiam agat. Disparatum est quod nullam habet connexionem cum conditione, ut si capra saltet, arbor florebit; vel illud Elisaei ad regem Ioas IV Reg., XIII, 19: Si percussisses quinquies, aut sexies, sive septies terram, percussisses Syriam usque ad consumptionem.