Summa summae S. Thomae sive compendium theologiae

[Dico 1°: Dogma fidei est, solum Deum de facto creasse universum.

Constat 1° ex variis locis S. Scripturae. Genes., I, 1, legitur Deum universa creasse: unde non est praeter eum alius creator. Eccli., I, 8: Unus est altissimus Creator omnipotens. Isa., XLIV, 24: Ego sum Dominus, faciens omnia, extendens coelos solus, stabiliens terram, et nullus mecum. Hebr., III, 4: Qui omnia creavit, Deus est.

In eumdem sensum scribunt SS. Patres: Athanas., lib. III contra Arian.; Cyrillus Alex., lib. VI Thesauri, c. 2; S. Aug., lib. III de Trinit., c. 8, n. 11; Damasc., lib. II de Fide orthod., c. 3. Ita definitum est in symbolo Apostolorum, in concil. Lateran., sub Innoc. III, in concil. Vaticano, de quibus art. praeced.

Dico 2°: Sic solius Dei est creare, ut nulla creatura possit esse causa principalis creandi¹.

Prob. 1°. Effectus universaliores debent reduci in causas universaliores². Atqui effectus creationis est universalissimus, et solus Deus est causa universalissima. Ergo. — Minor pro secunda parte patet. Prob. prima pars. Effectus creationis non est ens particulare, seu hoc vel illud ens ex aliquo praeexistente, sed est esse simpliciter et absolute, seu ens secundum se totum, seu secundum omnia quae ad eius rationem et esse substantiale pertinent. Ergo.

2° Ad creandum principaliter requiritur virtus infinita³. Atqui nullius creaturae, sed solius Dei virtus est aut esse potest infinita. Ergo. — Minor constat. — Prob. maior. Tanto maior requiritur virtus in agente ad producendum formam ex potentia, quanto magis est remota potentia et minores sunt dispositiones ad illam formam. Ergo ubi nulla est potentia, nullae dispositiones, ut in creatione, requiritur virtus infinita.

Dico 3°: Probabilius est creaturam non posse assumi ut causam etiam instrumentalem physicam creationis⁴.

Prob. De ratione causae instrumentalis physicae est quod per actionem sibi propriam (nisi sit ipsamet actio), operetur dispositive ad effectum causae principalis, non quidem semper et necessario ex parte rei operatae, quasi debeat semper et necessario producere aliquam dispositionem in subiecto in quo recipitur effectus causae principalis. Id quidem contingit in instrumentis creaturarum, quae adhibent instrumenta ex indigentia, non vero in instrumentis Dei. Potest enim, ut docet Angelicus, assumere actum immanentem, ut volitionem vel intellectionem agentis, in causam instrumentalem miraculi, v. g., sed ex parte modi operandi, modificando nempe per actionem propriam actionem causae principalis, ut operetur modo causae inferioris, sicque cum illa et ex illa elevata attingat eius effectum. Si enim instrumentum ex se nihil ageret, sed otiosum maneret, non esset in genere causae, nec

ideo instrumentum, sed purum medium deferens influxum principalis agentis. — Subsumo. Atqui nulla actio creaturae potest concurrere etiam instrumentaliter ad creationem. Ergo. — Probo subsumpt. Actio creaturae, cum sit accidens, dependet a subiecto in esse et operari. Ergo, si Deus agat ad modum illius et per eam attingat suum effectum, operabitur dependenter a praesupposito subiecto, quod repugnat creationi, quae est ex nihilo.

Petes utrum creare sit proprium alicui personae divinae.

Resp. non esse proprium alicui personae, sed toti Trinitati commune⁵:

1° — Quia omne agens agit sibi simile; sic ignis generat ignem⁶. Atqui creare est producere esse rerum. Ergo creare convenit Deo secundum suum esse, quod est sua essentia, quae est communis tribus personis.

2° — Iuxta commune axioma theologicum, opera divinitatis ad extra sunt indivisa et tribus personis communia.

3° — Potentia creans, sapientia seu intellectus per quem creatur, affectio seu voluntas ex qua creatur, sunt communes tribus personis. Ergo.

Attamen, quia potentia accommode tribuitur Patri, sapientia Filio, amor Spiritui sancto, ideo in sensu accommodatitio tres personae dicuntur diversimode creare: Pater dicitur creator, Filius per quem creatur, Spiritus sanctus ex quo creatur.]