Summa summae S. Thomae sive compendium theologiae

[Quod quis sit immortalis, dupliciter intelligi potest: 1° quod non possit mori; sic angeli, sic beati in coelo; 2° quod possit non mori. — Certum est Adamum non fuisse immortalem primo sensu, siquidem sit mortuus: nisi intelligatur in sensu composito status innocentiae, scilicet quod, eo perseverante, non potuisset mori. Quaestio itaque de immortalitate secundo sensu accepta procedit.

Hanc primis parentibus denegarunt Pelagiani, dicentes eos independenter a peccato fuisse mortales, sicuti nos sumus modo. Contra quos

Dico: Primi parentes sic fuerunt immortales, ut si in innocentia perseverassent, nunquam fuissent mortui¹.

Prob. 1°. Est de fide. Concilium Milevitanum, can. 1, sic definit: « Quicumque dixerit Adam primum hominem mortalem factum, ita ut, sive peccaret, sive non peccaret, moreretur in corpore, non peccati merito, sed necessitate naturae; anathema sit. » Similiter Trident., sess. V, can. 1: « Si quis non confitetur primum hominem Adam, cum mandatum Dei in paradiso fuisset transgressus, statim sanctitatem et iustitiam in qua constitutus fuerat amisisse, incurrisseque per offensam praevaricationis huiusmodi iram et indignationem Dei, atque ideo mortem, quam

antea illi comminatus fuerat Deus, et cum morte captivitatem sub eius potestate qui mortis deinde habuit imperium, hoc est diaboli, totumque Adam per illam praevaricationis offensam secundum corpus et animam in deterius commutatum fuisse; anathema sit. »

Prob.² 2° ex illo Genes., II, 17: In quocumque die comederis ex eo ligno morte morieris, id est mortalis eris. Ibi sermonem esse de morte corporis, constat ex cap. seq., 17, 19, ubi Deus, in executionem huius comminationis, dicit Adae peccatori: Quia audisti vocem uxoris tuae, et comedisti de ligno ex quo praeceperam tibi ne comederes..., in sudore vultus tui vesceris pane, donec revertaris in terram de qua sumptus es; quia pulvis es, et in pulverem reverteris.

Confimatur ex Apostolo, qui, cum dixisset, Rom., V, 12: Per unum hominem peccatum in hunc mundum intravit, et per peccatum mors, et cap. VI, 23: Stipendia peccati mors, se intelligere de morte corporali aperte indicat cap. VIII, 10, ubi dicit: Corpus quidem mortuum est, id est morti obnoxium, propter peccatum, spiritus vero vivit propter iustificationem. Et I Cor., XV, 21: Per hominem, inquit, scilicet Adamum, mors, et per hominem, scilicet per Christum, resurrectio mortuorum: ubi aperte loquitur de morte corporali, quam opponit resurrectioni corporum.

Adde: Sap., I, 13, dicitur: Deus mortem non fecit, id est, Deus non ita hominem condidit, ut esset morti obnoxius, si in eo statu perseverasset in quo creavit illum. Et cap. II, 23 et 24: Deus creavit hominem inexterminabilem... Invidia autem diaboli mors introivit in orbem terrarum; id est, Deus creavit hominem immortalem, graece in incorruptione, si diabolo tentanti non consensisset; per illius enim invidiam mors introivit in mundum.

Prob. 3° ab authoritate SS. Patrum. Aug. dicit, Epist. 157³, n. 19: « Solo originali vitio tenentur obstricti [infantes], per quod eos regnum mortis traheret ad condemnationem... Mors temporalis et ipsa de originali delicto propagata est. » Idem, lib. I de Peccatorum meritis et remissione, c. 2, n. 2: « Si non peccasset Adam, non erat exspoliandus corpore, sed supervestiendus immortalitate et incorruptione, ut absorberetur mortale a vita, id est ab animali in spirituale transiret. » Et ibidem, c. 4, n. 4: « Corpus, inquit [Apostolus], mortuum est, non propter fragilitatem terrenam, quia de terrae pulvere factum est, sed propter peccatum. Quid amplius quaerimus? Et vigilantissime non ait, « mortale, » sed, mortuum. » Alibi pluries idem docet. Legendi sunt etiam Athanas., orat. Contra gentes; Hieron., in Quaest. Hebraic.; Greg., lib. XI Moral., c. 27. In quo caeteri consentiunt.

Petes 1° unde primo homini in statu innocentiae proveniebat immortalitas.

Certum est non provenisse ex natura seu ab intrinseco hominis; cum enim corpus Adae esset, sicut nostrum, compositum ex elementis dissimilibus, unde nascebantur qualitates contrariae, quae continuo inter se pugnant, ex hac pugna debebat sequi naturaliter dissolutio corporis, sicut evenit in caeteris animalibus, quae immortalitate non fuerunt donata. Quaerendum est ergo quae fuerit altera causa huius immortalitatis, praeter innocentiam.

Resp. Fuerunt plures causae simul concurrentes ad immortalitatem primorum parentum in statu innocentiae.

Primam et praecipuam causam sic enuntiat S. Thomas⁴: « Non corpus eius erat indissolubile per aliquem immortalitatis vigorem in eo [naturaliter] existentem; sed inerat animae vis quaedam supernaturaliter et divinitus data, per quam poterat corpus ab omni corruptione praeservare, quamdiu ipsa Deo subiecta mansisset. » Hanc autem virtutem supernaturaliter inditam videtur S. Doctor intelligere ipsam iustitiam originalem. Etenim 1^a 2^ae, q. 85, a. 5, o, dicit: « Per accidens aliquid est causa alterius, si sit causa removens prohibens... Et hoc modo peccatum primi

parentis est causa mortis et omnium huiusmodi defectuum in humana natura, in quantum per peccatum primi parentis sublata est originalis iustitia, per quam, non solum inferiores animae vires continebantur sub ratione absque omni deordinatione, sed totum corpus continebatur sub anima absque omni defectu. Et ideo, subtracta hac originali iustitia per peccatum primi parentis, sicut vulnerata est humana natura quantum ad animam per deordinationem potentiarum, ita etiam est corruptibilis effecta per deordinationem ipsius corporis. Subtractio autem originalis iustitiae habet rationem poenae, sicut etiam subtractio gratiae. Unde etiam mors et omnes defectus corporales consequentes sunt quaedam poenae originalis peccati, et quamvis huiusmodi defectus non sint intenti a peccante, sunt tamen ordinati secundum iustitiam Dei punientis. »

Secunda causa erat bona dispositio seu complexio corporis, qua non equidem reddebatur indissolubile, sed idoneum ut ab anima praeservaretur a mortalitate, per vim supernaturalem ipsi animae inditam.

Tertia erat esus fructus arboris quae vocatur, Genes., II, 9, lignum vitae in medio paradisi: de quo mox.

Quarta erat hominis innocentis scientia et prudentia.

Quinta, singularis Dei providentia circa hominem innocentem⁵.

Hae autem duae ultimae causae maxime spectant praeservationem hominis innocentis a morte violenta, seu a nocivis extrinsecis, ut igne, fulmine, aqua, gladio, veneno et similibus.

Petes 2° quomodo esus ligni vitae concurrebat ad immortalitatem hominis innocentis.

Resp. Esus ligni concurrebat ad immortalitatem primorum parentum in quantum confortabat ad tempus virtutem activam speciei, seu potentiam nutritivam, ne debilitaretur ex sumptione alimenti extranei⁶. Dico, ad tempus,

nam non causabat simpliciter immortalitatem, sed secundum quid tantum, quia non poterat praestare corpori ut nunquam dissolvi posset. Cum enim virtus cuiuscumque corporis sit finita, haec ligni vitae virtus erat finita, nec poterat dare corpori virtutem durandi tempore infinito; quo enim maior vel minor est virtus, eo maiorem vel minorem durabilitatem imprimit effectui. Lignum ergo vitae sumptum praeservabat a corruptione et debilitate ad determinatum tempus tantum, quo finito, vel homo translatus fuisset ad vitam spiritualem et aeternam, vel indiguisset iterum sumere de ligno vitae.

Inde colliges, primos parentes in statu innocentiae indiguisse cibo et potu⁷. Id patet ex illo Genes., II, 16 et 17: Praecepitque ei dicens: Ex omni ligno paradisi comede; de ligno autem scientiae boni et mali ne comedas. Haec tamen fames et sitis non erat crucians, seu ut infert molestiam, sed ut est nudus appetitus cibi et potus necessarii. Adde quod cibus non esurienti sit ingratus. Non est autem dubium quin cibus fuerit gratus primo homini. Ergo esuriit. — Quod ergo S. Aug. lib. XIV de Civit., c. 26, dicit: « Cibus aderat, ne esuriret; potus, ne sitiret, » intelligendum est de fame et siti cruciante, seu inferente molestiam. Unde ibid., lib. XIII, c. 20, dicit: « Alebantur aliis [lignis] quae sumebant, ne animalia corpora molestiae aliquid esuriendo ac sitiendo sentirent. »]