Summa summae S. Thomae sive compendium theologiae
Charles René Billuart (1685–1757)
First published 1754
Charles René Billuart, O.P.'s Summa summae S. Thomae sive compendium theologiae (Liège, 1754) is his six-volume abridgment of the larger Summa S. Thomae hodiernis academiarum moribus accommodata (1746–1751). It condenses Aquinas's order and teaching into a reference manual while retaining the Dominican's characteristic distinctions, scholastic proofs, and historical material. The compendium belongs to the eighteenth-century consolidation of post-Tridentine Thomist education and helped carry Billuart's influential reading of Aquinas into later schools. Schola presents the Latin text with an English translation from its public-domain source.
Proemium I: De natura et dotibus theologiae
Tractatus I: De Deo et Ejus Attributis
Dissertatio I: De Dei existentia
Articulus I: Utrum Deum esse sit per se notum
Articulus II: Utrum sit Deus, et quibus rationibus demonstretur?
Articulus III: De Atheismo
Articulus IV: Utrum possit dari ignorantia invincibilis de existentia Dei?
Articulus V: An existant athei theoretici?
Dissertatio II: De natura seu quidditate Dei et Ejus attributis in communi
Articulus I: Quodnam sit constitutivum divinae naturae?
Articulus II: De attributis divinis in communi
Dissertatio III: De attributis in particulari quae pertinent ad divinum esse
Articulus I: De simplicitate Dei
Articulus II: De perfectione Dei
Articulus III: De bonitate Dei
Tractatus I: De infinitate Dei
Tractatus II: De immensitate Dei
Articulus IV: De immutabilitate Dei
Articulus V: De aeternitate Dei
Articulus VI: An Deus sit unus?
Dissertatio IV: De visione Dei a nobis
Articulus I: Utrum Deus, ut est in se, possit videri oculo corporeo?
Articulus II: Utrum intellectus creatus supernaturaliter adiutus possit videre Deum ut in se est?
Articulus III: Utrum aliquis in hac vita viderit, possitve videre Deum ut est in se?
Articulus IV: Utrum essentia divina videatur aut videri possit per aliquam similitudinem seu speciem?
Dissertatio V: De scientia Dei
Articulus I: Utrum in Deo sit scientia proprie dicta, eaque sit attributum?
Articulus II: De obiecto et divisione scientiae Dei
Articulus III: An et quae scientia in Deo sit causa rerum?
Articulus IV: In quo medio Deus cognoscat alia a se?
Dissertatio VI: De praescientia futurorum
Articulus I: Quid et quotuplex sit futurum?
Articulus II: Utrum Deus certo et infallibiliter cognoscat omnia futura absoluta, contingentia et libera?
Articulus III: Quomodo futura sint praesentia in aeternitate?
Articulus IV: In quo medio Deus cognoscat futura absoluta, contingentia et libera?
Articulus V: De scientia futurorum conditionatorum
Articulus VI: De scientia media
Dissertatio VII: De voluntate Dei
Articulus I: De voluntate Dei secundum se, et eius obiecto
Articulus II: De libertate Dei
Articulus III: Quotuplex sit voluntas in Deo, et an semper impleatur?
Articulus IV: De voluntate Dei circa salutem omnium
Articulus V: Utrum Christus sit mortuus pro omnibus omnino hominibus?
Articulus VI: Utrum Deus omnibus provideat auxilia sufficientia ad salutem?
Dissertatio VIII: De praedefinitionibus seu decretis divinis circa actus nostros liberos
Articulus I: Unde repetenda sit infallibilis efficacia divinorum decretorum circa actus nostros liberos?
Articulus II: Solvuntur obiectiones
Dissertatio IX: De providentia, praedestinatione et reprobatione
Articulus I: De providentia
Articulus II: De praedestinatione
Articulus III: Utrum praedestinatio sit ex praevisis meritis, an mere gratuita
Articulus IV: Solvuntur obiectiones contra utramque conclusionem
Articulus V: De reprobatione
Articulus VI: De motivo reprobationis
Tractatus II: Tractatus de SS. Trinitatis Mysterio
Dissertatio I: De Veritate Mysterii SS. Trinitatis
Articulus I
Caput I: § I: Asseritur veritatis mysterii SS. Trinitatis
Caput II: § II Objectiones a ratione contra integrum mysterium
Articulus II: Utrum sanctissimae Trinitatis mysterium possit lumine naturali cognosci?
Dissertatio II: De processionibus divinarum personarum
Articulus I: Utrum in divinis sint processiones?
Articulus II: Unde processio Verbi habeat quod sit generatio, et non processio Spiritus Sancti?
Dissertatio III: De relationibus divinis
Articulus I: An sint et quot sint in Deo relationes reales?
Articulus II: Utrum relationes divinae habeant existentias relativas realiter inter se et virtualiter ab existentia essentiae distinctas?
Articulus III: Utrum relationes divinae, praeter perfectionem absolutam essentiae, afferant aliam relativam?
Dissertatio IV: De Personis Divinis
Articulus I: Utrum personae divinae constituantur relationibus?
Articulus II: Utrum in Deo secundum se considerato et personis praeintellecto sit aliqua subsistentia absoluta, et praeter illam sint insuper tres subsistentiae relativae
Articulus III: Utrum Spiritus sanctus procedat a Filio?
Articulus IV: De missione divinarum personarum
Tractatus III: Tractatus de Deo Creatore
Dissertatio I: De processione creaturarum a Deo
Articulus I: Utrum omne ens sit effective a Deo?
Articulus II: Utrum Deus sit causa exemplaris et finalis omnium rerum?
Articulus III: De modo emanationis rerum a Deo, qui dicitur creatio
Articulus IV: Utrum solius Dei sit creare
Articulus V: Utrum plures mundi sint possibiles, et mundus existens sit perfectus?
Articulus VI: Utrum creaturae indigeant ut a Deo conserventur?
Dissertatio II: De angelis
Articulus I: De existentia et quidditate angelorum
Articulus II: De loco et motu locali angelorum
Articulus III: De pertinentibus ad intellectum et voluntatem angelorum
Articulus IV: De gratia et gloria angelorum
Articulus V: De culpa angelorum
Articulus VI: De poena daemonum
Articulus VII: De locutione et illuminatione angelorum
Articulus VIII: De custodia bonorum angelorum et impugnatione malorum
Dissertatio III: De opere sex dierum
Articulus I: Utrum sex dies creationis sint reales?
Articulus II: Utrum cosmogonia Mosaica everti possit?
Dissertatio IV: De homine
Articulus I: Utrum primi parentes nostri immediate a Deo conditi fuerint?
Articulus II: An et qua ratione homo sit factus ad imaginem Dei?
Articulus III: Quomodo anima humana corpori uniatur?
Articulus IV: Utrum anima rationalis creetur, vel traducatur a parentibus?
Articulus V: Utrum anima rationalis creetur cum corpus humanum primo constituitur, id est in ipsa conceptione?
Articulus VI: Utrum primus homo creatus fuerit in statu gratiae sanctificantis?
Articulus VII: Quarum rerum cognitionem habuerit homo?
Articulus VIII: Utrum Adam innocens inordinatis concupiscentiae motibus fuerit obnoxius?
Articulus IX: Utrum corpus Adae vere fuerit de limo terrae?
Articulus X: Utrum homo in statu innocentiae fuerit immortalis?
Articulus XI: Utrum in statu innocentiae fuisset generatio ad multiplicationem hominum?
Articulus XII: Utrum in statu innocentiae homines nati fuissent iusti?
Articulus XIII: Utrum in statu innocentiae homines nati fuissent perfecti in scientia?
Articulus XIV: Quodnam fuerit primum peccatum protoparentum nostrorum?
Articulus XV: Quaenam fuerit gravitas peccati primorum parentum?
Articulus XVI: Quae fuerint poenae peccati primorum parentum?
Articulus XVII: Utrum primi parentes poenitentiam egerint et salutem consecuti fuerint?
[Dico 1°: Adam poenitentiam egit de peccato suo, et veniam obtinuit.
Prob. 1° ex S. Scriptura. Sap., X, 1 et 2: Haec (sapientia) illum qui primus formatus est a Deo pater orbis terrarum, cum solus esset creatus, custodivit, et eduxit illum a delicto suo. Atqui educere a delicto, est liberare a peccato, quod fieri non potest sine poenitentia. Ergo.
Prob. 2° ex SS. Patribus. Aug., lib. VI Operis imperf. contra Iulian., c. 30: « Ita ea quae Deus fuerat comminatus, legimus subsecuta, ut intelligamus ad hoc profuisse illam veniam, ne homo qui tanta mala commiserat sempiterno pro eis supplicio plecteretur. Erat ergo et primo homini ad quam rem proficeret poenitentia, id est, ut eum diuturna, non tamen aeterna poena puniret. » Greg. Magn., lib. VI, epist. 31: « Adam postmodum per poenitentiam ad vitam rediit. »
Suadetur ex benignitate qua Deus Adamum correxit et punivit, et firmabitur ex conclusione sequenti. Unde
Dico 2°: Adam aeternam salutem consecutus est.
Prob. 1° ex S. Scriptura. Sap., IX, 19, dicitur: Per sapientiam sanati sunt quicumque placuerunt tibi, Domine, a principio. Et statim primus designatur Adam, ibid., X, 1 et 2, his verbis: Haec illum qui primus formatus est a Deo pater orbis terrarum... eduxit a delicto suo. Non solet autem S. Scriptura dicere de damnatis quod placuerunt Deo, nec quod fuerunt educti a delicto suo. Ergo.
Prob. 2° ex SS. Patribus, praesertim ex Aug., qui in Opere imperfecto supra laudato, c. 12, dicit: « Ibi erit [in vita aeterna] et ipse Adam; quoniam recte creditur Domini adventu atque in inferna descensu ab inferni vinculis iam solutus; ut primus Dei plasma, quod genitorem non habuit, sed Deum tantummodo creatorem, et secundum carnem primus pater Christi, ultra in illis vinculis non maneret, atque aeterno supplicio non periret. « Et alibi, Epist. 1641, ad Evodium, c. 3, n. 6, hoc asserit pertinere ad fidem Ecclesiae, inquiens: « Et de illo quidem primo homine patre generis humani, quod eum inde solverit [Christus], Ecclesia fere tota consentit; quod eam non inaniter credidisse credendum est, undecumque hoc traditum sit, etiamsi canonicarum Scripturarum hinc expressa non proferatur authoritas. » Porro, si id tota fere credat Ecclesia, temerarium foret et ad minus erroneum negare.
S. Hilarius, in Psal. cxix, dicit: « Adam veniae reservatus et glorificatus in Christo est. » S. Greg. Naz., Orat. xxxi, c. 19 in Matth., loquens de Adamo et Eva: « Utrumque serpens decepit, utrumque Christus passione sua salute donavit. » S. Anselmus, lib. Cur Deus homo, c. 16: « Adamum et Evam ad illam pertinuisse redemptionem, dubitandum non est. » Ipsum autem loqui de redemptione quoad efficaciam, et non solum quoad sufficientiam, constat ex eo quod subiungit: « Quamvis hoc authoritas divina aperte non pronuntiet. » De redemptione enim quoad sufficientiam authoritas divina aperte pronuntiavit, Rom., V, 18: Sicut per unius delictum in omnes homines in condemnationem, sic per unius iustitiam in omnes homines in iustificationem. Et I Tim., II, 6: Qui dedit redemptionem semetipsum pro omnibus. Et sic etiam alibi.
Quod diximus de Adamo, idem de Eva censent communiter Patres et theologi.]