Summa summae S. Thomae sive compendium theologiae

Nota 1° cognitionem nostram fieri quatenus potentia cognoscens trahit res ad se, illas sibi coniungendo, et quia res, propter suam materialitatem, non possunt entitative ingredi potentiam, indigent specie quae sit illarum repraesentatio et similitudo formalis per quam uniuntur potentiae. Species ergo est in esse intelligibili et repraesentativo idem omnino quod est obiectum in esse entitativo, nec ponit in numero cum illo, sicut imago Caesaris est idem omnino in esse imaginis, quod est Caesar in esse naturali, ita quod species equi, v. g., contineat in se formam et naturam equi eamdem omnino cum illa quae est in equo, non sub modo naturali, sed sub modo intelligibili, et species huius numero hominis, est hic numero homo in esse intelligibili; alias species non repraesentaret obiectum ut est, et per illam non posset cognosci.

Nota 2° duplicem distingui speciem, impressam et expressam: impressa repraesentat obiectum ut cognoscibile, expressa ut cognoscitur; impressa movet ad cognitionem, expressa illam terminat. De hac ergo utraque specie quaestio est, utrum detur darive possit in visione Dei.

Dico 1°: Non datur, nec dari potest species impressa in visione beatifica¹. Prima pars est communis. Secunda est Thomistarum et plurium aliorum.

Probatur prima pars. Species impressa in visione beatifica est superflua. Ergo non datur. — Probatur antecedens. Tunc requiritur species impressa, quando vel obiectum non existit, vel non est per se praesens intellectui, vel non est sufficienter intelligibile, propter suam materialitatem. Atqui obiectum visionis beatificae, nempe Deus, essentialiter existit, est intime per se praesens cuilibet intellectui beato, et est summe intelligibilis, quia est summe immaterialis. Ergo.

Probatur secunda pars. 1° Species impressa debet convenire cum obiecto in eodem gradu immaterialitatis, alias non repraesentabit illud ut est in se, quia in tantum est repraesentativa, in quantum intelligibilis, et in tantum est intelligibilis, in quantum immaterialis; unde per species materiales non possumus cognoscere spiritum. Atqui nulla species creata vel creabilis pertingere potest ad gradum immaterialitatis qui Deo competit. Ergo.

Probatur 2°. Species impressa est ipsa obiecti quidditas in esse intelligibili, ut dictum est². Atqui implicat quod species creata sit quidditas Dei in esse intelligibili. Ergo. — Probatur minor. Quidditas Dei est suum esse etiam in esse intelligibili. Atqui implicat speciem creatam esse suum esse etiam in esse intelligibili et repraesentativo. Ergo.

Dico 2°: Non datur, nec dari potest species expressa in visione beatifica. Est quoad utramque partem communior inter Thomistas.

Probatur prima pars. 1° Ad hoc datur species expressa, ut obiectum quod est intelligibile per speciem impressam fiat intellectum actu per expressam, sistatque intra intellectum ut terminus eius³. Atqui divina essentia unitur intellectui creato ut intellectum in actu, per se ipsam faciens intellectum in actu⁴. Ergo. — Minor est D. Thomae. Et patet, quia divina essentia est actus purissimus in esse intelligibili, sicut in aliis generibus, adeoque intellectus actu, et ut sic intime praesens intellectui. Ergo.

Probatur 2°, evertendo fundamentum adversariorum. Ideo, iuxta illos, datur species expressa in visione beatifica, quia debet assignari terminus illius actionis ab ipsa productus. Atqui haec ratio nulla est. Ergo. — Probatur minor. Non est de ratione actionis immanentis producere effectum, quamvis id ipsi saepe contingat. Atqui visio beatifica est actio immanens. Ergo. — Probatur maior. 1° In hoc distinguitur actio immanens a transeunte, quod haec sit propter effectum, illa vero sit propter perfectionem subiecti in quo manet. 2° Quia Verbum divinum videt et intelligit, nec tamen producit aliud verbum seu speciem expressam. 3° Quando nos contemplamur pure speculando verbum iam in mente formatum, nullum aliud fingimus, et tunc cognitio est simpliciter intellectio, et non dictio. Ergo.

Probatur secunda pars iis fundamentis quibus probata est secunda pars primae conclusionis. Si enim non possit dari species impressa tantae perfectionis et immaterialitatis, quae Deum ut est in se repraesentet, ergo nec a fortiori species expressa, cum ista debeat esse perfectior, aut saltem aeque perfecta ac impressa; eius enim est repraesentare obiectum ut intellectum in actu secundo, speciei impressae repraesentare ut intelligibile tantum in actu primo. Ergo.