Summa summae S. Thomae sive compendium theologiae

Petes 1° utrum sit in Deo voluntas proprie et formaliter.

Resp. affirmative¹. Ita passim in Scripturis. Rom., XII, 2: Ut probetis quae sit voluntas Dei. Ibid., IX, 19: Voluntati eius quis resistit? Psal. CXIII, 3: Omnia quaecumque voluit, fecit. Quae testimonia et similia SS. Patres unanimiter intelligunt in sensu proprio.

Ratio est, quia cuilibet enti competit velle et amare suam perfectionem et conservationem sui esse, sic ut tendat ad acquirendum bonum quod non habet, in bono autem quod habet complaceat et quietetur². In ente autem intellectuali haec inclinatio dicitur voluntas; est enim voluntas inclinatio ad bonum per intellectum apprehensum. Ergo Deo, primo enti et summe intellectuali, competit voluntas qua placet sibi suum esse et sua bonitas. Adde, voluntatem esse perfectionem simpliciter simplicem, ideoque Deo non denegandam.

Petes 2° utrum voluntas divina distinguatur virtualiter a sua volitione.

Resp. negative³, quia, ut iam diximus de intellectu et intellectione divina, ea sola distinguuntur in Deo virtualiter quae aequivalent pluribus creatis ex obiecto formali distinctis et ad diversas lineas pertinentibus; voluntas autem et volitio in Deo habent idem obiectum formale, nec pertinent ad diversas lineas. Item, si voluntas virtualiter distingueretur a volitione, et servaret rationem potentiae ad illam, conciperetur perfectibilis et actuabilis per illam: consequenter non conciperetur ut actus purus.

Itaque voluntas divina respectu volitionis non habet rationem potentiae, nisi secundum modum nostrum concipiendi res divinas per analogiam ad res creatas. Habet tamen rationem potentiae et principii respectu effectus ab ipso procedentis aut producti; quia non se habet ad illum ut actuabilis et perfectibilis per illum, sed e contra, ut actuans et perficiens illum.

Petes 3° utrum Deus, non solum se, sed etiam alia a se velit.

Resp. affirmative⁴, quia res naturalis non solum habet naturalem inclinationem respectu proprii boni, ut acquirat ipsum, cum non habet, vel ut quiescat in illo, cum habet, sed etiam ut proprium bonum in alia diffundat secundum quod possibile est: unde videmus quod omne agens, in quantum est in actu et perfectum, facit sibi simile. Pertinet itaque ad voluntatis rationem, ut bonum quod quis habet aliis communicet, et hoc praecipue pertinet ad voluntatem divinam, a qua derivatur omnis perfectio. Ergo Deus vult se et alia a se, sed se ut finem, alia vero ut ad finem, in quantum decet bonitatem divinam etiam alia ipsam participare. Hinc Scriptura, Thess., IV, 3: Haec est voluntas Dei sanctificatio vestra. Et Psal. CXIII, 3: Quaecumque voluit fecit; fecit autem alia a se.

Petes 4° quodnam sit obiectum formale, tam motivum quam terminativum, divinae voluntatis.

Resp. esse solam bonitatem divinam⁵; creaturae autem sunt eius obiectum materiale. Quia illud est obiectum formale, tam motivum quam terminativum, alicuius potentiae, a quo per se et ratione sui movetur, et quod per se et ratione sui attingit. Atqui sola bonitas divina est id a quo per se et ratione sui movetur divina voluntas, et id quod per se et ratione sui attingit. Ergo maior est notio obiecti formalis, tam motivi quam terminativi. — Prob. min. Deus in quolibet volendo est suus sibi finis; universa enim propter semetipsum fecit Dominus, inquit Scriptura, Prov., XVI, 4. Atqui in his quae volumus propter finem tantum, tota ratio movendi est finis: sic qui vult sumere potionem amaram propter sanitatem, sanitas est id quod solum movet eius voluntatem. Si autem sit tota ratio movendi, est etiam terminandi, cum inter obiectum motivum et terminativum debeat esse proportio.