Summa summae S. Thomae sive compendium theologiae

Suppono hominem purum de lege ordinaria non posse in hac mortali vita videre Deum ut est in se¹, iuxta illud Exod., XXXIII, 20: Non videbit me homo, et vivet. Ratio est quia cognitio naturalis hominis viatoris non est nisi rerum sensibilium et materialium, seu saltem per species a rebus sensibilibus haustas. Tali autem cognitione Deus non potest videri ut est in se, cum nec sit sensibilis aut materialis, nec per speciem videatur, ut dicemus infra.

Dico: Homo viator in carne vivens, sed sensibus carnis non utens, per potentiam Dei extraordinariam, et praeter communem rerum ordinem, potest elevari ad claram eius essentiae visionem, idque Moysi et Paulo fuisse concessum probabile est².

Prima pars est communis et certa; quamvis enim intellectus, pro hoc statu, dependeat a sensibus in sua cognitione, ista tamen dependentia non est ita ipsi necessaria, ut ab ipsa absolvi non possit de potentia Dei extraordinaria, cum eiusdem sit virtutis intrinsecae in corpore ac separatus a corpore, in quo statu non dependet a sensibus, sicque factum constat in anima Christi, qui simul fuit viator et comprehensor.

Secunda pars est Aug., Epist. 147³, ad Paulinam, de videndo Deo, cap. 3. et lib. XII in Genesim ad litteram, cap. 27, et Auctoris locis in margine citatis, quibus annumerantur Ambrosius, Basilius et alii contra plures alios SS. Patres.

Probatur ex Scriptura, 1° de Moyse, Num., XII, 2, cum Maria et Aaron, locuti contra Dominum, dicerent: Num per solum Moysen locutus est Dominus? Nonne et similiter nobis locutus est? Deus autem volens ostendere Moysen prae caeteris privilegio singulari suae visionis esse donatum, dicit eis, ibid., 6-8: Audite sermones meos. Si quis fuerit inter vos propheta Domini, in visione apparebo ei, vel per somnium loquar ad illum. At non talis servus meus Moyses;... ore enim ad os loquar ei, et palam, et non per aenigmata et figuras Dominum videt.

Huic ergo loco cum SS. August. et Thoma potissimum insistimus et non aliis, v. g., Exodi, XXXIII, 11, ubi dicitur quod Moyses viderit Deum facie ad faciem, quia scimus hos et similes passus de Moyse sicut et de aliis Prophetis, de quibus idem narratur, a Patribus intelligi de quadam eminenti cognitione Dei et cum ipso familiaritate⁴. Iste vero locus laudatus nusquam sic aut alio quovis sensu alieno a nostro intelligi potest. Nisi enim intelligas de clara visione, iam per aenigmata et figuras Moyses Deum viderit, adeoque sensum Scripturae non salvas, quae dicit Moysen vidisse Deum, non per aenigmata et figuras.

2° De S. Paulo. Ipsemet Apostolus II ad Cor., XII, 2-4, de se ipso sic ait: Scio hominem in Christo, ante annos quatuordecim (sive in corpore nescio, sive extra corpus, nescio: Deus scit) raptum huiusmodi usque ad tertium coelum. Et scio huiusmodi hominem, quoniam raptus est in paradisum, et audivit arcana verba quae non licet homini loqui.

Haec ineffabilia, inquit S. Thomas⁵, sunt ea quae pertinent ad visionem beatorum, quae excedit statum viae, iuxta illud Isaiae, LXIV, 4: Oculus non vidit, Deus, absque te quae praeparasti expectantibus te. Et certe, si S. Paulus non vidisset essentiam divinam, mysteria Trinitatis et Incarnationis, sed tantum per fidem cognovisset, potuisset illa eloqui?

Ex his igitur sic argumentor.

Illa quae pendent ex libera Dei voluntate, aliunde nobis innotescere non possunt quam ex sacra Scriptura, per quam divina voluntas nobis manifestatur. Atqui sacrae Scripturae, ut patet, naturali et litterali sensu acceptae, aperte tradunt Moysen et Paulum Deum vidisse, idque nullam involvit repugnantiam aut incongruentiam, cum id esse possibile omnes concedant. Ergo.

Confirmatur ratione congruenti SS. Augustini et Thomae⁶. Sicut Moyses fuit primus doctor Iudaeorum, ita Paulus fuit primus doctor gentium. Ergo congruum erat ut viderent divinam essentiam, mysteriorumque essent testes oculati, quo melius et solidius illa Iudaeos et gentes docerent.

Quae obiici possunt ex Scriptura et Patribus, intelligi debent secundum legem Dei ordinariam, vel de visione comprehensiva.