Summa summae S. Thomae sive compendium theologiae

Dico: Relationes divinae, praeter perfectionem absolutam essentiae, quam implicite important, non afferunt vi conceptus relativi aliam perfectionem relativam ab absoluta virtualiter distinctam. Ita Thomistae contra Thomistas.

Prob. 1º. In tantum aliquid est bonum et perfectum, in quantum vel est in actu existentiae, vel dicit ordinem ad illam. Atqui relationes divinae, vi conceptus ad, et ut sunt puri respectus ad terminum, neque existunt, neque dicunt ordinem ad existentiam, sed solum vi conceptus in, seu ratione divinae essentiae quam includunt. Ergo. — Major est D. Thomae, hic q. 5, a. 3, c., et patet, quia voluntas non fertur in aliquid nisi sub ordine ad existentiam; id autem solum est bonum et perfectum quod voluntas appetit. — Minor est etiam S. Doctoris, q. 2 De Potentia, a. 5, c., ubi dicit quod: « Relatio, in quantum est relatio, non habet quod sit aliquid, sed solum quod sit ad aliquid. » Patet insuper ratione: quia relatio, secundum sibi proprium et ut est purus respectus, nihil respicit nisi ordinando ad terminum, quia totum ejus esse est ad aliud se habere. Atqui non potest ordinare existentiam suam ad terminum, quia existentia relationis non est ad terminum, sed ad subjectum. Ergo, ratione sui et vi conceptus ad, non dicit ordinem ad existentiam, sed ab ea abstrahit. Confer secundam probationem articuli praecedentis.

Prob. 2º. Ratio perfectionis debet sumi per ordinem ad subjectum inspectum ratione sui et in illo sistendo. Atqui relatio, vi proprii conceptus, nullum respicit subjectum ratione sui, in illo sistendo, sed ratione termini. Ergo. — Minor est D. Thomae, hic a. 2, ubi ponit discrimen inter relationem et alia genera. Quod in aliis generibus a relatione, ut quantitate et qualitate, etiam propria ratio generis accipitur secundum comparationem ad subjectum ratione sui et ad se: sic quantitas dicitur mensura substantiae, qualitas dispositio substantiae; sed ratio propria relationis non accipitur secundum comparationem ad subjectum ratione sui et in eo sistendo, sed per comparationem ad aliquid extra, scilicet terminum. Patet etiam ratione, quia hoc ipso quo conceptus aliquis est relativus, licet subjectum respiciat, illud tamen respicit ordinando ad terminum et ratione termini, quia totum ejus esse est ad aliud se habere. — Major autem prob. Perfectio debet respicere subjectum perfectibile per commensurationem cum illo. Atqui, si non respiciat subjectum ratione sui, sed ratione termini, non commensurabitur cum illo, sed cum termino, qui est ratio respiciendi subjectum. Ergo.

Prob. 3º ab inconvenientibus. Si relationes in divinis afferant et multiplicent perfectionem relativam, sequitur: 1º quod erunt tres magnitudines, tres bonitates, tres perfectiones; consequenter tres magni, tres boni, tres perfecti substantive, contra Aug. supra cit. 2º quod omnes tres personae erunt quid perfectius, saltem extensive, quam una, contra eumdem Aug., lib. VI De Trinitate, c. 8, n. 9, et lib. VIII, c. 1, n. 2, et serm. 38 de tempore,¹ ubi ait: « Tantus est solus Pater, quantus est simul Pater et Filius et Spiritus Sanctus. » 3º quod nulla persona erit infinite perfecta, quia nulla habebit omnem omnino perfectionem; Patri namque deerit filiatio et perfectio relativa filiationis, sicut Filio deerit paternitas et perfectio relativa paternitatis; sicut enim inter relationes intercedit oppositio relativa, ita inter perfectiones relativas. Ergo Pater non erit formaliter infinite perfectus, neque similiter Filius. 4º tolli aequalitatem inter personas divinas. Prob. 1º. Hoc ipso quo paternitas est perfectio relativa distincta a filiatione, debet ab ea distingui specie, seu quasi specie et essentialiter; tum quia paternitas et filiatio non differunt solo numero, ut duae paternitates aut duae filiationes; tum quia distinctio mere numerica petitur a potentialitate et materia, quae non est in Deo; unde quidquid differt in Deo, specie et essentialiter differt. Atqui quod specie et essentialiter differt ab alio, est necessario perfectionis inaequalis cum illo, quia species sunt sicut numeri, quorum unus vel excedit vel exceditur semper ab altero. Prob. 2º. In hypothesi, Pater et Filius essent perfectiores Spiritu Sancto, quia Pater ultra perfectionem paternitatis, et Filius ultra perfectionem filiationis, haberent perfectionem spirationis activae; Spiritus Sanctus autem haberet unam perfectionem, scilicet spirationis passivae. Ergo.