Summa summae S. Thomae sive compendium theologiae

Cum totius huius dissertationis intelligentia maxime pendeat ex recta notione futuri, sit quasi praeambulum.

Dico 1°: Futurum recte definitur: Quod est determinatum in suis causis ad habendam existentiam in tempore sequenti. Hanc definitionem non admittunt, quin potius totis viribus impugnant defensores scientiae mediae, quod videant ea everti suum systema. Tamen

Prob. 1° authoritate. S. Aug., lib. VI de Genes. ad litt., cap. 17, dicit: « Deum futura facere, nihil aliud est quam eorum causas praeparare. » Et Tract. LXVIII in Ioann.: « Deus futura facit ea praedestinando. » S. Thomas, q. 2 de veritate, a. 12, ad 7: « Cum dicitur: Hoc est futurum, designatur ordo qui est in causis illius rei ad productionem eius. » In hac Parte, q. 16, a. 7, ad 3: « Illud quod nunc est, ex eo futurum fuit, antequam esset, quia in causa sua erat ut fieret, » non in causa ut potenti praecise, haec enim denominat tantum possibile; non in causa ut actu influente, haec denominat actu existens. Ergo in causa ut determinata ad producendum in tempore sequenti. Et hinc desumitur fundamentalis ratio. Igitur.

Prob. 2° ratione. Esse futurum, est denominatio realis, non intrinseca, haec enim rei non existenti non competit, sed extrinseca, adeoque petita ab aliqua forma reali extrinseca. Atqui haec non potest esse alia quam eius causa, ut determinata ad dandum illi esse in tempore sequenti; non enim potest esse causa ut potens praecise producere, quia haec denominat possibile tantum, neque ut actu producens, quia haec denominat existens. Ergo.

Confirmatur. Futurum debet constitui per id per quod extrahitur a massa possibilitatis, et distinguitur a possibili et existenti. Atqui nihil aliud est assignabile per quod id obtineat, quam determinatio illius causae. Ergo. — Probatur min. Possibile continetur quidem in causa potenti, sed indeterminata ad illud producendum; existens est extra causas. Ergo futurum, quod mediat inter utrumque, constituitur medio modo, non per causam mere potentem et indifferentem, non per causam actu producentem, sed per causam determinatam ad dandum illi esse pro tempore sequenti.

Respondent adversarii, futurum constitui per habitudinem ad esse pro tempore sequenti, seu ex eo quod erit.

Sed contra, quaero unde futurum contingens, de quo est maxime quaestio, habeat habitudinem ad esse, seu habeat quod erit, potius quam non erit: a se, vel a causa? Non a se, alioquin non foret futurum contingens, sed necessarium, et esset futurum in omni signo rationis antequam conciperetur possibile, aut Deus existens. Si a causa, non a causa praecise potenti illud producere, cum enim haec sit indifferens ad producendum vel non producendum, non dat habitudinem ad esse potius quam ad non esse, sed constituit dumtaxat possibile, ut dictum est; neque a causa ut actu producente, quia, ut etiam dixi, haec facit actu existens. Ergo a causa determinata ad dandum esse.

Ex dictis sponte fluit, nullum esse futurum contingens independenter a determinatione primae causae; quia, prima causa manente indeterminata, nulla causa secunda est determinata: alioquin non foret causa secunda, sed prima. Et hinc funditus evertitur systema scientiae mediae, ut patebit ex sequentibus.

Dico 2°: Futurum est aliud necessarium, aliud contingens. Necessarium est quod ex natura sua petit aliquando esse, nec est naturaliter impedibile, ut crastinus ortus solis. Contingens, si late sumatur, est quidem quod ex natura sua petit aliquando esse, sed ex concursu aliarum causarum est naturaliter impedibile, ut vita longaeva ex temperamento robusto. Contingens proprie et stricte sumptum est quod ex natura sua est indifferens ad esse et non esse, ut sunt quae pendent ex libero arbitrio.

Futurum proprie contingens est aliud absolutum, quod non dependet ab aliqua conditione, aliud conditionatum, quod dependet ab aliqua conditione. Rursus conditionatum, aliud pertinens, aliud impertinens, seu disparatum. Pertinens est quod connexionem quamdam sive moralem sive physicam habet cum conditione, ut conversio Tyriorum, si praedicetur ipsis Evangelium; salus Iudae, si poenitentiam agat. Disparatum est quod nullam habet connexionem cum conditione, ut si capra saltet, arbor florebit; vel illud Elisaei ad regem Ioas IV Reg., XIII, 19: Si percussisses quinquies, aut sexies, sive septies terram, percussisses Syriam usque ad consumptionem.

Quamvis in superioribus probaverimus, Deum omnia, nullo excepto, cognoscere; quia tamen est specialis difficultas de futuris quae a nostro pendent arbitrio, ratione libertatis salvandae, ideo de his specialem instituimus quaestionem.

Dico: Deus certo et infallibiliter cognoscit omnia futura absoluta, contingentia et libera, illaesa libertate.

Prob. prima pars ex Scriptura et Patribus. Psal. CXXXVIII, 3 et 4: Intellexisti cogitationes meas de longe..., et omnes vias meas praevidisti. Ioann., VI, 65: Sciebat Iesus ab initio qui essent non credentes, et quis traditurus eum esset. Futurorum praescientia assignatur ut certissima tessera divinitatis, Isa., XLI, 23: Annuntiate quae ventura sunt in futurum, et sciemus quia dii estis vos. Hinc Tertull., in Apolog., cap. 20. « Idoneum, inquit, testimonium divinitatis, veritas divinationis. » Et Aug., lib. V de Civit., cap. 9, contra Ciceronem: « Confiteri esse Deum et negare praescientiam futurorum, apertissima est insania. »

Prob. multiplici ratione. 1° Scientia Dei ut habet adiunctam voluntatem facit futura, ut dixi supra. Ergo ea cognoscit. Et dato scientia Dei futura non fieri, certum est saltem ea non fieri, nisi volente aut permittente Deo. Ergo ea cognoscit in sua voluntate tanquam in causa. 2° Futurum contingens, v. g. istud: Antichristus erit, habet determinatam veritatem. Ergo a Deo infinite intelligenti cognoscitur. — Prob. ant. Haec propositio: Antichristus erit, habet suam de inesse veritatem, aliquando ita erit sicut significatur per illam. Ergo est determinate vera, non minus quam propositio de praeterito quae habuit suam de inesse veritatem, ut haec: Petrus peccavit. 3° Deus cognoscit res dum eas actu producit ad extra. Ergo cognoscebat antea, alioquin variabilis esset eius scientia.

Cum autem audis quosdam Patres denegare Deo praescientiam, intellige praescientiam quoad nomen; quia cum quae nobis sunt futura sint Deo praesentia, ut modo dicam, non habet de illis praescientiam proprie et in rigore, sed scientiam.

Prob. secunda pars. 1° Deus videt futura non solum secundum statum quem habent in causis contingentibus antequam fiant, sed ea videt in nunc aeternitatis secundum statum quem habent in sua praesentialitate¹. Atqui cognitio rei praesentis est certa et infallibilis, nec eius contingentiae quidquam officit; cum enim video Socratem sedere, infallibilis et certa est mea cognitio, nulla tamen ex hoc Socrati necessitas imponitur. Ergo.

2° Deus praevidet et providet res futuras, non solum quoad earum substantiam, sed etiam quoad earum modum necessitatis et contingentiae, ut saepe inculcat S. Thomas. Ergo ex hoc quod certo et infallibiliter futura contingentia cognoscat, non solum non sequitur quod necessario evenient, quin potius sequitur certo quod contingenter et libere evenient, alioquin falleretur eius praescientia. Ergo nihil nocet haec praescientia rerum contingentiae.

3° Praescientia futurorum certa et infallibilis, sumpta praecise sub munere praescientiae, nihil immutat in rebus futuris aut earum causis, sed habet tantum nosse quid sit eventurum et quomodo. Ergo, ea non obstante, quae sunt contingentia evenient contingenter, et quae sunt necessaria necessario, sufficitque ad istam certam et infallibilem cognitionem quod habeat medium certum et infallibile in quo quae futura sunt ei repraesententur. Alius enim est status rerum in mente cognoscentis, alius in seipsis, et sicut quae sunt per se necessaria possunt contingenter cognosci, ita quae sunt contingentia in suis causis possunt certo cognosci, si nempe medium cognitionis sit certum. Necessitas aut contingentia est in rebus et ex rebus; certitudo autem vel incertitudo cognitionis est in mente, ratione medii. Ergo.

[Explicationem hic datam ad statuendam concordiam praescientiae divinae cum humana libertate ad mentem S. Augustini esse, plane probant sequentia eius verba, quibus Ciceronis argumentationem convellit, lib. V De civit. Dei, cap. 9: « Quid ergo est quod Cicero timuit in praescientia futurorum, ut eam labefactare disputatione detestabili niteretur? videlicet quia, si praescita sunt omnia futura, hoc ordine venient quo ventura esse praescita sunt; et, si hoc ordine venient, certus est ordo rerum praescienti Deo; et, si certus est ordo rerum, certus est ordo causarum: non enim aliquid fieri potest, quod non aliqua efficiens causa praecesserit; si autem certus est ordo causarum quo fit omne quod fit, « fato, inquit, » fient omnia quae fient. » Quod si ita est, nihil est in nostra potestate, nullumque est arbitrium voluntatis. « Quod si concedimus, inquit, omnis humana vita subvertitur; frustra leges dantur, frustra obiurgationes, laudes, » vituperationes, exhortationes adhibentur; neque ulla iustitia bonis praemia et malis supplicia constituta sunt. » « Haec ergo ne consequantur indigna et absurda et perniciosa rebus humanis, non vult esse praescientiam futurorum. »

Exposita sententia ciceroniana, haec respondet, inter plura, S. Doctor: « Non abnuere possumus esse scriptum in Litteris sanctis, Ps. LXI, 12 et 13: Semel locutus est Deus, duo haec audivi: quoniam potestas Dei est, et tibi, Domine, misericordia, quia tu reddes unicuique secundum opera eius. Quod enim dictum est, semel locutus est, intelligitur, immobiliter, hoc est incommutabiliter est locutus, sicut novit incommutabiliter omnia quae futura sunt, et quae ipse facturus est. Hac itaque ratione possemus a fando fatum appellare, nisi hoc nomen in alia re soleret intelligi, quo corda hominum nolumus inclinari. Non est autem consequens ut, si Deo certus est omnium ordo causarum, ideo nihil sit in nostrae voluntatis arbitrio. Et ipsae quippe nostrae voluntates in causarum ordine sunt, qui certus est Deo eiusque praescientia continetur; quoniam et humanae voluntates humanorum operum causae sunt. Atque ita qui omnes rerum causas praescivit, profecto in eis causis etiam nostras voluntates ignorare non potuit, quas nostrorum operum causas esse praescivit. »

Et infra: « Si esse (Cicero) confitetur Deum, quem negat praescium futurorum, etiam sic dicit nihil aliud quam quod ille, Psal. XIII, 1: Dixit insipiens in corde suo: Non est Deus. Qui enim non est praescius omnium futurorum, non est utique Deus. Quapropter et voluntates nostrae tantum valent, quantum Deus eas valere voluit atque praescivit; et ideo quidquid valent, certissime valent, et quod facturae sunt, ipsae omnino facturae sunt: quia valituras atque facturas ille praescivit, cuius praescientia falli non potest. »

Et alibi, forsan expressius, lib. III de Libero arbitrio, cap. 3, n. 8: « Attende enim, quaeso, quanta caecitate dicatur: Si praescivit Deus futuram voluntatem meam, quoniam nihil aliter potest fieri quam praescivit, necesse est ut velim quod ille praescivit; si autem necesse est, non iam voluntate, sed necessitate id me velle fatendum est. O stultitiam singularem! Quomodo ergo non potest aliud fieri quam praescivit Deus, si voluntas non erit, quam voluntatem futuram ille praescivit?... Ita fit ut et Deum non negemus esse praescium omnium futurorum, et nos tamen velimus quod volumus. Cum enim sit praescius voluntatis nostrae, cuius est praescius ipsa erit. Voluntas ergo erit, quia voluntatis est praescius. Nec voluntas esse poterit, si in potestate non erit. Ergo et potestatis est praescius. Non igitur per eius praescientiam mihi potestas adimitur, quae propterea mihi certior aderit, quia ille cuius praescientia non fallitur adfuturam mihi esse praescivit. »

Habes in his Augustini verbis voluntatis actuum causam esse Dei praescientiam, proindeque actus illos futuros a Deo in sua praescientia praedeterminante videri; quod est ipsamet thomistarum sententia.]

Dico: Futura sunt Deo in aeternitate praesentia, non solum obiective et intentionaliter, sed physice et realiter, non quidem per anticipatam illorum productionem in aeternitate, sed per coextensionem virtualem ipsius aeternitatis ad illam differentiam temporis in qua aliquando existent.

Prob. 1° ex Patribus. S. Aug., lib. II ad Simplic., q. 2, S. Gregorius Papa, lib. XX Moral., cap. 33, et plures alii, negant: 1° in Deo praescientiam in rigore. 2° Negant aliquid esse Deo futurum. 3° Tandem negant, tanquam quid absurdissimum, Deum scire aliquid de novo in tempore quod prius non noverat. Atqui, si futura essent Deo praesentia obiective tantum et intentionaliter, non physice et realiter, 1° haberet respectu illorum praescientiam in rigore, ut patet in Prophetis, qui, non obstante praesentia obiectiva quam habent de futuris, habent tamen respectu illorum praescientiam in rigore; 2° futura essent Deo absolute futura, cum, non praesentia obiectiva, sed sola realis tollat rationem verae futuritionis; 3° tandem aliquid sciret de novo in tempore quod prius non noverat, nempe res physice existentes. Ergo.

Quantum ad S. Thomam, totus est in hac sententia hic art. 13; in I Sent., dist. 38, art. 5. o, et alibi pluries.

Prob. 2° ratione. 1° Aeternitas est duratio in ratione durationis infinita, indivisibilis et tota simul, ut patet ex eius definitione communiter recepta ex Boetio¹. Atqui ratione infinitatis continet omnes durationes, praeteritum, praesens et futurum; ratione indivisibilitatis et simultatis continet illa, quamvis successive fluentia, modo indivisibili in eodem nunc, sine ulla successione. Ergo omnia tempora et tempore mensurata sunt Deo realiter praesentia ratione aeternitatis. Unde comparatur aeternitas arbori plantatae in medio fluminis tantae extensionis, ut totum flumen contineat, simul et semel coexistens omnibus partibus aquae fluentibus, nec expectans earum transitum ut illas possideat ac mensuret. Vel, cum D. Thoma², comparatur Deus in aeternitate homini existenti in alta specula ex qua videt totam viam et omnes transeuntes per illam; quamvis enim unus incedat post alium, et prior non videat posteriorem, ille tamen qui est in specula omnes simul videt et habet sibi praesentes. Similiter Deus habet sibi praesentes in specula aeternitatis res omnes etiam praeteritas et futuras, quamvis inter se succedant et non possint simul existere in propria duratione.

2° Scientia Dei cum sit perfectissima, debet esse invariabilis³. Atqui non esset invariabilis, si res futuras non videret realiter praesentes in sua aeternitate. Ergo. — Prob. min. Si res non essent Deo realiter praesentes in aeternitate, inciperet de novo illas videre realiter praesentes in tempore, eo scilicet modo quo producerentur. Ergo, ut arguebat Augustinus, illas bis cognosceret, nunc futuras, postea realiter praesentes, et aliquid de novo in tempore illius scientiae accideret, sicque mutaretur, sicut mutaretur Dei voluntas, si inciperet aliquid velle nunc quod prius non voluit. Ergo.

Obiicies: Inintelligibile est aliquid existere in aeternitate, quod non existit in se; prius est enim existere in se quam in alio. Atqui futura non existunt in se nunc. Ergo non existunt in aeternitate.

Respondetur communiter distinguendo minorem. Futura non existunt in se nunc in propria duratione, conc.; non existunt in se nunc in superiori duratione aeternitatis, nego. Aeternitas enim secundum virtualem extensionem continet differentiam temporis in qua Antichristus, v. g., erit in propria duratione.

Quidam, ut hanc difficultatem magis intelligibilem reddant, observant quod aeternitas non mensurat res creatas immediate, supponendo illas iam in se passive immutatas et productas, sed praecise prout continentur in actione divina et respiciuntur ut eius terminus. Unde effectus actionis Dei potest dupliciter considerari: uno modo, ut immutatus passive et productus, et sic fundat propriam durationem, et non est ab aeterno; alio modo, ut praecise est terminus connotatus et respectus ab actione aeterna, et sub hac ratione trahitur ad altiorem mensuram et est ab aeterno, quia mensuratur eadem mensura qua mensuratur actio cuius est terminus, non ut immutatus ab illa, sed ut connotatus ab illa.

Itaque iuxta hanc observationem distinguenda est minor argumenti sic. Futura non existunt in se nunc et ab aeterno ut effectus immutati passive et producti, conc. min.; ut termini connotati actionis actualis, nego min.

Si instes: Effectus praecise ut terminus connotatus actionis aeternae, nihil est reale extra causas. Ergo.

Resp. Dist. Nihil est reale extra causas hoc sensu, quod non sit passive immutatus, conc.; hoc sensu quod sit tantum possibilis aut futurus respectu Dei, nego. Quia ut sic non consideratur amplius intra divinam essentiam, ut mere potentem aut volentem producere, sed ut actu producentem, ex quo intelligitur habere esse creatum extra causas, non quidem ut passive immutatum, neque tamen ut in actu primo possibile aut futurum tantum, sed in actu secundo ut connotatum est ab actione actu existente tanquam eius terminus, et sic dicimus esse realiter praesens in aeternitate. Secundum hanc intelligentiam, quae est Ioannis a S. Thoma, quam etiam sequitur Contensonus, videtur evanescere difficultas et reduci ad quaestionem de nomine, et simul praeoccupantur plures et difficiles instantiae, quas ideo omittimus.

Dico 1°: Deus non cognoscit futura absoluta libera in essentia sua ut habet rationem speciei intelligibilis ante decretum, ut novissime excogitavit Honoratus Tournely. Quia in causa indifferenti ad futuritionem et non futuritionem, non potest cognosci effectus futurus potius quam non futurus, patet ex terminis. Atqui essentia Dei, ut habet rationem ideae aut speciei ante decretum, est indifferens ad effectum futurum vel non futurum; est namque causa rerum in actu secundo libera et per suam voluntatem, ita ut non sint futura nisi quia vult, et ideo ante decretum eas quidem repraesentat ut possibiles, sed non ut futuras. Ergo.

Neque refert quod essentia divina sit in repraesentando infinita; non enim ideo potest repraesentare quod non est repraesentabile, ante decretum autem nihil est repraesentabile ut futurum, quia non est futurum.

Neque ea cognoscit in supercomprehensione causarum secundarum ante decretum, ut vult Molina, propter eamdem rationem. Quia neque comprehensio, neque supercomprehensio alicuius causae potest in ea apprehendere quod in ea non continetur. Atqui in causa secunda, ante decretum divinae voluntatis, effectus non continetur ut determinate futurus, sed indifferenter ad esse vel non esse; non enim potest causa secunda esse determinata ad futuritionem potius quam non futuritionem ante decretum seu determinationem causae primae. Ergo. Haec patent ex dictis art. I huius Dissert. et adhuc magis patebunt ex dicendis.

Neque in suo decreto praeviso ut futuro: 1° quia decretum Dei, utpote aeternum, non potest concipi cum fundamento in re seu virtualiter futurum; aeternitas enim cum sit tota et indivisibilis, non novit praeteritum nec futurum. 2° Dato gratis decretum posse concipi futurum, saltem ut in eo Deus futura cognosceret, deberet dari medium in quo hoc decretum ut futurum repraesentaretur; cum enim in illo priori non intelligatur existens, non potest in seipso cognosci. Atqui ante decretum non est medium quod illud repraesentet ut futurum. Ergo. — Prob. min. In illo priori Deus est indifferens ad illud decretum ponendum vel non ponendum, cum decretum sit id quo se determinat. Ergo.

Neque in veritate sive formali sive obiectiva futurorum ante decretum, ut nunc plerumque sustinent professores Societatis [Iesu], qui sic arguunt. Deus est omniscius, et nulla veritas ipsum latet. Atqui, ante decretum, una ex duabus propositionibus contradictoriis est determinate vera, altera falsa. Ergo hanc veritatem ante decretum ab aeterno cognoscit Deus. Duplicem autem distinguunt veritatem, alteram formalem propositionum, alteram obiectivam rerum; etenim, ut contendunt, si verum fuit ab aeterno quod nunc est, ita vera fuit propositio quae affirmat futurum: hanc veritatem vocant formalem, primam obiectivam, quia est obiectum huius secundae. Quidam ergo dicunt, futura a Deo praesciri in veritate formali, quidam in obiectiva; sed uterque dicendi modus in eumdem ferme reincidit. Rem ergo confecero, si probem et nullam esse veritatem sive formalem sive obiectivam futurorum ante decretum, et esto esset, non esse medium in quo futura possint cognosci. Itaque

Probatur 1°. Ante Dei decretum nihil est determinate futurum. Ergo nulla futuri veritas sive formalis sive obiectiva. — Patet conseq., quia veritas sequitur ad ens tanquam eius proprietas. — Prob. anteced. Futurum est quod est determinatum in suis causis ad habendam existentiam in tempore sequenti; patet ex dictis art. I huius Dissert. Atqui ante omnem determinationem causae primae, nulla causa secunda est determinata, alioquin prima foret secunda, et secunda prima.

Probatur 2°. Dato gratis inesse propositionibus de futuro contingenti veritatem formalem independenter a Dei decreto, haec tamen non foret medium in quo Deus quae futura sunt posset cognoscere. Ergo. — Prob. ant. Quod pendet ab alio in sua veritate, eamque ab illo mutuat, non potest esse medium ad illud aliud cognoscendum; medium enim cognoscendi aliud, debet prius isto alio cognosci; implicat autem id quod ab alio dependet in sua veritate, et eam ab illo mutuat, prius isto alio cognosci, eo modo enim est cognoscibile, quo est verum. Atqui veritas propositionis de futuro, si detur, pendet ab eventu futuro, atque ab illo mutuatur. Ergo non potest esse medium in quo Deus eventum futurum cognoscat. — Probatur min. Non ideo eventus est vere futurus, quia propositio enuntians illum futurum est vera, sed et contra propositio est vera, quia eventus est vere futurus; ab eo enim quod res est vel non est, propositio dicitur vera vel falsa, ut fert commune principium. Ergo veritas propositionis de futuro, si detur, pendet ab eventu futuro atque ab illo mutuatur.

Propter hoc argumentum, quod nobis videtur invincibile, plerique adversariorum, relicta veritate formali, confugiunt ad veritatem obiectivam, et dicunt, ex eo quod eventus sit nunc in tempore, vere fuisse futurum ab aeterno, et in illa veritate futuritionis, seu in illo esse futuro, Deum cognoscere esse praesens quod aliquando habebit.

Verum contra veritatem obiectivam pariter urget argumentum factum. Quod pendet ab alio in sua veritate et eam ab illo mutuat, non potest esse medium ad istud aliud cognoscendum. Atqui, iuxta ipsam adversariorum doctrinam, veritas obiectiva futuritionis pendet a veritate esse praesentis, non minus quam veritas formalis propositionis pendet a veritate obiectiva futuritionis. Ergo, sicut veritas formalis propositionis non potest esse medium in quo Deus cognoscat veritatem obiectivam futuritionis, sic veritas obiectiva futuritionis non potest esse medium in quo Deus cognoscat esse praesens quod habebit in tempore. — Probatur min. Dicunt adversarii eventum fuisse ab aeterno vere futurum, quia nunc est, seu quia aliquando erit in tempore, hoc est, ex illo esse praesenti quod habet quando est, aut habebit in tempore quando erit, vere fuisse futurum tota duratione praecedente. Ergo, secundum doctrinam adversariorum, veritas obiectiva futuritionis pendet ex veritate esse praesentis, sicut veritas formalis propositionis pendet ex veritate obiectiva futuritionis.

Quantum ad obiectiones contra hanc ultimam conclusionis partem, cum omnes ferme eo tendant ut probent veritatem propositionum de futuro contingenti ante decretum, et soleant proponi et solvi in Logica, eas hic omittimus, et eo maxime, quod licet evincerent quod praetendunt adversarii, nihil obtinerent contra nostram assertionem, ut patet ex probatione secunda.

Dico 2°: Deus cognoscit futura absoluta contingentia et libera in suo decreto eorum futuritionem determinante, seu in essentia sua huiusmodi decreto determinata.

Probatur 1° ex Patribus. Hilarius, lib. III de Trinit. dicit: « Quae Deus facere decrevit, in sua voluntate cognovit. » S. Aug., lib. de Praedest. sanct., cap. 10: « Praedestinatione Deus ea praescivit quae fuerat ipse facturus. » Et infra: « Quando promisit Deus Abrahae fidem gentium, non de nostrae voluntatis potestate, sed de sua praedestinatione promisit; promisit enim quod ipse facturus fuerat. » Ubi sermo est, ut patet, de futuris liberis, nimirum de conversione gentium.

Probatur 2° ex D. Thoma. S. Doctor passim statuit duo principia ex quibus conficitur nostra conclusio. Primum, quod Deus extra se nihil videat, sed omnia in essentia sua ut in causa. Ita hic q. 14., a. 5; I Contra gent., cap. 68, et alibi. Confer art. 4 praecedentis dissertationis. Secundum principium, quod Deus sit causa rerum per suam voluntatem. Ita hic q. 14, a. 8; infra q. 19, a. 4, et alibi. Ex quibus, inquam, duobus principiis conficitur quod Deus futura quaecumque, etiam contingentia et libera, cognoscat in sua voluntate, quod est conclusio nostra.

Verum opponunt adversarii quod S. Thomas, agens ex professo, hic q. 14, a. 13, et in I Sent., distinct. 38, q. 1, a. 5, de cognitione futurorum contingentium, nullam faciat mentionem decreti, sed recurrat ad eorum praesentiam in aeternitate.

Resp. S. Thomas fundando certam praescientiam futurorum in eorum praesentia in aeternitate, non excludit decretum, quin potius supponit et asserit. Enimvero futura non sunt in aeternitate praesentia, nisi quia sunt futura in propria duratione, non sunt autem futura in propria duratione, secundum D. Thomam, nisi per Dei voluntatem, seu, ut dicebamus art. praecedenti, non sunt praesentia in aeternitate, nisi quatenus sunt termini divinae voluntatis ea determinantis, et simul actu producentis; consequenter videre futura praesentia in aeternitate, est, in via S. Thomae, ea videre in divina voluntate. Idque eo verius est, quod, iuxta S. Doctorem, Deus res non videat immediate in ipsis, sed in se ut in causa, est autem causa rerum per voluntatem. Non ergo decretum et rerum praesentia in aeternitate sunt duo media in quibus Deus futura cognoscit, ut quidam falso imaginantur, sed solum decretum divinae voluntatis, seu ipsa divina voluntas, ut volens simul et actu producens, est medium in quo Deus futura cognoscit: rerum autem praesentia non est medium, sed ipsum obiectum, seu modus obiecti, prout repraesentatur in voluntate actu producente, sicque est ratio sub qua, non in qua res cognoscitur.

Insuper, falsum est S. Thomam locis citatis non meminisse expresse decreti. Hic enim, q. 14, a. 13, dicit: « Omnia quae sunt in tempore sunt Deo ab aeterno praesentia, non solum ea ratione qua habet rationes rerum apud se praesentes, ut quidam dicunt. » Rationes autem rerum practicae, sunt ideae per decretum voluntatis determinatae. Et posteriori loco, in 1: « Deus ab aeterno non solum videt ordinem sui ad rem, ex cuius potestate res erat futura. » Ecce decretum. « Sed ipsum esse rei intuebatur. » Ecce rerum praesentiam in aeternitate.

Ratio fundamentalis conclusionis nostrae non est alia quam quae supra ex S. Thoma proposita est. Haec nimirum: Deus cognoscit alia a se in se ut in causa. Atqui est causa futurorum contingentium per decretum suae voluntatis. Ergo. — Major constat ex dictis art. 4 praeced. dissertationis. — Minor ex art. 3 eiusdem dissert. Estque communis et passim tradita in Scripturis. Ad Ephes., I, 11: Operatur omnia secundum consilium voluntatis suae. Sap., XI, 26: Quomodo aliquid permanere posset, nisi tu voluisses? Apoc., IV, 11: Tu creasti omnia, et propter voluntatem tuam erant, et creata sunt.

Futura conditionata sunt triplicis generis. Quaedam habent necessariam connexionem cum conditione: ut, si Petrus peccet, amittet gratiam. Si ignis applicetur stupae, comburet. Quaedam habent cum conditione connexionem tantum contingentem: ut, si Evangelium praedicetur Tyriis, convertentur. Quaedam tandem nullam habent cum conditione connexionem, sed sunt omnino disparata: ut, si rex Ioas percussisset septies terram, destruxisset Syriam. Futura conditionata necessaria a Deo certo cognosci nullus dubitat, cum haec a nobis cognoscantur. Restat ergo difficultas de futuris conditionatis contingentibus et disparatis.

Dico: Deus certo cognoscit futura conditionata contingentia et disparata¹.

Prob. 1°. Deus multa in Scripturis praedixit certo futura conditionata, quae nullam aut contingentem tantum ex se habent connexionem. Atqui nefas est dicere Deum aliquid certo futurum affirmasse, quod non sciebat certo futurum. Ergo. — Prob. maj. I Reg., XXIII, 12, Davidi interroganti Dominum an Ceilitae traderent eum Sauli, si apud ipsos remaneret, respondit Dominus: Tradent, scilicet, si remaneas. III Reg., XI, 2: Dixit Dominus filiis Israel: Non ingrediemini ad eas (filias gentium)... Certissime enim avertent corda vestra, ut sequamini deos earum. IV Reg., XIII, 19, regi Israel dixit Elisaeus: Si percussisses quinquies, aut sexies, sive septies terram, percussisses Syriam usque ad consumptionem. Matth., XI, 21, dixit Christus: Vae tibi Corozain, vae tibi Bethsaida! quia, si in Tyro et Sidone factae fuissent virtutes quae in vobis factae sunt, olim in cinere et cilicio poenitentiam egissent. Adde promissiones quas fecit Deus de transmittenda iustitia originali in posteros Adae, si ipse non violaret pactum; de firmando regno in domo David, si eius posteri servarent legem, et plura alia. Ergo.

Prob. 2° ratione. Nulla sunt futura conditionata, in sententia Thomistarum, nisi per decretum Dei absolutum ex parte subiecti, et conditionatum ex parte obiecti, ut infra explicabimus. Atqui tale decretum est certum et infallibile. Ergo Deus, in illo, certo et non coniecturaliter cognoscit haec futura.

Petes, an Deus certo cognoscat omnia omnino futura conditionata.

Resp. affirmative, quia hoc ipso quo supponuntur aliquo modo futura, sunt a Deo decreta; nihil est enim futurum, etiam conditionate, in sententia nostra, nisi per decretum; in decreto autem ea certo cognoscit.

§ I. — Praenotanda.

Nota 1°. Articulo praecedenti diximus, ex communi theologorum sensu, Deum certo cognoscere futura conditionata libera. Superest quaestio, eaque in scholis inter omnes celeberrima: In quo medio Deus ea cognoscat? Thomistae, consentanee ad sua principia, ea dicunt a Deo cognosci in suo decreto subiective absoluto, et obiective conditionato, quod sic exprimitur: Volo quod id fiat, si talis conditio ponatur; v. g.: Volo quod Tyrii convertantur, si praedicetur ipsis Evangelium. Sicut enim nullum est futurum absolutum, nisi ex decreto Dei simpliciter absoluto, ita nec ullum futurum conditionatum, nisi ex decreto Dei obiective conditionato, et sicut futura absoluta in suo decreto absoluto Deus cognoscit, ita et futura conditionata in suo decreto conditionato. Dari autem huiusmodi decreta ex parte obiecti conditionata et ex parte subiecti absoluta, nunc supponimus et infra probabimus.

Id Patres Societatis [Iesu] tanquam libertatis eversivum et sanctitati Dei iniuriosum abhorrent. At, si urgeas ut assignent aliud medium, vix cui credas reperies; ita inter se digladiantur, aliis pro supercomprehensione causarum secundarum, aliis pro essentia divina ut habet rationem speciei intelligibilis, aliis pro decreto futuro, aliis pro veritate formali, aliis pro obiectiva contendentibus.

Verum in hoc unanimiter conveniunt, a temporibus Ludovici Molinae, Deum non cognoscere futura conditionata libera in aliquo decreto absoluto actuali, sed ante illud: eamque scientiam inde vocant mediam, vel quia, ut ipsi dicunt, mediat inter scientiam simplicis intelligentiae et visionis, ac de utraque participat; est enim necessaria ex parte Dei, cum praecedat eius decretum, sicut scientia simplicis intelligentiae; est libera ex parte obiecti, quia est circa futura contingentia, ut scientia visionis; — vel quia fertur in futura conditionata quae medium locum tenent inter mere possibilia et futura absoluta; vel tandem, si superis placet, quia est medium divinitus inventum ad profligandas haereses Lutheranorum et Calvinistarum, ut quidam iactitant.

Nota 2°. Est ergo scientia media, iuxta suos assertores, cognitio qua Deus ante decretum actuale determinans futuritionem conditionatam actuum liberorum, explorat et certo praevidet quid voluntas creata ex innata libertate ageret, si poneretur in talibus vel talibus circumstantiis, cum oblato auxilio indifferenti: an illi consentiret et bene ageret; an illi dissentiret et male ageret. Quo praeviso, si velit eam consentire et bene agere, decernit illam in talibus circumstantiis ponere, in quibus praevidit consensuram, et offerre illi concursum indifferentem, sin minus, decernit in aliis circumstantiis ponere; et in tali decreto absoluto, inquiunt, Deus certo cognoscit consensum absolute futurum, sed ista certitudo, ut patet, non provenit ex ipsa efficacia decreti, sed ex ipsa praevia scientia conditionata.

Dixi: Ante decretum actuale determinans futuritionem conditionatorum. Quia isti theologi non refugiunt admittere decretum generale in Deo, concurrendi cum causis liberis, si velint aut quando voluerint se determinare ad agendum. Non enim, inquiunt, Deus praevidet consensum futurum, posita conditione, nisi mediante concursu.

Nota 3°. De ortu et origine scientiae mediae iterum inter se litigant eius patroni. Quidam volunt esse felicem nec satis laudandum Molinae foetum, eo usque in scholis inauditum. Alii cautiores, ne ipsa novitate improbetur, contendunt eam esse perantiquam et ex ipsis Patribus haustam: ita moderni, cum Suarez. Quod vero spectat rei veritatem, dicimus nec esse Molinae foetum, nec ex Patribus haustam, sed ex ipsis Semi-Pelagianis, ut constat ex litteris Prosperi et Hilarii ad Augustinum.

Nota 4°. Abutebantur autem Semi-Pelagiani scientia media, quatenus dicebant Deum per eam praescire, in voluntate humana, id unde moveretur ad conferendam his potius quam illis gratiam; existimabant enim Deum non posse absque iniusta personarum acceptione uni prae altero gratiam decernere, nisi esset aliquod saltem initium fidei ex parte voluntatis humanae, quo ad id moveretur. An autem istud initium fidei reponerent in natura nuda, an in natura aliquo auxilio interiori adiuta, non disputo modo: de hoc alibi. Et cum urgerentur exemplo parvulorum qui immatura morte rapiuntur, quorum his gratia baptismi confertur, non illis; dicebant Deum praescisse quid boni vel mali acturi fuissent, si ad adultam aetatem pervenissent, et inde pariter moveri ut his potius quam illis baptismi gratiam conferret. Hunc porro usum, seu potius abusum, scientiae mediae reiiciunt moderni eius assertores; non enim volunt praescientiam boni operis conditionate praevisi esse Deo causam motivam cur his potius quam illis conferat gratiam: ut patet, inquiunt, in Tyriis et Sidoniis, quos Deus praevidit convertendos, si eis praedicaretur Evangelium, et tamen noluit praedicari.

Verum in hoc cum Semi-Pelagianis conveniunt, quod eam admittant ad conciliandam humanam libertatem cum infallibilitate divinorum decretorum. Cum enim, non secus ac Semi-Pelagiani, existiment perimi libertatem humanam, si Deus infallibiliter praedefiniat voluntates nostras, et tamen negari non possit quin Deus sua aeterna et infallibili providentia disponat omnia, etiam actus liberos, dicunt Deum, prius quam quidquam absolute decernat, praevidisse quid voluntas creata in his vel illis circumstantiis posita boni vel mali ageret ex innata libertate, sub oblato concursu indifferenti; quo praeviso, absolute et infallibiliter decernit, qui bene vel male sint acturi; quia eos quos vult bene agere ponit in his circumstantiis in quibus praevidet ex innata libertate bene acturos, sin minus, in aliis; sicque de omnibus infallibiliter disponit prout vult, absque praeiudicio libertatis. Scientiam mediam hoc sensu explicatam, a Molina suscitatam, Societas Iesu fecit suam ab anno 1598, quo nostri eam Semi-Pelagianismi accusarunt, in famosis Congregationibus de Auxiliis, coram Clemente VIII, et postea coram Paulo V.

Nota 5°. Extra scholas Societatis, pauci sunt qui hanc scientiam mediam defendunt. Inter hos paucos novissime prodiit Honoratus Tournely, doctor Parisiensis, in suis Praelectionibus de Deo, quaest. 16, art. 5. Sed eam tot pigmentis illinit, tot aequivocis involvit, tot explicationibus restringit, ut vix eam agnoscas. Crederes ipsum erubescere causam hanc aperta fronte tueri.

§ II. — Impugnatur scientia media authoritate Scripturae.

Apostolus, I Cor., IV, 6 et 7, dicit: Ne, supra quam scriptum est, unus adversus alterum infletur prae alio. Quis enim te discernit? Quid habes quod non accepisti? Si autem accepisti, quid gloriaris, quasi non acceperis? Ex quo sic argumentor. Iuxta Apostolum, discretio unius ab alio repeti debet, non ex parte voluntatis humanae, sed ex parte Dei unum ab alio per suam gratiam discernentis. Atqui scientia media supponit unum prae alio, puta Petrum a Iuda se discernere ex propria voluntate. Ergo. — Prob. min. Supponatur Petrum et Iudam in aequalibus circumstantiis aequali gratia praeveniri: Deus videt Petrum consentientem illi gratiae et inde se discernere a Iuda non consentiente, non ratione gratiae; utrique enim est aequalis et indifferenter oblata. Ergo ratione determinationis propriae voluntatis ad acceptandam gratiam.

Confirmatur. Quod Petrus prae Iuda in aequalibus circumstantiis consentiat gratiae, hoc habet vel a Deo donante hunc consensum, vel ex propria voluntate. Si consensum habeat a Deo donante, ergo antequam Deus decernat quod velit hunc consensum dare, non est futurus iste consensus, nec illum ut futurum Deus videre potest; sicque perit scientia media. Si autem Petrus hunc consensum habeat ex propria voluntate, ergo habet quod non accepit, et eo seipsum a Iuda discernit, contra Apostolum.

Longe plura alia Scripturae loca proferri possent adversus scientiam mediam, sed brevitati studentes, haec dumtaxat annotamus. Apostolus, Ephes., I, 4, dicit Deum nos elegisse, non quia futuri eramus sancti, sed ut essemus sancti; I Cor., XII, 6, Deum operari omnia; Philipp., II, 13, operari velle. Atqui, si nos elegit ut essemus sancti, ergo, priusquam eligeret, non scivit nos esse sanctos, etiam sub auxilio gratiae, ut praeoccupetur evasio Tournely. Si operatur omnia, et ipsum velle, ergo dat ipsum velle et consentire; si dat, quo modo futurum cognoscere potest, antequam decreverit dare?

Respondet Tournely, operari velle, quia sine gratia, quam gratis concedit, bonum non volumus. Sed quaero: vel gratia determinat voluntatem meam ad velle et consentire, vel voluntatis consensus determinat gratiam ad mecum concurrendum. Si primum, habemus intentum, et Deus non potest praescire futurum hunc consensum, nisi in voluntate dandi gratiam illam determinantem et efficientem; si secundum, ergo consensus gratiae non est a gratia, sed a me.

§ III. — Impugnatur scientia media authoritate SS. Augustini et Thomae.

Suppono tamquam certum, Hilarium et Prosperum in suis epistolis ad Augustinum ei proposuisse scientiam mediam ex parte Semi-Pelagianorum. Scribit enim Prosper in Epist. ad Aug., hanc esse Semi-Pelagianorum sententiam, scilicet, « Deum praedestinasse in regnum suum quos de hac vita bono fine excessuros esse praeviderit. » Et cum urgentur exemplo parvulorum, « qui ante discretionem boni vel mali de usu vitae istius auferendi, alii per regenerationem inter coelestis regni assumantur haeredes, alii sine baptismo inter mortis perpetuae transeant debitores: tales aiunt perdi, talesque salvari, quales futuros illos in annis maioribus, si ad activam servarentur aetatem, scientia divina praeviderit. » Item, cum urgentur exemplo tot nationum quarum aliis est annuntiatum Evangelium, aliis non annuntiatum: « Praevisos inquiunt a Domino credituros, et ad unamquamque gentem ita dispensata tempora ac ministeria magistrorum, ut exortura erat bonarum credulitas voluntatum. » En in his duobus exemplis apertissime praescientia futurorum conditionatorum praevia decreto.

Idem Hilarius scribit in epist. ad S. Aug., et S. Prosper sub finem epistolae expresse rogat Augustinum ut explicet, quomodo decretum praeveniens nostras voluntates (quod nolebant admittere Semi-Pelagiani), non noceat libertati; an potius decretum innitatur praescientiae: tandem ut respondeat obiectioni petitae ex suis et aliorum Patrum testimoniis.

Ex his omnibus palam est, Prosperum et Hilarium proposuisse Augustino ex parte Semi-Pelagianorum scientiam mediam, seu scientiam futurorum conditionatorum ante decretum. Nunc nobis incumbit probandum, S. Augustinum eam improbasse, non solum quantum ad abusum, seu quatenus exhibet Deo motivum conferendi vel denegandi gratiam: id concedunt Molinistae; sed etiam eam improbasse quoad substantiam, hoc est docuisse, nullam esse in Deo scientiam futurorum contingentium, tam absolutorum quam conditionatorum, independenter a decreto absoluto et actuali, abstrahendo ab abusu vel usu ad quem adhiberi potest. Hoc autem probamus multipliciter ex libris de Praedestinatione sanctorum et de Dono perseverantiae, quibus S. Doctor respondet Prospero et Hilario.

Probatur 1°. S. Augustinus, lib. de Praedest. sanctorum, cap. 9, respondens obiectioni Semi-Pelagianorum petitae ex iis quae dixerat S. Doctor lib. de sex Quaestionibus paganorum contra Porphyrium, seu Epist. XLIX, q. 2, ubi videbatur insinuasse scientiam mediam, dicendo Christum voluisse praedicari doctrinam suam iis quos sciebat credituros, scribit se dixisse sine praeiudicio latentis consilii Dei.

Et libro de Dono perseverantiae, cap. 9, exponens hunc locum Matth., XI, 21: Si in Tyro et Sidone factae fuissent virtutes, etc., quod est praecipuum adversariorum fundamentum, et ubi secundum ipsos fit mentio futuri conditionati, dicit S. Doctor: « Haec certe de Tyro et Sidone non possumus dicere (quod nempe opere citato contra Porphyrium dixerat de paganis, Christum noluisse eis apparere, quia praesciebat eos non credituros), et in eis cognoscimus ad eas causas praedestinationis haec divina iudicia pertinere, sine quarum causarum latentium praeiudicio, tunc ista respondere me dixi. » Hinc S. Thomas, III p., q. 1, a. 3, ad 2, proponens sibi hanc difficultatem, cur Christus prioribus saeculis non venerit, et referens responsionem quam dederat Augustinus citato libro de sex Quaest. pagan., dicit S. Augustinum reprobasse hanc sententiam hic cap. 9 cit. libri de Dono perseverantiae.

Porro certum est atque evidentissimum, S. Augustinum in his duobus locis citatis loqui de futuris conditionatis. Quoad ultimum locum, fatentur adversarii, et quoad utrumque patet; loquitur enim de futuris de quibus locutus fuerat in saepe citato libro de sex Quaest. pagan., scilicet, qui credituri, qui non credituri, si in his vel aliis circumstantiis appareret Christus. Certum est item, vel hic reprobare scientiam conditionatorum qualem admiserat in libro de sex Quaest. pagan., ut vult S. Thomas et patet ex his verbis: « De Tyro et Sidone dicere non possumus, » quod scilicet dixerat de paganis in libro de sex Quaest., pagan., vel saltem eam non admittere, nisi quatenus supponit praedestinationem seu decretum; vult enim hoc olim a se fuisse dictum sine praeiudicio latentis consilii Dei. Atqui pariter certum est S. Augustinum in priore libro de sex Quaest. pagan. non docuisse scientiam mediam quoad abusum, seu quae exhiberet Deo motivum gratiae conferendae, aut opus bonum sine gratia; tum quia de ista quaestione non agebatur contra paganos; tum quia id fuisset erroneum et semi-pelagianum, et tamen non dicit Augustinus erroneum fuisse quod ibi dixit, sed tantum non explicasse causas latentiores huius dicti. Ergo certum est atque evidentissimum, Augustinum in libris de Praedest. sanct. et de Dono perseverantiae reprobasse scientiam mediam, nedum quoad abusum, sed etiam quoad substantiam.

Prob. 2°. Augustinus, libro de Dono perseverantiae, cap. 17, respondens quaestioni Hilarii: « An ea quae sunt a Deo praescita, sint etiam ab eo praedestinata, ita ut praescientia sit subnixa decreto? » quae est ipsissima quaestio scientiae mediae quoad substantiam, statuit pro principio et regula generali, quod si opera nostra bona non sint a Deo praedestinata, « nec dantur a Deo, aut ea daturum esse nescivit; quod si et dantur et ea se datarum esse praescivit, profecto praedestinavit. » Et de Praedest. sanctorum cap. 10: « Praedestinatione, inquit, Deus ea praescivit quae fuerat ipse facturus. » Hoc autem posito generali principio, stare non potest scientia media, iuxta quam sunt a Deo praescita bona, et non praedestinata.

Prob. 3° Augustinus, eodem libro de Perseverantia, cap. 18, respondens obiectioni Semi-Pelagianorum petitae ex testimoniis aliorum Patrum antiquiorum, quam ipsi proposuerant Hilarius et Prosper, postquam ostendit Patres antiquiores nomine praescientiae non intellexisse meram praescientiam decretis Dei praeviam, sed includentem decretum et ei innixam, concludit capite sequenti statuendo hanc alteram regulam generalem: « Quid ergo nos prohibet, quando apud aliquos verbi Dei tractatores legimus Dei praescientiam, et agitur de vocatione electorum, eamdem praedestinationem intelligere? » Quo altero principio palam est pariter everti funditus scientiam mediam, iuxta quam datur praescientia boni pertinentis ad vocationem electorum, scilicet consensus gratiae conditionate futuri, quae non est praedestinatio.

Prob. 4°. Si Augustinus probavit scientiam mediam, quantum ad substantiam, qualem nunc docent scholae Molinianae, quaero cur illam non proposuit Semi-Pelagianis, ad compescendas eorum querimonias et ad sedanda scandala orta occasione suae doctrinae. Vidimus enim supra, referente Prospero, illos conqueri, « removeri omnem industriam tollique virtutes, si Dei constitutio (ut docebat Augustinus), humanas praeveniat voluntates, et sub hoc praedestinationis nomine fatalem necessitatem induci, » et paulo ante « propositum illud vocationis Dei et lapsis curam resurgendi, et sanctis occasionem teporis afferre. » Quare, inquam, his querelis sedandis et obiectionibus solvendis non adhibuit Augustinus scientiam mediam? nihil enim erat expeditius ad ea inconvenientia semovenda, cum ad id sit excogitata. Eam tamen nullibi in responsionibus ad Hilarium et Prosperum admisisse constat et fatentur Tournelius, Gabriel, Daniel, cum aliis Molinistis. Eam ergo certo certius non probavit Augustinus; aut, si probavit, maxime culpandus est, quod tam facili ac prompto remedio tot malis ac scandalis mederi omiserit, suam et religionis causam tueri neglexerit, et dissensiones in Ecclesia solo litigandi studio foverit; quod sane de tanto Doctore nefas est suspicari.

Quantum ad divum Thomam,

1° Sanctus Doctor nusquam meminit scientiae mediae, sed dumtaxat scientiae simplicis intelligentiae, quae mere possibilia spectat, et visionis, quae futura, supposito decreto, intuetur.

2° Quotiescumque S. Doctor sibi proponit argumenta quae conglomerant adversarii circa concordiam libertatis cum divinis decretis, nunquam confugit ad scientiam mediam exploratricem consensus aut dissensus libertatis humanae ante decretum, sed cum Augustino recurrit ad ipsius divinae voluntatis efficacissimam potestatem. Ita hic q. 19, a. 8: « Cum voluntas divina, inquit, sit efficacissima, non solum sequitur quod fiant ea quae Deus vult fieri, sed quod eo modo fiant quo Deus ea fieri vult. Vult autem quaedam fieri necessario, et quaedam contingenter et libere¹. » Similiter alibi.

3° Ille reiicit scientiam mediam, qui negat eius obiectum. Atqui S. Thomas negat obiectum scientiae mediae. Ergo. — Prob. min. Obiectum scientiae mediae est futurum conditionatum ante Dei decretum actuale. Atqui, secundum divum Thomam, nullum est futurum ante Dei decretum actuale. Ergo. — Minor est S. Thomae hic q. 16, a. 7, ad 3. Neque valet si dicas S. Thomam esse intelligendum de futuris absolutis, non conditionatis; quia eadem est ratio de conditionatis ac de absolutis, proportione servata, ut patebit § sequenti.

4°. Ille reiicit scientiam mediam, qui docet creaturas non posse cognosci a Deo immediate in seipsis, sed in ipsa eius essentia; per scientiam mediam enim, si daretur, Deus non videret consensum hominis conditionate futurum in sua essentia ut potenti illum producere, quia inde nihil dicitur futurum, sed possibile dumtaxat; neque in essentia ut determinata per decretum, quia foret illo decreto prior, sed immediate in seipso, et ita esse contendunt adversarii. Atqui S. Thomas perpetuo docet creaturas non cognosci a Deo immediate in seipsis, sed in ipsa eius essentia. Ita hic q. 14, a. 5, et alibi pluries. Vide dissertationem praecedentem, art. 4. Plura alia D. Thomae principia quibus evertitur scientia media referunt auctores. Consule, si lubet, Gonetum².

[Scientiae mediae propugnatores in eius gratiam ipsius S. Thomae patrocinium invocant. Nomen huius scientiae equidem non usurpavit, sed hi affirmant rem evidenter ab Angelico includi in scientia simplicis intelligentiae, et illud probare conantur ex amplitudine verborum quibus obiectum simplicis intelligentiae explicat. Sic enim ait 1a p., q. 14, a. 9: « Ea vero quae non sunt actu, sunt in potentia vel ipsius Dei vel creaturae; sive in potentia activa sive in passiva, sive in potentia opinandi vel imaginandi vel quocumque modo significandi. Quaecumque igitur possunt per creaturam fieri vel cogitari vel dici, et etiam quaecumque ipse facere potest, omnia cognoscit Deus, etiamsi actu non sint. »

Nemo, nisi seipsum ex proposito deludat, sibi persuadere potest doctrinam S. Thomae utcumque favere scientiae mediae, cum eam positive respuat in eodem articulo, immediate post citata verba: « Sed horum quae actu non sunt, ait, est attendenda quaedam diversitas. Quaedam enim, licet non sint nunc in actu, tamen vel fuerunt vel erunt [sive absolute sumpta, sive apposita conditione]: et omnia ista dicitur Deus scire scientia visionis. Quia, cum intelligere Dei, quod est eius esse, aeternitate mensuretur, quae sine successione existens totum tempus comprehendit, praesens intuitus Dei fertur in totum tempus et in omnia quae sunt in quocumque tempore, sicut in subiecta sibi praesentialiter. Quaedam vero sunt, quae sunt in potentia Dei vel creaturae, quae tamen nec sunt, nec erunt, neque fuerunt [sive absolute, sive defectu appositae conditionis]. Et respectu horum non dicitur habere scientiam visionis, sed simplicis intelligentiae. Quod ideo dicitur, quia ea quae videntur apud nos, habent esse distinctum extra videntem. »

Bene legenti et quae legit intelligenti constat quod hic S. Doctor doceat pertinere ad scientiam simplicis intelligentiae ea quae non habent esse distinctum extra videntem, et ad scientiam visionis ea quae habent esse distinctum extra videntem. Vel futura conditionata revera futura sunt, quia conditio implebitur, vel futura revera non sunt, quia conditio non apponetur. Si prius, habent esse extra videntem, et ideo sunt obiecta scientiae visionis; si vero posterius, non habent esse extra videntem, et conquenter sunt obiecta scientiae simplicis intelligentiae. Et in responsione ad 3, in eodem articulo, addit: « Non oportet quod quaecumque scit Deus, sint, vel fuerint, vel futura sint; sed solum ea quae vult esse, vel permittit esse, » seu ea quae scit scientia visionis, ut S. Doctor explicat in verbis transcriptis ex corpore articuli.

In articulo autem 16 eiusdem quaestionis, quaerens utrum Deus habeat de rebus scientiam speculativam, haec concludit: « Dicendum est quod Deus de seipso habet scientiam speculativam tantum; ipse enim operabilis non est. De omnibus vero aliis habet scientiam et speculativam et practicam. Speculativam quidem quantum ad modum. Quidquid enim in rebus nos speculative cognoscimus definiendo et dividendo, hoc totum Deus perfectius novit. Sed de his quae potest quidem facere, sed secundum nullum tempus facit, non habet practicam scientiam, secundum quod practica scientia dicitur a fine. Sic autem habet practicam scientiam de his quae secundum aliquod tempus facit. Mala vero, licet ab eo non sint operabilia, tamen sub cognitione practica ipsius cadunt, sicut et bona, in quantum permittit, vel impedit, vel ordinat ea. »

Ex Angelico ergo concludimus, ea omnia quae quocumque modo futura sunt, a Deo sciri scientia visionis, quae practica est, talis scilicet quae facit suum obiectum, quatenus habet adiunctam voluntatem, et ideo cognoscit, quia facit, seu talia faciendo, ea cognoscit. Quae vero futura non sunt, quocumque modo futuritio eorum impediatur, ea Deus scit scientia simplicis intelligentiae, quae speculativa est tantum.

Ex supra citatis evidenter patet, Angelicum, nedum implicite vel explicite locum scientiae mediae relinquat, eam explicite expungere, ita determinando obiecta tum scientiae simplicis intelligentiae, tum scientiae visionis, ut ne excogitari quidem possit obiectum intermedium quod alio modo Deus cognoscat. Frustra ergo S. Thomam ad se trahere conantur scientiae mediae assertores.]

§ IV. — Scientia media variis rationibus impugnatur.

Prima ratio fundamentalis. Non datur obiectum scientiae mediae. Ergo non datur scientia media. — Prob. ant. Obiectum scientiae mediae, secundum suos assertores, est futurum liberum conditionatum ante Dei decretum actu exercitum et independenter ab illo. Atqui ante Dei decretum actu exercitum et independenter ab illo nullum est futurum conditionatum liberum. Ergo. — Prob. min., in qua est difficultas. Si aliquid in contingentibus esset conditionate futurum ante Dei decretum, vel hoc haberet a se, vel ex vi conditionis, vel a concursu indifferenti oblato, vel tandem ab aliqua alia causa. Atqui non a se, alioquin non esset futurum contingens, sed necessarium et naturale; et insuper, sicut nihil sibi dare potest ut sit, ita nec ut sit conditionate futurum. Non vi conditionis. Vel enim conditio est disparata, ut in hac propositione: Si percussisses septies terram, percussisses Syriam usque ad consumptionem, et tunc plus quam manifestum est quod illa conditio, scilicet septena percussio terrae, vi sua non inferat infallibiliter futuram consumptionem Syriae; vel conditio est comparata seu pertinens, ut: si fiat praedicatio, erit conversio; et tunc etiam manifestum est talem conditionem non reddere conversionem infallibiliter futuram, cum saepe fiat praedicatio sine conversione, et aliunde sequeretur quod sola praedicatio sufficeret ad conversionem, quod est damnatum in Pelagio. Non a concursu oblato; quia concursus ille generalis et indifferens non habet nexum infallibilem cum eventu, puta cum consensu, cum stare possit cum consensu vel dissensu, iuxta suos auctores. Non tandem ab aliqua alia causa; quia omnes aliae causae sunt indifferentes et indeterminatae ad futuritionem vel non futuritionem pro priori ad decretum Dei determinans alterutram, cum non se determinent independenter a determinatione primae causae, alias non forent causae secundae, sed primae, et prima foret secunda. Restat ergo solum Dei decretum quo res contingens fiat conditionate futura, et ut talis a Deo cognoscatur.

Confirmatur prima minor ex dictis art. I huius dissertationis de notione futuri. Sicut enim futurum absolutum est id quod est absolute determinatum in suis causis ad habendam existentiam in tempore sequenti, ita futurum conditionatum est id quod est conditionate determinatum in suis causis ad habendam existentiam in tempore sequenti. Unde quaecumque probant nullum esse absolute futurum ante Dei actuale decretum absolutum, pariter probant nullum esse conditionate futurum ante Dei actuale decretum subiective absolutum et obiective conditionatum.

Respondent, inter futurum conditionatum et absolutum hoc esse discrimen, quod absolutum petat quidem decretum actu existens in Deo; conditionatum vero petat decretum non quod sit actu, sed quod esset, si poneretur conditio. Volunt enim semper importari, ex parte conditionis, decretum subiective conditionatum quod non est, sed quod esset, si poneretur conditio. Unde in illa propositione: « Si Petrus fuerit in illis circumstantiis, poenitentiam aget, » semper subintelligitur, inquiunt, et si Deus velit illi praebere suum concursum. Probant autem suum assumptum hoc argumento: Causa effectui debet proportionari, ita ut effectui qui est assignetur causa quae sit, effectui qui erit, causa quae erit, effectui qui esset, causa quae esset, si poneretur conditio. Atqui futura conditionata nec sunt nec erunt, sed solum essent, si poneretur conditio. Ergo sufficit si eis assignetur decretum, non quod sit actu, sed quod esset, si poneretur conditio.

Sed contra. Haec responsio, quam urget Tournely, q. 6, a. 3 sub finem, et cui potissimum confidunt adversarii, mera est evasio. Unde, nego discrimen allatum in prima propositione inter futurum absolutum et conditionatum; et ad eius probationem, distinguo minorem. Futura conditionata nec sunt, nec erunt, etc., quoad actuale exercitium existentiae ad quam sunt futura, concedo min. Non sunt, nec erunt, etc., quoad actualem veritatem seu rationem futuritionis conditionatae, nego min. Et in hoc magna est hallucinatio adversae sententiae. — Explicatur solutio. Verum est quidem quod futura conditionata non sint actu, id est non existunt in re ea existentia ad quam aliquando habendam sunt futura: nec etiam sic existunt futura absoluta; alias non forent futura, sed praesentia. Pro futuris ergo conditionatis sic sumptis debet assignari causa quae esset, si poneretur conditio, sicut pro futuris absolutis sic sumptis, debet assignari causa quae aliquando erit. Attamen sunt actu quoad veritatem seu rationem futuritionis conditionatae vel absolutae; vere enim sunt actu futura conditionate vel absolute, et pro illa futuritione actuali absoluta vel conditionata, quae non est ens rationis, nec pura possibilitas, debet assignari causa quae sit actu; et sicut pro futuritione absoluta ipsimet adversarii in obiectione assignant decretum absolutum actu existens, ita pro actuali futuritione conditionata debet assignari decretum conditionatum actu existens. Hinc sic argumentor ad hominem. Quamvis futura absoluta non existant actu, quia tamen sunt actu futura absolute, pro veritate huius futuritionis absolutae assignatis causam quae sit actu, scilicet decretum absolutum actu existens. Ergo pariter, quamvis futura conditionata non sint actu, quia tamen sunt actu futura conditionate, debet eis assignari causa quae sit actu, scilicet decretum conditionatum actu existens.

Secunda ratio praecedenti affinis, seu maior eius explicatio. Scientia media est qua Deus independenter a decreto posito videt infallibilem connexionem inter voluntatem humanam et hunc actum, potius quam alium, positis certis circumstantiis. Atqui non est talis connexio ante Dei decretum positum. Ergo non est obiectum scientiae mediae. — Prob. min. Non est infallibilis connexio inter ea quae nec per se nec per aliud connectuntur. Atqui, ante Dei decretum positum, voluntas non connectitur infallibiliter, neque per se, neque per aliud, cum hoc actu potius quam cum alio. Ergo. Non per se; voluntas enim est indifferens ad hunc vel illum, et aliunde, si per se connecteretur cum uno actu, esset naturalis et necessaria connexio, sicque futurum necessarium, quod est contra hypothesim. Non per aliud; quid enim esset istud aliud? non divina voluntas, quia nullum in ea supponitur decretum quo de facto velit illa connecti; non decretum si, seu concursus oblatus si, utrumque enim est indifferens ad hunc vel oppositum actum; non circumstantiae, illae enim sunt disparatae vel contingentes, proindeque non infallibiliter ex se connexae cum uno actu.

§ V. — Gravissima inconvenientia scientiae mediae.

Primum inconveniens. Scientia media tollit a Deo rationem primae causae et primi motoris. — Prob. De ratione primae causae et primi motoris est ut alias causas moveat, et nulla ex eis moveatur, nisi mota a prima. Atqui, in systemate scientiae mediae, causa secunda se movet non mota a prima; se enim determinat, non determinata a Deo. Ergo.

Secundum inconveniens. Scientia media tollit a Deo rationem causae universalis, cum in eo systemate aliquod ens, nimirum determinatio creaturae, eius causalitatem subterfugiat. Non enim causatur a gratia praeveniente, haec siquidem, fatente Tournelio et aliis Molinistis, movet tantum moraliter ad determinationem; non a gratia cooperante seu concursu simultaneo, tum quia iam non foret tantum simultaneus, sed etiam praevius, causa enim est prior, saltem natura, effectu; tum etiam quia concursus simultaneus non agit in voluntatem ut ipsam determinet, sed tantum in effectum, non facit ut velimus, sed facit cum volumus: ut patet in duobus simul trahentibus navim, neuter influit in alterum, sed uterque partialiter in tractionem passivam navis.

Tertium inconveniens. Scientia media decurtat omnipotentiam Dei et supremum dominium quod habet in nostras voluntates. — Prob. Constans est Augustini et omnium, ut puto, catholice sentientium doctrina, Deum voluntates hominum in quibusvis circumstantiis posse in bonum convertere: « Quis, inquit, S. Doctor in Enchiridio, cap. 97, tam impie desipiat, ut dicat Deum malas hominum voluntates quas voluerit, quando voluerit, ubi voluerit, in bonum non posse convertere? » Quod pluries repetit et ex eo probat, quod Deus sit omnipotens. Atqui, in systemate scientiae mediae, Deus non potest, salva libertate, voluntatem inclinare in consensum in iis circumstantiis in quibus praevisa est dissensura, nec quidquam certo decernere de actibus nostris liberis, nisi prius exploraverit quid nos ipsi volituri sumus. Ergo. — Si dicas, Deum posse voluntatem in aliis circumstantiis ponere in quibus obtinebit consensum: hoc nunc dato, de quo modo, saltem in prioribus obtinere non poterit, sicque non poterit voluntatem in bonum convertere quando et ubi voluerit, nec in ipsam voluntatem, sed in circumstantias tantum dominium habebit.

Imo non repugnat, in eo systemate, dari hominem quem Deus, etiam de potentia sua absoluta, non possit in ulla circumstantia convertere. Namque non repugnat ex natura rei esse hominem qui in nullis circumstantiis velit converti, seu consentire gratiis praeviis moraliter tantum moventibus: hae quippe, sive coniunctim, sive separatim, non habent nexum infallibilem cum consensu, nec unquam vi sua superabunt resistentiam voluntatis. Gratiam autem per se efficacem quae vi sua cor istud pervicax emolliat et invictissime convertat, tamquam excidium libertatis abhorrent defensores huius systematis. Restat ergo Deum non habere cordium inclinandorum omnipotentissimam libertatem, ut loquitur Augustinus, seu non posse cor hominis vertere quocumque voluerit, ut dicit Scriptura, uno verbo, non esse omnipotentem.

Quartum inconveniens. Systema scientiae mediae non videtur satis recedere ab errore Semi-Pelagianorum. Hoc dico, non asserendo, sed arguendo. — Prob. S. Aug., de Praedest. sanct., cap. 2, in eo reponit Semi-Pelagianismum, quod quasi cum Deo componat, ita ut partem homini vindicet et partem Deo, et, quod peius est, homo primum tollat, Deo posterius det: « Volens, inquit S. Doctor, a seipso sibi esse quod credit, quasi componit homo cum Deo, ut partem fidei sibi vindicet, atque illi partem relinquat: et quod est elatius, primam tollit ipse, sequentem dat illi, et in eo quod dicit esse amborum, priorem se facit, posteriorem Deum. » Atqui defensores scientiae mediae videntur idem sentire quoad substantiam, et differre tantum in modo dicendi. Ergo.

Prob. min., et 1° quod cum Deo componant, licet paulo aliter quam Semi-Pelagiani. Hi namque sic componebant cum Deo, ut initium et finem boni operis libero arbitrio adscriberent, intermedia vero opera Deo tribuerent. Defensores scientiae mediae in quolibet bono opere partem Deo, partem homini tribuunt, in quantum Deum et hominem constituunt duas partiales causas, partialitate causalitatis, quarum quaelibet aliquid de fundo suo erogat, nempe proprium influxum seu concursum, sicut duo trahentes unam navim, ut late probat Livinus de Meyer, acerrimus scientiae mediae defensor, dissert. I de mente conc. Tridentini.

Quod autem hominem priorem faciant in bono opere, posteriorem Deum, patet; quia dicunt Deum se exhibere paratum ad concurrendum indifferenter ad hunc actum vel oppositum, hominem vero determinare hanc indifferentiam et esse causam cur Deus ad hunc actum potius quam ad oppositum concurrat. Atqui causa prior est eo cuius est causa. Ergo in hoc quod est hic et nunc concurrere ad hunc actum potius quam ad oppositum, homo est prior Deo, et si sit opus bonum, potior laus debetur homini quam Deo, cum Deus offerat dumtaxat concursum indeterminatum ad bonum vel ad malum, homo vero ipsum determinet ad bonum.

Respondent adversarii, se duplici modo recedere a Semi-Pelagianis: 1° quia admittunt, etiam ad initium fidei, gratiam concomitantem et physice cooperantem, quam ipsi non admittebant; 2° quod requirant ulterius gratias morales praevenientes et excitantes, quas illi non admittebant.

Ad primum, nego Semi-Pelagianos non admisisse gratiam concomitantem seu concursum simultaneum. Patet ex his verbis Prosperi ad August.: « Nec considerant se gratiam Dei, quam comitem, non praeviam humanorum volunt esse meritorum, etiam his voluntatibus subdere, quas ab ea, secundum suam phantasiam, non negant esse praeventas, » scilicet oblatione, non collatione. Neque ulla erat ratio cur negarent concursum simultaneum, modo concederetur esse a voluntate determinabilem ad hunc actum potius quam ad oppositum. Hoc enim posito, stat semper palmare eorum dogma ab Augustino, Prospero et Hilario impugnatum, nempe hominem componere cum Deo, partem sibi vindicare, partem Deo relinquere, et se priorem facere, Deum posteriorem, ut loquitur August., vel, ut dicit S. Prosper, « ideo hominem iuvari, quia voluit, non ideo quia adiuvatur, velle; » vel, ut loquitur Hilarius, « qualecumque initium voluntatis esse a nobis. » Cum itaque haec, non obstante concursu simultaneo, videantur sequi ex modo dicendi adversariorum, non videntur satis recedere ab errore Semi-Pelagianorum.

Ad secundum, dato nunc de quo in tractatu de Gratia, Semi-Pelagianos non admisisse gratias morales praevenientes interiores quas admittunt Molinistae, istae gratiae morales movent dumtaxat voluntatem ad consensum obiective et per ostensionem boni, illum autem non efficiunt, sed expectant ab ipsa libera voluntate; sicque non impediunt quin homo componat cum Deo, partem sibi, partem Deo tribuat, et se priorem, Deum posteriorem faciat. Consequenter per has gratias non sufficienter discernuntur a Semi-Pelagianis.

§ VI. — Scientia media historice impugnata.

Litem adversus novitia Molinae dogmata apud generalem Hispaniarum Inquisitionem a nostris motam et ferendo iudicio maturam, Romam advocat Clemens VIII, Societatis precibus lacessitus, congregationes indicit, censores instituit, qui Molinae opiniones expenderent, quibus praeficit Eminentissimos Cardinales Ludovicum Madrutium et Pompeium Arigonium.

Hos censores, uno alterove excepto, constanter scientiam mediam Molinae damnasse, constat ex sequentibus. In congregatione habita 6 martii 1598, dicunt, « absurda quae consequuntur scientiam mediam esse graviora quam ut catholice possint tolerari; » in congreg. 19 martii 1601, « videri eamdem cum illa quam Massilienses excogitarunt ad exterminandam gratiam effectricem bonae voluntatis, et ad tribuendum libero arbitrio quod gratiae subtraherent, ne illud laederent. Unde impugnata sane videtur ab Augustino... cum Massiliensium errore. » Idem definiunt die 29 octobris 1604, et sic concludunt, « ac propterea maxime oportere ut exterminetur. » Vid. Serry, lib. II, c. 2. et 18, et lib. III, c. 39.

Haec olim negabant Patres Iesuitae; nunc, veritate coacti, concedunt cum P. de Meyer, sed contendunt hos censores praecipites fuisse in ferenda censura a qua semel lata pedem referre pertinaciter recusarunt, rerum et doctrinae Molinae ignorantia laborasse, partibus Dominicanorum adversus Iesuitas plus aequo fuisse addictos.

At haec esse solatia male litigantium, dum causa cadunt, suis iudicibus maledicere, nemo non novit. Et sane male structas et illiberaliter impactas calumnias quisque facile deprehendet, si advertat quod Molinistae non eumdem semper loquendi modum tenuerint erga laudatos censores. Dum namque, minus instructi, contenderent eorum « maiorem et potiorem numerum pro scientia media fuisse, » illos praedicabant tamquam « clarissimos et doctissimos viros, probitate, officiis, experientia, doctrina commendatissimos. » Ita Iesuita Sherlogue, sub larvato nomine Pauli Leonardi, de scientia media, I p., sect. 3, cui concinunt de Coronello, Congregationum Secretario, Petrus a S. Ioseph, Molinista, et Iesuita Ortega. At nunc, cum ipsis certo constat omnes, uno excepto Bovio, in Molinae damnationem ivisse, iudice Livino de Meyer, omni sua virtute sunt destituti, et in vitia transierunt aliena: ita ut bonus vel malus affectus erga causam Molinianam sit apud aliquos certissima meriti vel demeriti tessera, imo meritum vel demeritum omne conferat. Vide fusius hac de re Thomae Triumphum, a. 6, § 6, et eius Apolog., art. 19.

Clementem VIII semper improbasse doctrinam Molinae et fuisse illi in proposito ut eam damnaret, evincunt, inter plura alia, amarae scriptorum Societatis adversus illum expostulationes, hunc scilicet malo animo in Societatem fuisse; ab Hispanis in gratiam Praedicatorum circumventum; minus pro dignitate argumenti peritum; Molinianae doctrinae, ac praesertim scientiae mediae mysteria non satis edoctum, et aliae similes criminationes adversus optimum et eruditissimum. Pontificem, quae leguntur apud Ioannem Martines de Ripalda, Annatum, Paulum Leonardum. Vide Serry, lib. III, c. 45, et lib. V, sect. 6, c. 5. At omnes longe superat R. P. N., professor Societatis Duaci, in cuius dictatis haec legimus: « Mirum videri non debet quod Clemens VIII privata scientia adhaeserit Dominicanis, cum ex illorum Ordine ad Pontificatum fuerit assumptus. » Ad haec, me tacente, clamabunt lapides.

Paulus V, successor Clementis VIII, in concilio cum duodecim cardinalibus habito 8 martii 1606, statuerat diffinitivam sententiam ferre adversus Molinam, bullamque damnationis meditatus fuerat; sed certis de causis tunc occurrentibus significavit, rescripto dato, se eius promulgationem differre in aliud tempus.

Rem ita esse multa probant, quae brevitatis causa nunc omittimus. Unum aut alterum sufficiat.

1° Ubi primum vulgari coepit rescriptum Pauli V quo iudicii promulgatio suspendebatur in aliud tempus, consternatis Praedicatoribus, triumphum cecinere Iesuitae Hispani, feriae universis studentibus in triduum concessae, volatilium ignium festivi apparatus, actiones scenicae, triumphales arcus, in quorum fronte litteris aureis incisum: Molina victor! atque inter ea solemnia sacra in gratiarum actiones offerebantur; unde amabo tanta Praedicatoribus moestitia, tanta Iesuitis laetitia, ex suspensione promulgationis iudicii? nisi quod hi sibi infaustum, illi sibi favens certo ominarentur.

2° Pacis initae inter Dominicanos et Iesuitas ope Philippi III, regis Hispaniae, secunda conditio fuit, ut ambae partes, « coniunctis votis, pro controversiae Auxiliorum definitione summo Pontifici supplicarent. » Stetit conditioni Praedicatorum Ordo, ut patet ex libello supplici eo fine porrecto Paulo V, 12 iunii 1612, a Capitulo generali Romae coacto. Obstiterunt e contra Iesuitae. Eamdem saepius supplicationem iterarunt Dominicani apud SS. Pontifices Gregorium XV, 1620, Urbanum VIII, 1627, Innocentium XI, 1681, et novissime apud Benedictum XIII, contranitentibus semper Iesuitis, iudicium silentio aeterno involvi poscentibus, ut maxime patuit his proxime superioribus annis, regnante Benedicto XIII. Quo sane argumento, etsi alia deficerent, palam fit quae pars fuerit superior iure in controversia, et cui faveat suspensum iudicium. Vide Thomae triumphum et eius Apologiam, locis supra cit.

Dices: Omnia quae in hoc § diximus et plura alia quae venditant Dominicani de censoribus Romanis, de Clemente VIII, de Paulo V, et de eius censura, nituntur actis Pegnae, Coronelli, Lemos et aliorum praelatorum seu theologorum qui adfuerunt congregationibus de Auxiliis. Atqui his actis nullam esse fidem adhibendam, nec posse a quoquam allegari, declaravit Innocentius X in congregatione generali et universalis Inquisitionis, die 23 aprilis 1654. Ergo nullius sunt ponderis quaecumque inde contra scientiam mediam argumenta facti deduci possunt.

Resp. Dist. min. Innocentius X declaravit his actis nullam esse adhibendam fidem iuridicam seu legalem, conc.; historicam, nego. Similiter: non posse a quoquam allegari in iudicio ad faciendam fidem certam et iuridicam, conc.; extra iudicium, ad veritatem historiae, nego. Hunc esse verum et genuinum sensum decreti Innocentii non negabit quisquis stylum et usum Curiae Romanae in huiusmodi decretis noverit. Plura require in priori nostro Opere.

[Prima narratio huiusce controversiae et Congregationum de Auxiliis fuit concinnata, sub supposito nomine Augustini Le Blanc, a Iacobo Hyacintho Serry, Ordinis Praedicatorum, quem refutare conatus est, sub ementito nomine Theodori Eleutherii, Livinus de Meyer, Societatis Iesu. Uterque plus aequo studio partis suae abreptus, nimis forsan probare contendit: ille scientiam mediam fuisse omnino damnatam, hic eamdem doctrinam indemnem et liberam evasisse. Qui postea huius historiae compendia scripserunt, studio simili, id est eodem vitio indulgentes, partes suas acriter defenderunt, historicum sibi faventem celebrantes.

Omni contentionis animo remoto, veritatis solius, in quantum fieri potest, patefaciendae gratia, hic breviter notamus quae certa videntur inter multa hinc et inde asserta, relictis iis de quibus animose fuit litigatum.

Iam ab incunabulis Societatis Iesu conquesti sunt plerique Patres Dominicani eius theologos novam eamque non satis a Pelagianismo recedentem doctrinam spargere. Nec minus de Dominicanis conquerebantur Patres Societatis, quod suo praesertim circa praedeterminationem systemate Calvini defensoribus faverent. Anno 1581 Prudentius de Monte Major publicis apud Salmanticenses thesibus doctrinam de scientia media propugnavit. Ipsi iam plures ex eadem Societate praeluserunt, sed his omnibus famosior evasit. Statim impugnatus est a celebri ex Ordine Praedicatorum Dominico Bannesio, in eadem universitate primariae cathedrae moderatore. Hic sexdecim propositiones Inquisitionis tribunali denuntiavit, quas ut sibi proprias Monte Major non agnovit. Has damnavit S. Officii commissarius, censorio iudicio doctorum Salmanticensium prius requisito. Inde dissidia acerrima.

Apud Belgas, annis 1586 et 1587, Lessius et Hamelius doctrinam praedictam propugnarunt. Academiae Lovaniensis et Duacensis, ducibus hic Estio, ibi Baio, triginta quatuor eorum propositiones damnarunt. Bellum inde ortum Sixtus V, Pontifex maximus, sua suprema auctoritate compescere conatus est, dato die 15 aprilis brevi ad suum in Belgio Nuntium apostolicum, quo totius controversiae cognitionem Sanctae Sedi reservari declaravit.

Molina, primarius in academia Eborensi, in Lusitania, theologiae professor, suum celebre opus de Concordia liberi arbitrii cum gratiae donis edidit. Illud proposuit ut commentarium in nonnullos primae partis Summae theologicae divi Thomae articulos, de divina scilicet praescientia, praedestinatione et reprobatione. Hoc opus a Bartholomaeo Ferreira approbatum, statim varios expertus est hostes, inter quos primas partes tenuit supra laudatus Bannesius. Sanctae Inquisitionis tribunal, cui fuit denuntiatum hoc opus, illud illaesum reliquit, eiusque publicationem permisit anno 1588.

Opus Molinae in Hispania vulgatum inter theologos utriusque Ordinis querelas acerrimas suscitavit, et eo usque prorupit altercatio, ut propositiones e Molina excerptae a Dominicanis, et e Bannesio a Patribus Societatis sanctae Inquisitioni Hispanicae denuntiatae fuerint. De his a supremo Inquisitore certior factus summus Pontifex Clemens VIII, nondum lato Inquisitionis iudicio, causam ad Sanctam Sedem evocavit, anno 1594, imperato primum utrique parti silentio, posthac permissa disputatione, prohibitis tamen acrioribus notis ac censuris. Tandem, postulatis acceptisque utriusque partis momentis, consultoribusque designatis, celebres instituit Congregationes de auxiliis, sic nuncupatas, quia in iis exagitata potissimum fuit de auxilio gratiae quaestio. Novem annis et octo mensibus deliberatio fuit protracta, a die scilicet 2 ianuarii anni 1598 ad 28 augusti 1607, per centum octoginta et unam sessiones, quas in quinque series distribuere iuvabit, ut status et progressus causae melius dignoscatur.

A die 2 ianuarii 1598 ad 22 februarii 1599, in undecim congregationibus tractata est causa. Censorum iudicia scripta prolata sunt de prohibendo absolute Molinae libro. Interim advenientibus Hispanis e Societate, de tali censura querelae motae sunt. Hinc, iubente summo Pontifice, novae sessiones indictae.

A die 22 februarii 1599 ad 20 aprilis 1600, octo congregationes habitae sunt. Intererant cardinalis Bernerius, Ordinis Praedicatorum, et cardinalis Bellarminus, e Societate. Disputarunt, ex parte Dominicanorum, Didacus Alvarez et Michael a Ripa, ex parte vero Iesuitarum, Michael Vasquez et Petrus Arrubal. Inter haec moritur cardinalis Madrutius, praeses, 20 aprilis 1600, sicque abrumpuntur discussiones.

A die 27 aprilis 1600 ad 20 martii 1602, septuagies et septies congregationes coactae sunt. Censuram iampridem in viginti Molinae propositiones redactam iterum probarunt consultores, huic subscripserunt 29 novembris 1601, eamque 5 decembris summo Pontifici obtulerunt. Verum censuram hanc, reclamantibus Patribus Societatis, non admisit summus Pontifex, remque totam seipso praesente denuo agitari discutique voluit, auditis utriusque partis theologis.

A die 28 martii 1602 ad 22 ianuarii 1605, in sexaginta octo congregationibus integra Molinae causa fuit retractata. His praefuit ipse papa Clemens VIII, et adstitit, ut supremus Inquisitor, cardinalis Camillus Burghesius, qui postea ad cathedram Petri evectus fuit sub nomine Pauli V. Plures doctissimi ex cardinalibus et diversis ordinibus religiosis fuerunt adsciti. Ex parte Praedicatorum interfuere Hieronymus Xavieres, Magister generalis Ordinis, ex parte vero Societatis, Claudius Aquaviva, Praepositus generalis. Successive disputarunt Gregorius de Valentia, Petrus Arrubal, Ferdinandus Bastida, Ioannes de Salas. In quinquaginta octo primis sessionibus varia doctrinae Molinae capita discussa sunt, in decem postremis agitata fuit celeberrima de scientia media disputatio. Res brevi conficienda videbatur, cum moritur Clemens VIII, die 4 martii 1605. Eligitur Leo XI, cui paulo post fatis functo successit 16 maii eiusdem anni Paulus V.

A die 14 septembris 1605 ad 1 martii anni sequentis, numerantur, sub Paulo V, septemdecim congregationes, in quibus iterum agitata fuit controversia de gratia ex se efficaci et physice praedeterminante. Absolutis disputationibus, singula consultorum vota sigillo munita sibi soli communicari voluit Paulus V, eaque, ipso iubente, saepius incudi reddita. Tandem ad finem iulii anni sequentis 1607, cardinalibus qui sessionibus interfuerant exhibita sunt, de iis postmodum constituto tempore iudicium laturis. Subinde Pontifex eosdem cardinales die 28 augusti eiusdem anni convocavit, et inquisivit num expediret ultimum praesenti controversiae finem imponere. Quae fuerit opinantium sententia, quidve statutum fuerit a Pontifice et cardinalibus, servato inviolabilis silentii secreto, adhuc nescitur, nec ullis monumentis certo resciri potest.

Quidquid sit, Paulus V, vocatis post diem tertium Praepositis utriusque Ordinis, litem omnem, dato fiduciario Rescripto, in suspenso posuit. Eo in Rescripto, 1° utrique parti permisit propriam defendere ac propugnare sententiam; 2° prohibuit ne quis doctrinam suae oppositam censura quapiam notaret, nec sibi invicem odiosa decernerent nomina; 3° ab eodem Pontifice paulo post cautum est, ne circa hanc materiam ullus typis mandaretur liber absque Sanctae Sedis licentia.

Et hic fuit Congregationum de auxiliis exitus.

Ex supradictis patet, et utrinque ab adversariis admittitur, in toto Congregationum decursu ferme omnes in censuram constanter propensos fuisse. Hoc solum retinere volumus. Cum sententia Molinae doctrinae Thomistarum et ipsius Angelici adversetur, et parum abfuerit ut formali et solemni iudicio damnaretur, inde argumentum saltem morale in gratiam Thomistarum eruitur.

Ulterius progrediens Serry, quem nonnulli sequuntur, contendit Paulum V, maioris partis cardinalium suffragia secutum, delineandae bullae pontificiae curam consultoribus commisisse, quam illi diligenti studio elaboratam ei obtulerunt, sicque instructum fuisse atque sancitum Apostolicae Sedis contra doctrinam Molinae iudicium, cui sola deest promulgatio, quam distulit summus Pontifex ratione opportunitatis tantum motus: unde, aiunt, haec doctrina ut damnata habenda est. Negant alii, cum Livino de Meyer, bullam istam omnino commentitiam affirmantes, et asserentes Paulum V in ultima congregatione cardinalium inquisivisse tantum num oporteret tantam litem iudicio decretorio dirimere.

Etiamsi certum esset hoc iudicium iussu Pontificis paratum fuisse, iuridicum valorem nonnisi promulgatione certa obtinere potuisset, et, ut iam diximus, argumentum morale tantum in favorem doctrinae adversae ex proposito pontificio legitime eruitur.

Cum invocarentur plurima acta aut scripta ad hanc causam pertinentia, quorum praecipua sunt relationes Coronelli, Iacobi Le Bossu, Pegnae, Lemos, nec non autographum assertae constitutionis Paulinae, et inde acerrimae contentiones renovarentur, quid de istis documentis sentiendum sit, docet Innocentius X, per decretum datum die 23 aprilis 1654, cuius hic tenor est:

« Caeterum, cum tam Romae quam alibi circumferantur quaedam asserta manuscripta, et forsan typis excusa, Congregationum habitarum coram felicis recordationis Clemente VIII et Paulo V super quaestione de auxiliis gratiae, tam sub nomine Francisci Pegnae, olim Rotae Romanae Decani, quam Fr. Thomae de Lemos, Ordinis Praedicatorum, aliorumque praelatorum et theologorum qui praedictis interfuerunt congregationibus; nec non quoddam autographum seu exemplar assertae constitutionis eiusdem Pauli V super definitione praedictae quaestionis de auxiliis, ac damnationis sententiae seu sententiarum Ludovici Molinae, Societatis Iesu: eadem Sanctitas Sua praesenti hoc suo decreto declarat ac decernit, praedictis assertis actis, tam pro sententia Fratrum Ordinis S. Dominici, quam Ludovici Molinae aliorumque Societatis Iesu Religiosorum, et autographo sive exemplari praedictae assertae constitutionis Pauli V nullam omnino esse fidem adhibendam, neque ab alterutra parte seu a quocumque alio allegari posse vel debere, sed super quaestione praedicta observanda esse decreta Pauli V et Urbani VII, suorum praedecessorum. »

Supradicta, quae potius ad tractatum de gratia pertinere videntur, hic posita sunt, ut exactius ponderari possit argumentum historicum ab Authore nostro contra scientiam mediam invocatum.]

§ VII. — Convelluntur fundamenta scientiae mediae.

Obiicies 1°, cum Tournelio et caeteris Molinistis, ex Scriptura, illud celebre Matth., XI, 21: Vae tibi Corozain! vae tibi Bethsaida! quia, si in Tyro et Sidone factae essent virtutes quae factae sunt in vobis, olim in cilicio et cinere poenitentiam egissent. Ex quo sic arguunt. Christus increpat Iudaeos comparate ad Tyrios et Sidonios, quod non egerint poenitentiam visis eius miraculis et audita eius praedicatione, quam egissent Tyrii et Sidonii, si eadem Christi miracula vidissent et eius praedicationem audivissent. Atqui haec increpatio fuisset iniusta, si Deus cognovisset poenitentiam futuram Tyriorum in suo decreto absoluto et efficaci, ex hypothesi miraculorum et praedicationis Christi, et non prius decreto per scientiam mediam. Ergo. — Prob. min. Illa increpatio est iniusta, cui fieri potest iusta responsio. Atqui, in sententia Thomistarum, huic Christi increpationi Iudaei potuissent iuste respondere, dicendo: Domine, si efficaciter decrevisses nostram poenitentiam, supposita praedicatione Christi, sicut decreveras poenitentiam Tyriorum sub eadem conditione, poenitentiam egissemus sicut illi egissent. Iniuste ergo nos prae illis increpas. Hoc argumentum quod tam extollunt Molinistae et quo ubique utuntur tamquam gladio et clypeo, ex omni parte nutare probant sequentia. Unde

Resp. 1°. Retorqueo argumentum. Iuxta systema gratiae congruae, quod communius sustinent Patres Societatis, quodque omnes secundum suas leges sustinere tenentur, Iudaei potuissent pariter respondere Christo increpanti ipsos comparate ad Tyrios: Domine, si nos posuisses in aliis circumstantiis in quibus per scientiam mediam praevideras nos poenitentiam acturos, eam egissemus, sicut eam acturi fuissent Tyrii quos in opportunis illis circumstantiis collocasses, ex hypothesi quod apud ipsos factae fuissent virtutes quae factae sunt apud nos. Seu brevius, quod idem est: Si dedisses nobis gratiam congruam, sicut decreveras dare Tyriis, non secus ac illi poenitentiam egissemus.

Reponit Tournelius, in sententia assertorum scientiae mediae iustam non fore responsionem Iudaeorum, quandoquidem in iis in quibus erant circumstantiis nihil ipsis deerat eorum quae ad conversionem sunt necessaria. At fallit aut fallitur doctor Molinianus: deerat namque iis gratia congrua, scilicet gratia maior moraliter et in ratione beneficii; gratia vero congrua non est minus necessaria in hoc systemate ad conversionem, quam gratia per se efficax in systemate Thomistico. Hoc ergo argumentum quod tam magnificant Congruistae, ipsis peraeque ac nobis, ac cuivis catholice de gratia sentienti est solvendum, cum veritas catholica sit, eos qui convertuntur, gratia sive physice, sive moraliter, sive congrue potentiori esse praeventos quam qui non convertuntur.

Resp. 2° directe ad argumentum. Nego min. Ad probationem, nego iterum min., et dico, in nostra sententia nullam fuisse Iudaeis causam iustae excusationis comparate ad Tyrios, quod non crediderint et poenitentiam non egerint, ob duplicem rationem: 1° quia, licet non habuerint gratiam efficacem dantem agere, seu decretum ad illam, habuerunt saltem gratias sufficientes dantes posse; potenti autem facere id ad quod obligatur et non facienti, peccatum est illi; 2° quia quod non habuerint gratiam efficacem, eorum culpa fuit, eo scilicet quod illa se magis indignos exhibuerint quam exhibuissent Tyrii propter maiorem caecitatem, maiorem duritiem et ingratitudinem.

Insto. Ut increpatio comparativa sit iusta, debet esse aequalitas inter extrema comparationis: v. g., si Petrus validioribus et aptioribus armis munitus vincat, Ioannes vero debilioribus aut ineptioribus instructus vincatur, iniuste rex increparet Ioannem comparate ad Petrum, quod non vicerit. Atqui, in sententia Thomistarum, non foret aequalitas inter Iudaeos et Tyrios, cum hi habuissent gratiam efficacem, illi, non. Ergo.

Praemissa retortione argumenti de gratia congrua ut supra, respondeo iuxta utramque rationem in praecedenti solutione datam. 1° Dist. mai. Ut increpatio comparativa sit iusta, debet esse aequalitas inter extrema comparationis, quoad debitum et potentiam illud implendi, conc. mai.; quoad actualem impletionem, nego mai. Tunc enim nulli increpationi foret locus. Porro in Iudaeis et Tyriis erat aequale debitum poenitendi, aequalis potentia, cum utrique haberent auxilia sufficientia dantia posse; in exemplo autem allato, arma se tenent ex parte actus primi seu potentiae. 2° Dist. eamdem mai. Debet esse aequalitas inter extrema comparationis, si defectus aequalitatis non proveniat ex culpa illius extremi cui desunt requisita ad aequalitatem, transeat mai.; si ex eius culpa proveniat, nego mai. Sic Ioannes victus iuste increparetur, si recusasset arma aequalia illis quibus vicit Petrus. Iam autem, quod Iudaei non receperint auxilia talia qualia recepissent Tyrii, eorum culpa fuit, propter scilicet maiora impedimenta quae apposuerunt receptioni gratiae, ut dictum est. Quae his opponit Tournelius, partim soluta manent ex dictis, et redibunt infra de decretis.

Obiicit 2° Tournelius ab authoritate Augustini: S. Aug., lib. de Praedest. sanctorum, cap. 10, dicit Deum praescire ea quae non praedestinat: « Praescire autem potest, inquit, quae ipse non facit, sicut quaecumque peccata. » Scientia ergo illa non est Dei decreto innixa, nec illud supponit. Sed scientia quae decretum Dei absolutum et actuale non supponit, vocatur scientia media. Ergo.

Resp. verba Augustini non integre referri. Dicit enim S. Doctor: « Praedestinatione quippe Deus ea praescivit quae fuerat ipse facturus; praescire autem potens est etiam quae ipse non facit, sicut quaecumque peccata. » Porro verbis prioribus petitur iugulum scientiae mediae. Subsumo enim: Atqui omnia bona nostra facit Deus. Ergo omnia bona nostra in sua praedestinatione seu decreto praescit. Quo posito, corruit scientia media. Quae vero non facit Deus, ut sunt peccata, ea praescit, non in decreto effectivo seu approbativo, sed permissivo, iuxta istud aliud S. Augustini, de Dono perseverantiae, cap. 6: « Nihil fit (nec proinde faciendum sciri potest) nisi quod aut (Deus) ipse facit, aut fieri permittit. »

Instat iterum Tournely: Aug., lib. I ad Simplicianum, q. 2, n. 13, dicit: « Si vellet Deus etiam eorum misereri (qui nempe vocati non veniunt), posset ita vocare quomodo illis aptum esset ut et moverentur, et intelligerent, et sequerentur... Cuius miseretur, sic eum vocat, quomodo scit congruere ut vocantem non respuat. » Ex quibus sic format argumentum: Deus non posset vocare eos qui non veniunt eo modo quo esset illis aptum ut venirent, nisi certo cognosceret quomodo vocandi sunt ut veniant. Atqui scientia illa non est scientia absoluta visionis, quia non versatur circa eos qui sunt absolute venturi, sed qui venirent, si tali modo vocarentur. Ergo est conditionata, et quidem ante omne decretum praedefiniens, quia supponitur in Deo non esse voluntatem ita eos vocandi.

Resp. Concessis maiori et minori, nego conseq. et dico quod illa scientia sit scientia simplicis intelligentiae, qua Deus cognoscit in thesauris suae omnipotentiae infinitos modos et gratias quibus, si vellet, rebelles ad se compelleret voluntates.

Instant alii Molinistae: Aug., ibid. ad Simplicianum, n. 13 et 14, dicit: « Quamvis multi uno modo vocati sint, tamen, quia non omnes uno modo affecti sunt, illi soli sequuntur vocationem, qui ei capiendae reperiuntur idonei. Illi electi, qui congruenter vocati... Cuius miseretur, sic eum vocat, quomodo scit ei congruere ut vocantem non respuat... Cum ergo alius sic, alius autem sic moveatur ad fidem, eademque res saepe alio modo dicta moveat, alio modo dicta non moveat, aliumque moveat, alium non moveat, quis audeat dicere Deo defuisse modum vocandi quo etiam Esau ad eam fidem mentem applicaret, voluntatemque coniungeret in qua Iacob iustificatus est? » Et lib. de Dono persev., cap. 14, n. 35, loquens de Tyriis convertendis, si vidissent Christi miracula, ait: « Ex quo apparet, habere quosdam in ipso ingenio divinum naturaliter munus intelligentiae, quo moveantur ad fidem, si congrua suis mentibus audiant verba vel signa conspiciant. » Ex quibus inferunt Molinistae, praedestinationem et vocationem, iuxta Augustinum, fieri secundum scientiam mediam qua Deus, antequam vocet et praedestinet, praescit et explorat qui modi, quae circumstantiae congruant ad obtinendum hominis consensum, quidve ipse homo velit in his circumstantiis, maxime cum in sententia Thomistarum fieri non possit ut multi uno modo, id est aequali gratia, vocati, unus convertatur, alter non.

Resp. Nego conseq. Istae enim authoritates nihil favent scientiae mediae; quia, si Deus novit consensum conditionate futurum ex congruitate mediorum, per eam scientiam novit per quam novit quid cuique sit congruum ut consentiat; hoc autem novit, ut iam dixi, per scientiam simplicis intelligentiae, et non per scientiam mediam, cuius unicum obiectum est consensus liber non in alio praevisus quam in sua futuritione, et non in congruitate gratiae. Non enim defensores scientiae mediae dicunt praesciri consensum futurum, quia praescitur gratia congrua, sed e contra gratiam praesciri congruam, quia praescitur consensus futurus in sua veritate obiectiva. Nihil ergo istae authoritates iuvant scientiam mediam.

Dices: Iuvant saltem gratiam congruam qualem nunc propugnant defensores scientiae mediae.

Resp. Nego assumptum. S. Aug. enim in his non loquitur nisi de gratia seu vocatione externa congrua. Patet tum ex eius verbis citatis: « Cum eadem res saepe alio modo dicta moveat, alio modo dicta non moveat; » et: « Si congrua suis mentibus vel audiant verba vel signa conspiciant; » tum ex variis exemplis externae vocationis quae ibidem profert: ut quod Nathanael ad unam sententiam Christi credidit; discipuli, miraculo facto in Cana Galileae, crediderunt; de cruce et morte discipuli conterriti, titubarunt, latro credidit; multi Christum miracula facientem contempserunt, qui, discipulis talia facientibus, crediderunt, et similia, in quibus nihil praeter signa, miracula et verba memorat S. Augustinus. Porro, certo certius est S. Doctorem nunquam docuisse aut sensisse, vocationem externam ob id unum in electis esse congruam et efficacem, quod illorum genio, propensioni et naturalibus effectibus responderet: alioquin purum putumque Pelagianismum docuisset, nempe solam vocationem externam, seclusa gratia interna, sufficere ad fidem. De congruitate ergo quam facit gratia, non natura, intelligendus est Augustinus.

Docet itaque S. Doctor, et nos cum ipso, Deum secundum ordinarias suae providentiae leges, ut hominem ad gratiae interioris et efficacis susceptionem disponat, uti quibusdam adminiculis seu gratiis exterioribus, quales sunt praedicationes, exhortationes, increpationes, exempla, miracula, etc., quibus inest vis quaedam externa movendi et suadendi moraliter et obiective, et quarum quaedam quibusdam hominibus commovendis sunt aptiores et magis congruae, secundum certas eorum dispositiones naturales et alias circumstantias; ita ut saepe contingat, ut ait Augustinus et experientia testatur, quod « eadem res alio modo dicta moveat, alio modo dicta non, aliumque moveat, alium non moveat. » At quod hae gratiae exteriores, ex hoc praecise quod sint genio, affectibus naturalibus, aliisve circumstantiis attemperatae et congruae, sortiantur effectum et operentur consensum absque ope gratiae interioris voluntatem efficaciter inclinantis, nunquam somniavit Augustinus: nisi, ut dixi, velis ipsum docuisse putidissimam haeresim, salutem solis gratiis exterioribus adscribendo. Quando ergo dixit, ex pluribus uno modo vocatis exterius alios sequi, alios non sequi; item, Tyrios credituros visis Christi miraculis, quia non erat in eis extinctum munus intelligentiae naturalis: id procul dubio dixit absque praeiudicio illius interioris gratiae per quam Deus hanc externam vocationem congruam efficit et consensum operatur, quaque fit, in nostra sententia, ut ex duobus aequaliter exterius vocatis, unus convertatur, alter non. Eius itaque verborum sensus est: Quamvis multi uno modo exterius sint vocati, quia tamen non omnes uno modo per gratiam sunt affecti, illi soli sequuntur vocationem qui ei capiendae reperiuntur, id est efficiuntur per gratiam, idonei; et electos suos vocat quomodo scit eis congruere ut sequantur, quatenus perfecte novit vim et efficaciam suae gratiae, qua fit ut et illis vocatio congruat, et ipsi consentiant. Ita respondit noster Lemos in secunda Congreg. coram Paulo V, 20 septemb. 1605, Bastidae obiicienti hunc locum Aug. ex lib. I ad Simplic., q. 2.

Hancque mentem esse suam pluribus in locis aperte significat Augustinus. Sic de Praedest. sanct., c. 8, n. 15: « Cum Evangelium praedicatur, inquit, quidam credunt, quidam non credunt; sed qui credunt praedicatore forinsecus insonante, intus a Patre audiunt atque discunt... Hoc est, illis datur ut credant. » Et lib. de Correptione et Gratia, c. 14, n. 43, dicit externam correptionem fieri intus salubrem, quatenus Deus « intus agit, corda tenet, corda movet, eosque voluntatibus eorum, quas in illis operatur, trahit. »

Ad solutionem quarumdam instantiarum, sive ex D. Thoma, sive ex aliis Patribus, observandum est praedestinationem dupliciter sumi: stricte, pro decreto specialiter ordinante creaturam rationalem ad finem supernaturalem; late, pro quocumque decreto effectivo alicuius boni. Cum ergo quandoque Patres dicunt praescientiam latius patere quam praedestinationem, plerumque sumunt praedestinationem primo sensu, iuxta quem verum est praescientiam, etiam in bonis, latius patere quam praedestinationem talem, quia bona ordinis naturalis per illam non fiunt, sed per decreta providentiae naturalis, in quibus proinde cognoscuntur.

Momenta a ratione quae obiicit Tournelius, petuntur ex impossibilitate et inutilitate decretorum subiective absolutorum et obiective conditionatorum, ex laesione tum libertatis humanae cum sanctitatis divinae, ex insufficientia gratiae sufficientis in nostro systemate. Primum diluemus § seq., caetera diss. seq. de decretis divinae voluntatis. Quae supersunt levioris momenti breviter expediam. Itaque

Obi. 3° a ratione: Deus certo cognoscit hoc futurum conditionatum: « Si decrevero efficaciter consensum Petri, Petrus consentiet. » Atqui hoc non cognoscit in decreto actuali, cum supponatur nondum esse positum. Ergo ante decretum, per scientiam mediam. Similiter Deus cognoscit ante decretum hoc futurum conditionatum: « Si Deus praecipiat mortem Christo, Christus eam eliget; » hoc enim verum est etiam in signo priori ad decretum. Ergo.

Resp. hoc futurum conditionatum: « Si decrevero efficaciter Petri consensum, Petrus consentiet, » non esse futurum contingens de quo procedit quaestio, sed futurum necessarium, non necessitate consequentis, sed consequentiae; proinde cognosci per scientiam simplicis intelligentiae: sicut in his propositionibus: « Si videam Petrum sedentem, Petrus sedet. Si Deus praesciat Petrum consensurum, Petrus consentiet, » quamvis extrema sint libera, connexio tamen inter illa est infallibilis et necessaria, proinde pertinens ad scientiam simplicis intelligentiae. Idem posset dici de ista altera: « Si Deus praecipiat mortem Christo, Christus illam eliget, » ratione impeccabilitatis Christi. Vel dicendum, in ea involvi ex parte conditionis decretum ut suppositum; ex hoc enim quod Christus sit impeccabilis, implicat quod Deus imponat ei praeceptum, quin simul decernat movere eius voluntatem ad huius praecepti impletionem. Quae opponi possunt de veritate propositionum de futuro independenter a decreto, seu de lege contradictoriarum, solvuntur in Logica et praeoccupavimus supra, dum de scientia futurorum absolutorum.

§ VIII. — Asseruntur decreta in Deo subiective absoluta et obiective conditionata in quibus futura conditionata cognoscat.

Decretum subiective absolutum et obiective conditionatum, est quando persona decernens habet actualem voluntatem aliquid faciendi, suspenditur tamen executio, donec ponatur certa conditio, ut cum quis dicit: « Volo dare mille florenos Titio, si ducat filiam meam in uxorem. Dabo equum meum Caio, si me cras convenerit. »

Dico. Admittenda sunt in Deo decreta subiective absoluta et obiective conditionata, futuritionem conditionatam rerum determinantia.

Prob. 1° ex Scriptura. Deus in Scripturis promittit se plura facturum, si certa poneretur conditio. V. g., promisit Adae quod eius posteri nascerentur in iustitia originali, si ipse non peccaret. Promisit filiis Israel quod eos introduceret et conservaret in terra promissionis, si legem observarent. Promisit Davidi et Salomoni quod filii eorum sederent in saeculum super thronum Israel, si mandatis eius obtemperarent. Item promisit Abrahae quod parceret Sodomae, si in ea fuerint decem viri iusti, et alia plura similia. Dum ergo Deus haec promittebat, vel habebat voluntatem promissum adimplendi posita conditione, vel non. Si primum, habemus intentum; est enim ibi voluntas seu decretum ex parte obiecti conditionatum et subiecti absolutum. Si secundum, ergo mentitus est Deus, promittens se facturum quod facere revera non volebat.

Item. Plura futura conditionata ut certa revelantur in Scripturis, v. g., quod rex Ioas percussisset Syriam usque ad consumptionem, si septies percussisset iaculo terram; quod Tyrii et Sidonii converterentur, si annuntiaretur ipsis Christus. Non poterant autem dici in Scripturis certo futura, si poneretur conditio, nisi ex decreto voluntatis divinae.

Si dicas, in his omnibus futuris conditionem pendere, non a Deo decernente, sed a voluntate humana: adversarios autem non omnino refugere decreta conditionata, modo conditio non pendeat a decernente; admittunt enim decretum salvandi omnes homines, si ipsi velint, decretum concurrendi cum homine, si ipse velit;

Resp. Nego assumptum. Imprimis conditio requisita ad conversionem Tyriorum, nimirum mittere ipsis praedicatores, edere miracula, a solo Deo pendebat. In aliis, conditiones sic pendebant a voluntate creata, ut aeque ad minus, etiam in sententia adversariorum, penderent a voluntate Dei, cum sine illius concursu saltem nullae fuissent ponendae.

Prob. 2° ratione. Certo sunt multa futura conditionata, ut patet ex Scriptura, nec negant adversarii. Atqui haec non sunt nisi per decreta subiective absoluta et obiective conditionata. Ut enim late probavimus § 5 huius articuli, non sunt futura conditionata a seipsis, alioquin non forent libera, sed necessaria, contra hypothesim, et aliunde nihil potest se extrahere e massa possibilitatis et dare sibi aliquam actualitatem, qualis est ordo ad existendum sub conditione; neque a conditione ponenda, cum inter illam et futurum nulla aut contingens tantum sit connexio, ut inter praedicationem Evangelii et conversionem Tyriorum, inter percussionem terrae et devastationem Syriae; neque a causis secundis, secluso enim decreto seu determinatione causae primae, causae secundae sunt indeterminatae et indifferentes ad ponendum vel non ponendum effectum; neque tandem a decreto quod esset si poneretur conditio, quia futuritionis actualis debet assignari causa quae sit, et non quae esset; et insuper, ut modo dicebamus, cum inter decretum et conditionem nulla sit ex natura connexio, non potest dici ponendum esse decretum, si poneretur conditio, nisi in voluntate divina sic esset constitutum. Ergo. Vide plura loco cit.

Item. Deus certo cognoscit futura conditionata. Atqui ea non cognoscit, nisi in suo decreto subiective absoluto et obiective conditionato; non enim ea cognoscit, neque in supercomprehensione causarum, neque in decreto ut futuro, neque in veritate formali vel obiectiva, ut late probavimus in anterioribus. Ergo restat solum decretum, in quo ea cognoscat.