Summa summae S. Thomae sive compendium theologiae

[Cum per beatitudinem sit intima inter animam et Deum coniunctio et quoddam spirituale matrimonium, dos hic dicitur ad instar dotis quae datur in sublevamen matrimonii carnalis et ornatum sponsae, eam aptans ac disponens matrimonio. Et quamvis ordinarie dos conferatur a patre vel parentibus sponsae; quandoque tamen, certis de causis, etiam confertur a sponso, puta ex nimio eius amore in sponsam. Et sic est in praesenti¹. Definitur ergo dos beatorum « perpetuus animae et corporis ornatus a Deo collatus, vitae sufficiens et in aeterna beatitudine iugiter perseverans. »

Sunt ergo in beatis dotes animae et dotes corporis.

1° Tres communiter assignantur animae dotes in beatis², scilicet visio, comprehensio seu tentio, et delectatio, correspondentes tribus virtutibus theologicis: visio, fidei; comprehensio, spei; delectatio, charitati.

Quamvis autem haec nomina sonent operationes, non tamen hic sumuntur pro operationibus videndi Deum, ipsum comprehendendi, et de eo se delectandi; in his namque operationibus consistit ipsa beatitudo et coniunctio animae cum Deo. Intelliguntur autem ut habitus seu qualitates ornantes et disponentes animam ad perfectam hanc coniunctionem; sicut dos, in matrimonio carnali, non est ipsa coniunctio sponsae cum sponso, sed aliquid ornans et disponens sponsam ad illam coniunctionem. Hi autem habitus seu qualitates nihil aliud sunt quam lumen gloriae et habitus charitatis, non ut sunt principia elicitiva operationum, sed ut elevant animam ad statum altiorem et perfectiorem statu viae, cuius imperfectiones excludunt. Igitur.

Visio, ut dos, est lumen gloriae, non quatenus est, ut iam dixi, principium elicitivum visionis beatificae, sed ut est qualitas disponens et perficiens intellectum ad recipiendam divinam essentiam loco speciei intelligibilis, ipsumque ita clarificans, ut sit ab omni obscuritate immunis.

Comprehensio, secundum aliquos, est etiam ipsum lumen gloriae, non ut clarificans intellectum et ipsum disponens ad recipiendam divinam essentiam loco speciei, sed ut tenens habitualiter ipsam visionem actualem. Secundum alios, est habitus charitatis, non ut elicitivus amoris, sed ut complectens ita firmiter summum bonum, ut sit in statu nihil ultra sperandi, sed omnia possidendi quae et quando voluerit: et hic est status proprius comprehensoris, ut opponitur statui viatoris, qui est status contingentiae, spei et amoris.

Delectatio est etiam ipse habitus charitatis ut causans delectationem beatificam. — Vide Angelicum, quaest. cit. in nota, art. 5.

2° Dos corporis beati, quae iam habetur in corpore Christi et beatae Virginis Mariae et qua ipsi post resurrectionem fruemur, nihil aliud est quam qualitas supernaturalis dimanans ab anima beata in corpus sibi unitum et plene subiectum, ipsum perficiens et disponens ad beatitudinem et gloriam. Sicut enim anima per quasdam dotes disponitur et perficitur in ordine ad coniunctionem cum Deo, ita etiam corpus, dum in resurrectione iterum unitur animae beatae.

Quatuor assignantur dotes corporis gloriosi³, scilicet impassibilitas, subtilitas, agilitas et claritas, quas expressit Apostolus, I Cor., XV, 42-44, his verbis: Seminatur corpus in corruptione, surget in incorruptione, en impassibilitas; seminatur in ignobilitate, surget in gloria, en claritas; seminatur in infirmitate, surget in virtute, en agilitas; seminatur corpus animale, surget corpus spirituale, en subtilitas. Itaque

Impassibilitas est « qualitas supernaturalis dimanans ab anima beata in corpus gloriosum, excludens ab eo passionem corruptivam. »

Subtilitas est « qualitas supernaturalis dimanans ab anima beata in corpus gloriosum, reddens ipsum alterius corporis penetrativum, » ita ut possit ad libitum deponere aut retinere suae quantitatis modum repletivum loci et aliorum corporum exclusivum. Sic corpus Christi gloriosum intravit ad discipulos ianuis clausis, et sepulchrum ac ipsos coelos penetravit.

Agilitas est « qualitas supernaturalis ab anima beata dimanans in corpus gloriosum, ipsum reddens celerrime mobile, » non tamen in instanti, sed secundum tempus et successive, iuxta illud Isa., XL, 31: Assument pennas sicut aquilae.

Claritas est « qualitas supernaturalis ab anima beata dimanans in corpus gloriosum, ipsum efficiens luminosum et diaphanum, » simile crystallo, ita ut in eo appareat mirabilis organisatio interior omnium suarum partium. — Vide multo plura apud Angelicum, quaest. cit.]