Summa summae S. Thomae sive compendium theologiae

Non est amplius quaestio in hoc articulo et sequentibus de scientia Dei stricte sumpta, sed de eius cognitione ut sic, sive sit scientifica sive non.

Petes 1° quousque se extendat scientia Dei?

Resp. 1°. Deus se per se ipsum cognoscit, imo et comprehendit¹.

Ratio primae partis est, quia Deus, sicut est summe intelligens, ita est summe intelligibilis atque sibi praesentissimus et unitus, imo ut intelligens et intelligibilis omnibus modis unus et idem. Ergo se cognoscit per se ipsum, et non per speciem a se distinctam.

Ratio secundae partis est, quia Deus se cognoscit quantum est cognoscibilis; sicut enim est infinite cognoscibilis, ita est infinite cognoscitivus, cum ex utraque parte sit actus purus et infinitus. Ergo.

Resp. 2°. Deus cognoscit omnia alia a se, sive possibilia, sive praesentia, sive praeterita, sive futura etiam minima, non solum secundum communem rationem entis, sed etiam quoad esse proprium et singulare usque ad ultimas differentias².

Est de fide ubique in Scripturis tradita. Hebr., IV, 13: Non est ulla creatura invisibilis in conspectu eius, omnia autem nuda et aperta sunt oculis eius. Psal. CXXXVIII, 3-5: Intellexisti cogitationes meas de longe,... omnes vias meas praevidisti,... cognovisti omnia novissima et antiqua. Et toto psalmo. Psal. XXXII, 15: Qui finxit sigillatim corda eorum, qui intelligit omnia opera eorum. Sap., VIII, 8: Signa et monstra scit antequam fiant, et eventus temporum et saeculorum. Psal. LXVIII, 6: Delicta mea a te non sunt abscondita. Et alibi passim.

Probatur ratione. Deus perfecte se suamque virtutem cognoscit. Virtus autem non potest perfecte cognosci, nisi cognoscantur omnia ad quae se extendit. Atqui virtus divina se extendit ad omnia alia a Deo, non solum quoad rationem communem entis, sed quoad esse eorum formale et singulare usque ad ultimas differentias; est enim plenitudo essendi et causa effectiva atque exemplaris omnium entium et omnis differentiae ac perfectionis eorum. Ergo.

Petes 2° quodnam sit obiectum formale et primarium scientiae divinae.

Resp. Obiectum formale et primarium cognitionis divinae, non est ens creatum, neque ens ut sic abstrahens a creato et increato; sed ens dumtaxat increatum, scilicet ipse Deus³.

Probatur 1°. Illud est obiectum formale et primarium cognitionis divinae, quod per se primo et ratione sui attingit⁴. Atqui id quod per se primo et ratione sui attingit cognitio divina, non est ens creatum, nec ens ut sic abstrahens a creato et increato, sed solus Deus. Ergo. — Prob. minor. 1° quia nihil est aut concipi potest prius Deo; 2° quia Deus se cognoscit ut causam, et in se ut causa cognoscit creaturas ut effectus. Ergo. — Primo per se et ratione sui se cognoscit; secundario et dependenter a se, creaturas; tertio essentia divina primo per se repraesentatur intellectui divino, creaturae secundario et ratione illius. Ergo per se primo essentia divina attingitur a cognitione divina. — Patet consequentia; quia intellectus fertur in obiecta, eo ordine quo ipsi repraesentantur. — Prob. ant. Species qua intellectus divinus utitur est ipsa essentia divina. Atqui essentia divina primo se repraesentat, deinde in se creaturas; quia, si ex aequo se et creaturas repraesentaret, non esset potius Deus in esse intelligibili quam creatura, ut iam alibi notavimus. Ergo.

Petes 3° quotuplex sit scientia in Deo.

Quamvis scientia divina ex parte Dei sit unica, simplex et illimitata, omnia unico actu perfectissime comprehendens, ex parte tamen obiecti et secundum modum nostrum concipiendi varie dividitur. Unde

Resp. Relictis variis divisionibus scientiae divinae in speculativam et practicam⁵, in necessariam et liberam, omnium celeberrima est in scientiam simplicis intelligentiae et visionis⁶.

Scientia simplicis intelligentiae est quae versatur circa ea quae nec sunt, nec fuerunt, nec erunt, hoc est circa quidditates rerum in statu merae possibilitatis: coincidit cum speculativa et necessaria⁷. Dicitur autem simplicis intelligentiae, non ad excludendum respectum scientiae ad scitum, qui inseparabiliter omnem scientiam comitatur, sed ad excludendum admixtionem eius quod est extra genus notitiae, sicut est existentia rerum, quam addit scientia visionis, vel ordo voluntatis ad res scitas, quam addit scientia approbationis. Scientia visionis igitur est quae fertur ad ea quae sunt, vel fuerunt, vel erunt; unde addit, ut mox dicebam, supra scientiam simplicis intelligentiae, ordinem ad existentiam physicam obiecti, ut praesentem in aeternitate modo infra explicando. Dicitur visionis, metaphora desumpta ab oculo corporeo, qui dicitur res videre quando eas sibi praesentes attingit. Utrum vero haec divisio sit adaequata, an e contra detur altera scientia medians inter illas, quae dicitur scientia media, quaestio est in tota theologia celeberrima, quam infra suis omnibus momentis expendere conabimur adversus Molinam et Patres Societatis [Iesu], huius scientiae mediae assertores.

Est altera divisio supra enuntiata scientiae in necessariam et liberam. Necessaria ea est quae praecedit liberam Dei determinationem, et versatur tantum circa obiecta necessaria, ut circa quidditates seu essentias rerum, quae aliter se habere non possunt. Libera est quae supponit decretum, et versatur circa obiecta a libera Dei voluntate pendentia, ut sunt res existentes aut futurae.

Scientia visionis subdividitur in scientiam approbationis et improbationis. Scientia approbationis est quae versatur circa bona, et supponit decretum approbativum divinae voluntatis circa illa. Scientia improbationis est quae versatur circa peccata, et supponit decretum divinae voluntatis circa illa, non approbativum, sed permissivum tantum. Et iuxta hanc divisionem, Deus aliquando dicitur in Scriptura scire et nescire mala seu peccata, nescire scientia approbationis, scire scientia improbationis.