Summa summae S. Thomae sive compendium theologiae

[Resp. negative, et cum doctissimo J. Perrone¹ dico: Neque ex geologicis aut physicis, neque ex astronomicis observationibus quidpiam eruitur unde cosmogonia Mosaica infirmari possit.

Post praemissa in articulo praecedenti, vix probatione indiget enuntiata propositio.

Vel enim quae ex geologia, ex physica atque astronomia proferuntur talia sunt, quae cum communiori expositione componi possint, vel non. Si primum, perperam ergo traducitur Mosaica cosmogonia velut contraria novis eiusmodi observationibus; si alterum dicatur, hoc unum sequi potest, scilicet recedendum esse a communiori illa interpretatione, quae privatorum est, non autem Ecclesiae, quae nullo unquam modo eam solemni iudicio sancivit. Insuper observandum est neque unanimem esse circa hanc interpretationem Patrum consensum. Firma ergo semper Mosaicae cosmogoniae veritas perstabit.

Nonnulla tamen hic advertere iuvat. Et 1° omnia prope obsoleverunt systemata illa geologica quae ad haec fere tempora invecta sunt, ex quibus plusquam octoginta Mosaicae cosmogoniae adversari videbantur. 2° Plures iique doctissimi physici et geologi, inter quos Henslerus, de Luc, André, Buckland, aliique, contendunt Mosaicam cosmogoniam apprime convenire cum observationibus suis (quorum plures a communi interpretatione non recedunt), ideoque velut somniatores traducunt quotquot ausi fuerant Mosaicam creationis historiam falsitatis arguere, vel ex interiori telluris constructione, vel ex eiusdem superficie. 3° Magnam affinitatem inter seriem operationum quae Geneseos capite primo exponuntur et eam

quam a naturalibus observationibus deducere credunt, animadverterunt docti geologi Brocchi, Demerson, Boubée. 4° Quaedam ex his quae vulgari interpretationi opponuntur, nullius momenti esse doctiores naturalistae fatentur. 5° Nonnulla phaenomena quae magnam seriem saeculorum exposcere visa sunt, vel satis commode repetuntur a Noetico cataclysmo, cui probabiliter debentur non pauca ex ossibus elephantum, rhinocerotum, etc., quae pluribus in locis sub ipsa prima telluris superficie reperiuntur; vel satis explicantur, si admittimus cum de Luc et aliis doctis viris terras minus elevatas, quae modo habitabantur, aquis maris usque ad diluvii tempus coopertas fuisse.

Ad astronomiam porro quod attinet, post Eulerum, La Place, La Grange, aliosque peritissimos astronomos, compertum est motum eclipticae², ex quo difficultas petebatur, non esse progressivum, sed oscillatorium, et quidem intra angustum unius gradus spatium. Idipsum pariter dicatur de phaenomenis praecessionis aequinoctiorum³ et nutationis axis telluris, lunae ac planetarum, ex quibus increduli tot argumenta ineluctabilia adversus Mosaicam cosmogoniam se eruere iactabant.

Adeo certum est quod scientiarum progressus, quin religioni christianae noceant, novum semper eidem firmamentum et robur adiiciunt; nec quidpiam sive ex geologicis aut physicis, sive ex astronomicis observationibus erui potest quo Mosaica cosmogonia vel minimum laedi aut infirmari possit, prout ostendere nobis erat propositum.

Aliud argumentum contra Mosaicam cosmogoniam eruere conantur increduli ex eiusdem authoris chronologia. Sed extra rem vagantur; cosmogonia enim et chronologia omnino differunt. Cosmogonia tractat de creatione et conformatione coeli et terrae, et etiam, si placet, de plantarum et animantium productione; chronologia vero Mosaica ab hominis creatione initium ducit, siquidem Moyses Adae caeterorumque Patriarcharum annos solum enumerat, unde computatur aetas generis humani. Iuxta hebraicam veritatem et latinam Pentateuchi versionem, sex circiter annorum millia a primi hominis creatione ad nos usque effluxissent, septem vero et amplius iuxta graecam Alexandrinam seu LXX interpretum versionem, et Samaritanus codex mediam epocham admittit. Haec libere discuti possunt, intacta quaestione de origine mundi. Quandonam vero Deus ex nihilo materiam eduxerit, quandonam eam formis quas conspicimus induerit, nec S. Scriptura nec Ecclesia determinat. Peregrinantur ergo extra quaestionem quotquot a chronologia contra Mosaicam cosmogoniam emendicant argumenta, et obiectiones inde petitas recte et merito praeterimus, ut praesenti quaestioni extraneas.

Sequentia tantum animadvertere praestat ad demonstrandam inanitatem argumentorum ab adversariis ex hoc capite congestorum: 1° Certum est Moysen unicam chronologiam confecisse, illamque ut veram omnes chronologicos et amanuenses, tum Iudaeos tum Christianos, semper habuisse. Si igitur codex Mosaicus non periisset, omnes evanescerent difficultates, omnes corrigerentur errores. 2° Ergo differentiae in computo annorum observatae oriuntur vel ex incuria aut inadvertentia inculpabili

amanuensium, vel ex eo quod chronologici alii aliter annos Mosaicos computarunt, alii longiores, alii breviores eos, relative ad nostrum computandi modum, intelligentes. 3° — Chronologiarum veritas non tam ex fidelitate in annis, mensibus et diebus enumerandis repetenda est, quam ex eo quod facta historica omnia, praecipue quae sunt magni momenti, probe coordinentur, suo tempori late sumpto assignentur, et aliis factis publicis ac monumentis necnon observationibus scientificis coaptentur; alias nulla pene esset chronologia quae falsitatis nota non inureretur, nulla gens cuius historia tanquam authentica haberetur. Atqui omnes chronologiae sacrae, quamvis diversae in annorum supputatione, eadem tamen facta, praecipue duo eminentiora, creationem scilicet hominis et diluvium, referunt, easdem generationes componunt et ordinant, et in his hebraicae veritati consentiunt. Ergo.]