Cursus Philosophicus Thomisticus, Prima Pars Artis Logicae

ALIQUI ex recentioribus Aristotelem deserunt in hac parte et dicunt, quod aliqua nomina vere sunt nomina et habent partes separatim significativas, ut hoc nomen equiferus, respublica, proconsul et alia compositae figurae, in quibus partes vere et proprie significant seorsum; ergo falsa est ista pars.

Nihilominus oppositum est expresse Aristotelis in 1. Periherm. cap. de Nomine¹ et D. Thomae ibid. lect. 4.² Aristoteles sic dicit: «In nomine, quod est equiferus, ferus per se nihil significat, quemadmodum in oratione, quae est equus ferus». Quae verba exponens S. Doctor inquit, quod «in hoc nomine equiferus, haec pars „ferus” per se nihil significat, sicut significat in hac oratione, quae est equus ferus».

Et RATIONEM reddit, quae magnum habet pondus. Nam quotiescumque vox alias significativa assumitur cum alia, non ut componant unam significationem totalem et compositam, sed simplicem conceptum, tunc illae partes non ingrediuntur compositionem illius dictionis, ut componentes unam significationem ex suis significationibus, sed ut suscipientes aliam distinctam impositionem ad significandum unum simplicem conceptum. Et consequenter illae partes prout componunt vocem suscipientem novam impositionem, non componunt ut significativae. Quando autem componunt non ad suscipiendam novam impositionem, sed ad fabricandum et construendum ex suis significationibus conceptum complexum et compositum, tunc componunt ut significativae. Et dicuntur componere vocem ad suscipiendam novam impositionem, quando componunt ad significandum de novo aliquem simplicem conceptum, quem singulae partes non significant, ut respublica ad significandum ipsam civitatem vel regimen commune unico simplici conceptu, quem singulae voces seorsum non significant.

Ad argumentum factum, quod illae partes illius nominis significant separatae, respondetur, quod significant separatae quasi materialiter et per accidens, non quasi formaliter, id est in ordine ad componendam illam vocem, cui imponenda est nova significatio conceptus simplicis, sub hac enim formalitate non componunt ut significativae, id est ut impositae ad significandum, sed ut de novo imponibiles, licet alias sint impositae, sicut in hoc nomine „dominus” ly do et ly minus significant seorsum, sed non prout significativae seorsum componunt illum terminum.

Si instes: In hac voce „proconsul”, „prorex” et similibus attenditur significatio utriusque partis componentis, ut resultet tota significatio nominis. Nam proconsul est idem quod viceconsul, ubi non amittitur illa significatio de ly pro et ly consul, sed potius attenditur, ut ex illis significetur illud officium viceconsulis.

Respondetur ex D. Thoma supra: Aliud esse, a quo nomen imponitur, aliud esse, quid significet. Saepe enim in impositione nominum attenditur etymologia et origo alterius significationis prioris, quae non concurrit ad componendam significationem nominis, sed originandam, quia ex illa sumpsit impositor occasionem ad imponendam aliam significationem. Tamen quia diversae sunt impositiones, una non est pars alterius, sed origo. Quod etiam in aliis multis nominibus videmus, quae tamen constat non habere partes significativas, sicut providentia dicitur quasi porro-videntia, seu a pro et videntia, et propheta dicitur quasi procul-fans, sic proconsul dicitur quasi originatum a pro et consul et respublica a re et publica, sed non ex illis compositum.

Sed adhuc instabis: Nam terminus complexus est vere terminus, cum una ex divisionibus terminorum sit in complexum et incomplexum; ergo similiter nomen complexum erit vere nomen. Item nomen aequivocum non obstante, quod significet plura, est vere nomen; aequivoca enim dicuntur, «quorum nomen est commune», ex Aristotele in Antepraedicamentis.³ Ergo similiter nomen complexum significet plura, non ex eo excludetur ratio nominis.

Respondetur esse diversam rationem de termino et de nomine, quia in termino id, quod formaliter et principaliter consideratur, est ratio partis, quod vero sit designativum et significativum, materialiter et praesuppositive. In nomine vero e contra principaliter se habet, quod sit designativum alicuius et quasi notamen; inde enim dicitur nomen, et ad res discernendas et notificandas nomina apponuntur, materialiter autem in illo est, quod etiam sit terminus seu pars propositionis. Hinc fit, quod complexus terminus potest habere rationem unius termini, quia unius partis; dantur enim partes compositae etiam servata ratione partis, sicut brachium est compositum ex manu et aliis partibus. Complexum autem nomen non habet rationem unius nominis, quia non habet rationem unius notaminis et designationis, sed poterit esse unum in ratione termini et plura in ratione nominis.

Ad illud de aequivoco dicitur, quod aequivocum est unum nomen ratione unius vocis significativae, quia in concretis accidentium unitas subiecti dat unitatem simpliciter et individuam, licet formae sint plures; sicut subiectum habens colorem et calorem non est plura qualia, sed unum quale, ut dicemus in Logica q. 13. art. 2.