Cursus Philosophicus Thomisticus, Prima Pars Artis Logicae

Ad pag. 136 b 13.

SOLVUNTUR OBIECTIONES.

Contra totam definitionem definitionis solet fieri illud commune argumentum, quia repugnat idem esse simul definitum et definitionem; esset enim notius et ignotius se ipso. Ergo si definimus definitionem, ipsa definitio erit definitum, siquidem est id, quod definitur. Et rursus est definitio, quia haec est eius natura et essentia; ergo est simul definitio et definitum.

Et confirmatur, quia definitio dicitur ad convertentiam cum suo definito, haec autem tradita non dicitur ad convertentiam cum definitione, ergo. Minor probatur, quia haec definitio est quaedam singularis definitio contenta sub definitione in communi, ergo non potest adaequare ipsam et converti cum illa, siquidem est aliquid sub illa contentum. Unde ex consequenti seipsam definit, et sic redit argumentum, quod est idem definitum et definitio, sicut si Petrus definiret hominem, non diceretur ad convertentiam cum homine.

RESPONDETUR: Distingue illam propositionem: Idem est definitum et definitio formaliter, negatur; definitio formaliter (quia haec est sua essentia) et definitum denominative (quatenus comparatur ad suam definitionem), conceditur. Est enim valde commune, quod una secunda intentio sit talis formaliter et sit alia denominative. Sicut genus formaliter est intentio generis et denominative est quaedam species praedicabilium, ut dicemus in Logica.

Ad confirmationem respondetur, quod definitio definitionis dicitur ad convertentiam cum suo definito formaliter, ut definitum eius est; ut autem respicit definitionem in communi, ut genus eius est, sic non convertitur cum illa, sed continetur sub illa. Petrus autem non respicit hominem ut definitum suum, sed praecise ut speciem superiorem.

Secundo arguitur: Definitio pertinet ad primam operationem intellectus, oratio ad secundam, ut diximus art. praec.; ergo incongrue ponitur loco generis „oratio”.

Maior constat ex S. Thoma 1. dist. 19. q. 5. art. 1. ad 7. dicente, quod «veritas et falsitas non invenitur in prima operatione et signo eius, quod est definitio».¹

Confirmatur: Definitio est modus sciendi; modus sciendi non habet pro genere orationem, ergo neque definitio.

Minor probatur: Illud, quod ponitur sub aliquo genere, debet determinate poni sub aliqua eius specie; sed modus sciendi non est in aliqua determinata specie orationis; ergo non habet pro genere orationem. Probatur maior: Modus sciendi potest inveniri tam in oratione perfecta quam in imperfecta; ergo non est determinate in aliqua specie orationis.

RESPONDETUR, quod nomine „orationis” intelligitur etiam oratio imperfecta, quae materialiter coincidit cum termino complexo; ad modum enim sciendi non amplius requiritur, ut dictum est supra. Et sic non repugnat definitionem inveniri in prima operatione intellectus, quando videlicet accipitur in vi termini complexi, et quia obiectum eius est aliquid simplex, scilicet quidditas rei, licet explicetur composite. Definitur tamen per orationem, quia modus sciendi est et modus sciendi communiter per orationem definitur, et quia definitio in vi orationis teneri potest, si accipiatur per modum totius, licet sumpta in vi termini complexi ad primam operationem pertineat.

Ad confirmationem respondetur: Distinguitur maior secundi syllogismi: Debet determinate poni sub aliqua specie illud, quod formaliter, et directe ponitur sub aliquo genere, conceditur maior; quod materialiter solum seu consecutive pertinet ad aliquod genus, negatur. V. g. statua materialiter ponitur in lapide vel ligno, quia non pertinet ad genus naturale nisi materialiter, id est ut ex eo fiat. Et sic non sequitur, quod debeat sub tali lapide vel sub tali ligno determinate constitui, quia non respicit lapidem vel lignum ut genus, sed ut materiam, et sic ex quolibet lapide et ex quolibet ligno fieri potest absque ulla determinatione. Similiter album determinate est corpus, et non determinate animatum vel inanimatum; sapientia aut intelligibilitas determinate est ens, non tamen determinate est creatum vel increatum, quia ad utrumque consequi potest. Oratio ergo non est genus modi sciendi, sed materia, ex qua formatur sub alio artificio logicali, nempe in artificialem modum manifestandi ignotum.

Tertio arguitur: Extra propositionem non potest inveniri definitio; ergo falsa est prima conclusio.

Antecedens probatur: Definitio et definitum sunt relativa; ergo actu debet respicere et comparari ad definitum, ut sit definitio. Sed quando non praedicatur de definito, non respicit illud in actu, sed in potentia; ergo non erit actu definitio.

Confirmatur: Definitio non est actu accidentalis vel essentialis nisi ex comparatione actuali ad tale definitum; ergo non est absolute definitio nisi ex comparatione ad definitum. Antecedens probatur: Haec definitio: «Animal aptum ad ridendum» si applicetur risibili, est essentialis, si homini, accidentalis. Ergo.

RESPONDETUR ad argumentum: Distinguitur consequens secundi enthymematis: Actu debet respicere et comparari ad definitum sub ratione subiecti aut praedicati, negatur; sub praecisa ratione definiti, conceditur. Et hoc modo definitio respicit suum definitum, etiamsi actu non praedicetur de illo. Sicut nomen respicit suum signatum, materia respicit formam, omnis potentia suum obiectum, etiamsi actu non exerceat suam causalitatem et operationem circa illud. Aliud est enim actu respicere, aliud actu causare seu praedicare. Extra propositionem definitio respicit suum definitum, unde habet, quod definitio sit, etiamsi actu non praedicetur.

Ad confirmationem respondetur eodem modo: Est enim essentialis vel accidentalis non ex applicatione praedicativa ad definitum in ratione subiecti aut praedicati, sed ex respicientia et habitudine simplici ad illud in ratione definiti, quod extra propositionem invenitur.

OBIECTIONES CONTRA CONDITIONES DEFINITIONIS.

Primo: Genera, differentiae, proprium, individua, praesertim incorruptibilia, definiuntur suis propriis definitionibus; ergo non est necesse, quod definitio constet genere et differentia.

Probatur consequentia: Nam si hoc esset necessarium, sola species esset definibilis, cum sola species constet genere et differentia; at omnia praedicta definiuntur; ergo.

RESPONDETUR negando antecedens absolute. Proprie enim sola species est definibilis, ut docet S. Thomas 7. Metaph. lect. 3.² Genera enim si sunt suprema, non definiuntur, sed describuntur per conceptum analogum determinatum, non per differentiam, sed per modum; si sunt subalterna, sunt simul species, et in quantum tales, definiuntur. Differentia, proprium et accidens in tantum definiuntur, in quantum habent aliquam naturam, quae ad speciem reducitur. Si autem sumantur in ratione partis, non naturae integrae, sicut differentiae, non definiuntur, sed describuntur. Individua autem ut talia formaliter et ut in exercitio, non sunt definibilia nec scibilia, etiam incorruptibilia, formaliter ut individua; sed si definiuntur, est mediante natura suae speciei aut sumendo individuationem in communi. Unde S. Thomas loco cit. lect. 15.³ asserit singulare carere definitione non solum ex hoc, quod est corruptibile et materiale, sed ex hoc, quod est singulare, quia ut sic non dicit quidditatem, quae est obiectum definitionis, sed modum aut modificationem quidditatis.

Item: Relativa sunt simul natura et cognitione; ergo unum non est notius alio; quod enim est notius, est prius cognitione. Et tamen unum relativum definitur per aliud; ergo non requiritur, quod definitio sit notior definito.

RESPONDETUR DUPLICITER: Primo, quod non requiritur, quod singulae partes definitionis sint notiores definito, sed quod tota definitio simul sumpta; relativum autem est tantum una pars in definitione relativi. Secundo transeat, quod etiam partes debeant esse notiores; explica tunc, quod vel notiores positive vel negative. Relativum non est notius positive nec prius suo correlativo, est tamen negative notius, quatenus sine ipso manet obscurum et ignotum ipsum relativum.

Tandem demonstratio et scientia manifestant naturam rei; ergo convenit aliis definitio definitionis. Si dicas demonstrationem probare passiones aut proprietates, contra: Ergo manifestabit naturam saltem eo modo, quo definitio descriptiva, quae circa proprietates versatur.

RESPONDETUR: Negatur antecedens. Definitio enim est unum ex principiis seu praecognitionis ad demonstrationem, ut dicitur 1. Poster. cap. 1.⁴ Demonstratio autem manifestat passiones convenire subiecto, non ut definitio descriptiva, quia haec non probat passiones subiecto convenire, sed supponendo hoc per illas simplici modo explicando, non probando et demonstrando, manifestat naturam accidentaliter.

QUID SIT DEFINITUM PROXIMUM ET REMOTUM.

In textu diximus nomen rei, quae definitur, posse dici definitum proximum, rem vero significatam per illud definitum remotum. Ratio est, quia nomen est signum repraesentans et approximans seu applicans materiam definibilem; quod quidem signum ex consequenti manet declaratum, quia definito et declarato significato manet declaratum et explicatum signum. Unde nomen ex hac parte dici potest proximum definitum, etiamsi non sit res proxime manifestata.

Addunt alii quidditatem definitam seu naturam posse dici proximum definitum, passionem vero, quae est coniuncta et connexa essentiae, posse dici remotum. Falso tamen asserunt, quia illum solum est definitum, quod est explicatum et declaratum per definitionem; definitum enim et definitio relative se habent. Sed in definitione essentiali passio non est res definita, sed natura; in descriptiva similiter passio non est res, quae definitur et notificatur, sed per passionem notificatur natura; ergo numquam potest dici, quod sit definitum, nisi quando seorsum a natura definitur.

Si autem obiciatur, quod etiam nomen non est res definita, et tamen appellatur definitum proximum; ergo etiamsi passio non sit res definita, potest appellari definitum remotum, dices, nomen ipsum declarari et explicari saltem virtualiter, licet non formaliter.

Contra: Etiam declarata natura declaratur virtualiter passio illius; ergo hoc sufficiet, ut dicatur definitum saltem remotum. Item: Philosophus 2. Poster. textu 7.⁵ asserit definitionem quid nominis et quid rei eandem esse non posse; ergo non potest unica et eadem definitione unum definiri ut proximum definitum et aliud ut remotum.

AD ARGUMENTUM: Bene ibi responsum est. Ad replicam: Negatur antecedens; passio enim se habet ut effectus secutus ad naturam, non ut signum repraesentans ipsam sicut nomen. Declarata autem natura causae, potest adhuc manere ignotus effectus; declarata autem re significata non potest ignotum manere signum, quod actu et exercite rem significatam repraesentat. Ad Philosophum respondetur loqui de definitione quid rei et quid nominis, quae per se et directe sunt tales, et quaelibet explicat suum definitum. Quod vero definita ipsa re possit ex consequenti et indirecte explicari ipsum nomen tamquam proximum definitum per modum signi, non per modum materiae definitae, Aristoteles non negat.