Cursus Philosophicus Thomisticus, Prima Pars Artis Logicae

Ordo doctrinae postulat, ut explicata essentia seu natura propositionis incipiamus explicare illius proprietates. Et prius agemus de proprietatibus partium in hac quaestione, deinde de proprietatibus totius propositionis in sequenti. Proprietates partium sunt suppositio, ampliatio etc., proprietates totius oppositio, conversio, aequipollentia.

Definivimus in textu suppositionem, quod sit «acceptio termini pro aliquo, de quo verificatur iuxta exigentiam copulae». Unde ad eius exactam explicationem TRIA inquirenda sunt: Primum circa genus, quomodo intelligatur, quod suppositio est acceptio. Secundum circa differentiam, quomodo sit verificatio termini iuxta exigentiam copulae. Tertium, an solum intra propositionem inveniatur suppositio.

Prima difficultas. Circa primum, „acceptio” in definitione suppositionis sumitur pro usu passivo seu ordinatione intellectus, qua utitur aliquo termino seu ordinat et comparat illum in ordine ad aliquid.

Et constat distingui suppositionem a significatione, cum significatio termini sit permanens et una, suppositio autem variari possit eadem significatione manente, quia illa ab impositione, quae non mutatur, dependet, haec ab applicatione et usu intellectus, quo applicat et utitur aliquo termino. Et cum ista acceptio sit passiva seu usus passivus termini, qui supponit et accipitur, necessario requirit acceptionem activam, quae non est aliud quam actus intellectus ordinans et comparans ipsum terminum et consequenter denominans ipsum non solum cognitum, sed etiam sic directum et applicatum et acceptum. Et in hac acceptione passiva fundatur ipsa relatio rationis, in qua formaliter consistit intentio suppositionis.

Secundo dicendum est, quod acceptio ut sic est communis ad multiplices et varias intentiones, quae in acceptione fundantur, sicut est ratio praedicati et subiecti, ratio amplificationis et restrictionis et appellationis et similium. Quae omnia fundantur in aliqua acceptione intellectus, id est in aliqua ordinatione et comparatione, qua aliquem terminum comparat secundum diversas considerationes et rationes, vel comparando unum terminum ad alium in ratione subiecti et praedicati, qui sunt respectus, de quo aliquid dicitur, et quod de aliquo dicitur, vel in ratione applicationis, qua significatum unius determinat significatum alterius, ut in appellatione, vel comparando terminum ad id, pro quo substituitur, ut in suppositione, vel ad ea, ad quae extenditur, vel ad quae restringitur, ut in amplificatione et restrictione. Quare haec acceptio intellectus, quae ponitur ut genus suppositionis, nihil aliud est quam ordinatio intellectus circa aliquem terminum, non ut significet (id enim facit impositio, non acceptio termini), neque ut conficiat propositionem absolute (id enim pertinet ad exercitium termini in ratione partis), sed ut coordinetur et applicetur secundum diversos respectus et usus cum aliis terminis et cum tota propositione.

SED OBICITUR, quia si acceptio est communis omni intentioni, quae fundatur in usu passivo intellectus, ut intentio praedicati et subiecti, appellationis, amplificationis etc., ergo debuit in omnium istarum intentionum definitione poni acceptio tamquam genus, et non in sola definitione suppositionis. Imo in definitione signi debuit poni, nam etiam signum accipitur pro eo, quod significat et pro illo substituitur. Vel si respectu istorum non est genus, neque respectu suppositionis.

Et confirmatur, quia in ista propositione: «Essentia divina est Pater», ly „essentia divina” accipitur pro Patre, et tamen non supponit pro illo; ergo mala est definitio. Maior probatur, quia si acciperetur pro Filio aut Spiritu Sancto aut pro tota Trinitate, esset falsa; ergo accipitur pro solo Patre. Minor probatur: Nam si supponit pro Patre, posset concedi ista: «Essentia divina generat», quia supponit pro Patre, qui generat, sicut conceditur, quod homo ambulat, quia Petrus ambulat, pro quo supponit homo, licet directe non significet Petrum, sicut neque essentia divina Patrem.

Et confirmatur secundo: Nam in libro clauso terminus supponit, siquidem ibi invenitur propositio scripta; ergo et suppositio. Et tamen ibi non accipitur passive ab intellectu, quasi in actu, quia non cognoscitur actu. Ergo non consistit essentia suppositionis in actuali usu et acceptione intellectus.

Respondetur, quod in aliis proprietatibus seu intentionibus, quae fundantur in passivo usu intellectus, semper subintelligitur „acceptio”; ut cum dicitur: «Appellatio est applicatio significati formalis» etc., sensus est, quod est acceptio applicativa. Et quando dicitur, quod ampliatio est extensio etc., intelligitur acceptio extensive. Exprimitur autem potius in suppositione quam in aliis, quia cum sit prima inter istas proprietates logicales, quae conveniunt termino intra propositionem, non potuit alio nomine exprimi ipsa ratio communis nisi per acceptionem. Aliae vero proprietates, quae sunt quasi additiones vel extendendo vel coarctando vel modificando etc., possunt aliis nominibus exprimi. Signum autem non accipitur vel substituitur pro significato eo genere acceptionis, de quo hic loquimur; substituitur enim solum in praesentando vel significando mediante impositione seu repraesentatione. In praesenti autem loquimur de acceptione quasi applicativa et ordinativa termini significantis ad aliquem usum intellectus.

Ad primam confirmationem respondetur, quod, ut dicit S. Thomas 1. q. 39. art. 5. ad 4., essentia divina non supponit pro Patre ex modo significandi (qui maxime attenditur in verificatione locutionis), siquidem significatur ut abstracta a personis, sed ratione identitatis et summae simplicitatis supponere poterit pro Patre seu verificari de illo. Et ideo quando significatur identitas per verbum „est”, accipitur et supponit pro persona essentia divina ratione identitatis. Quando vero significatur actus notionalis et proprius personae, non supponit ly essentia pro persona, quia tunc non significatur identitas, sed proprietas personae, a qua ex modo significandi abstrahit ly essentia.

Ad secundam confirmationem respondetur, quod in scriptura clausa invenitur propositio et suppositio et reliquae proprietates logicales quasi in signo non actualiter cognito, et ideo solum virtualiter, non autem in actu sunt ibi tales intentiones. Non tamen eodem modo concedendum est, quod ibi sit signum virtualiter, et non formaliter, quia ipsa scriptura, quae est in libro clauso, formaliter in se ipsa est imposita ad significandum sicut et voces. Et ita licet actu non repraesentet scriptura, actu tamen est imposita, et ideo actu est signum, quia actualis essentia signi non consistit in actuali exercitio repraesentandi, quia signum dicitur repraesentativum, non repraesentatio. Suppositio autem fundatur in actuali applicatione et usu intellectus. Quamquam etiam relatio rationis signi, quae invenitur in libro clauso, non sit actu existens, nisi actu cognoscatur, denominatur tamen signum ab ipsa impositione et fundamento proximo huius relationis. De quo plura dicemus q. 21. Logicae.

Secunda difficultas. Ad secundam difficultatem a principio positam, quae tangit differentiam suppositionis, scilicet quod sit «acceptio pro aliquo, pro quo verificatur», ut respondeatur, notandum est, quod ut diximus,¹ aliud est verificatio termini, aliud verificatio propositionis. Stat enim, quod aliqua propositio non verificetur, ut ista: «Homo est lapis», et tamen termini vere supponant et verificentur. Atque ita verificatio propositionis sumitur penes ipsum esse vel non esse a parte rei, sicut significatur per esse vel non esse propositionis. Ad verificationem autem termini supponentis sufficit, quod illud, pro quo supponit, inveniri et designari possit secundum exigentiam illius copulae et verbi, cui applicatur, ut supponat, et loco citato latius diximus. Et ista verificatio seu designatio potest aliquando fieri ad sensum, ut si res sit sensu demonstrabilis, vel ad intellectum, si sit occulta vel in abstracto considerata, ut ibidem diximus. Imo aliquando non potest fieri demonstratio in ipso termino immediate, sed mediate et facta resolutione illius, ut cum dico: «Omnis homo est animal», non debeo demonstrare aliquid, quod sit omnis homo, sed resoluta illa universali in suas singulares: «Hic homo est animal et ille» etc., in quolibet illorum potest demonstrari: «Hoc est homo».

Hoc supposito aliqui recentiores non admittunt suppositionem in hoc sensu, quod debeat verificari pro aliquo iuxta exigentiam copulae; unde solum restat nobis probare, quod ita admittendum sit.

Et FUNDAMENTUM EST, quia dantur aliquae propositiones de subiecto non supponente, quando scilicet alicui termino adiungitur restrictio aliqua vel terminus illi repugnans, ut si dicas: «Angelus corporeus movetur», «Deus creatus intelligit», ly angelus et ly Deus non supponunt, quia non datur angelus corporeus nec Deus creatus. Et hoc ideo, quia ut substituatur terminus pro aliquo, oportet, quod non sit impeditus nec aliquid ei repugnet, ut possit pro tali re substitui. Ergo similiter si in ordine ad aliquam copulam repugnat inveniri id, pro quo substituitur, non poterit substitui pro illo stante tali copula, ut si dicas: «Adam est», «Antichristus fuit», non datur talis Antichristus, qui fuerit, nec talis Adam, qui sit; ergo non potest substitui pro illo. Requiritur ergo ad substitutionem seu suppositionem verificatio termini iuxta copulam, id est quod possit inveniri et designari id, pro quo supponit terminus, iuxta significationem talis copulae.

SED DICES: Nam in aliquibus propositionibus subiectum supponit et non verificatur iuxta copulam; ergo etc.

Antecedens probatur primo in propositionibus falsis, ut «Adam est», «Antichristus fuit». Illae propositiones sunt falsae, quia praedicata non conveniunt rebus, pro quibus subiecta supponunt, alias non intelligeremus falsitatem propositionis, nisi cognosceremus, cui disconvenit vel repugnat praedicatum; ergo pro aliquo supponit illud subiectum. Et in hac propositione: «Chimaera erit», ly chimaera supponit, siquidem ampliatur a verbo „erit”, et ampliatio est extensio a minori ad maiorem suppositionem, et tamen non verificatur iuxta copulam, quod aliquando erit chimaera; ergo stat bene suppositio sicut et ampliatio sine verificatione. Secundo in propositionibus optativis et imperativis termini possunt supponere, quia determinate de aliquo dicuntur, et tamen non verificantur iuxta aliquam copulam, quia ibi non est. Ac denique in propositionibus aeternae veritatis, ut «Homo est animal», non potest verificari terminus, demonstrando illum per pronomen „hoc” ad aliquam differentiam temporis, cum verbum illud absolvatur ab omni tempore; ergo datur suppositio sine verificatione.

Confirmatur, quia verificatio termini fit per aliam propositionem distinctam ab illa, in qua supponit terminus, ut diximus. Ergo talis verificatio non potest pertinere ad differentiam constitutivam et essentialem suppositionis.

Respondetur: Negatur antecedens. Ad primam probationem dicitur illas propositiones ideo esse falsas, quia sunt de subiecto non supponente, quia secundum illam copulam non invenitur aliquid, pro quo supponant. Non autem semper requiritur ad falsitatem, quod terminus supponat pro aliquo, cui disconveniat praedicatum, sed sufficit, quod non supponat, id est non inveniatur sub tali copula, et tamen de illo affirmetur praedicatum. In illa autem propositione «Chimaera erit» vel non datur proprie ampliatio, quia non datur suppositio vera, vel si est ibi ampliatio, non debet sumi pro maiori extensione suppositionis, sed pro extensione suppositorum vel temporum, ad quae fit ampliatio, sive terminus supponat sive non.

Ad secundam vero probationem respondetur, quod in illis orationibus optativis etc. termini supponunt iuxta exigentiam copulae. Ut in optativis, si sint de futuro, verificatur terminus ex parte subiecti pro eo, qui est vel erit, ut si dicas: «Utinam Petrus fiat iustus», ly Petrus supponit pro Petro, qui est vel erit. Si sit de praeterito, ut «Utinam fuisset iustus», supponit pro eo, quod est vel fuit, et sic de aliis. In imperativis supponit pro praesenti, ut si dicas: «Petre, fac hoc», „Petrus” debet supponere pro praesenti, cui imperatur; et similiter in vocativis etc. Itaque ad suppositionem sufficit oratio, in qua inveniatur copula, iuxta cuius exigentiam potest inveniri et demonstrari talis terminus, et sic intelligimus solum supponere in propositione sumendo propositionem pro omni oratione constante ex copula. In suppositione autem naturali, ubi veritas abstrahit a tempore, verificatio subiecti supponentis non demonstratur ad sensum, sed ad intellectum, quia verificatur secundum existentiam verbi abstrahentis a tempore. Ut si dicas: «Petrus est homo», ly Petrus supponit demonstrando Petrum per intellectum secundum se, ut dicendo «illud, quod est Petrus», ly est abstrahente a tempore; et quando dico: «Homo est animal», demonstrando per intellectum hoc, quod est homo secundum se, non ratione status singularis vel universalis.

Ad confirmationem respondetur, quod verificatio termini non constituit suppositionem, secundum quod fit quasi in actu signato et ut demonstrata per aliam propositionem; sed verificatio in actu exercito fit in ipsa propositione, in qua supponit, postea autem manifestatur et probatur in alia propositione distincta.

Tertia difficultas. Ad tertiam difficultatem a principio propositam respondetur terminum nullo modo supponere extra propositionem vel orationem constantem copula, iuxta cuius exigentiam possit acceptio termini verificari.

RATIO SUMITUR EX DICTIS, quia suppositio non est substitutio secundum solam rationem significationis (sic enim constat inveniri extra propositionem), sed supposita significatione substituitur terminus pro aliquo secundum applicationem et respectum ad alterum. Ut ergo vere supponat, requiritur, quod sic inveniatur et designari possit id, pro quo supponit, alioquin si non invenitur neque est designabile, non est etiam applicabile in tali substitutione. Ex eo autem constat inveniri seu designari posse id, pro quo supponit, si demonstretur per aliquam copulam, quia ratione alicuius verbi constat, quod sit vel non sit, seu inveniatur id, pro quo aliquid supponit. Requiritur ergo necessario, quod terminus coniungantur alicui verbo, ut respectu illius inveniri et demonstrari possit id, pro quo terminus accipitur. Adde, quod respectu unius copulae potest substitui, respectu alterius non potest, ut si dicas: «Adam fuit», ly Adam supponit respectu praeteriti. Si vero dicas: «Adam est», non supponit, quia non invenitur et consequenter nec verificatur respectu temporis praesentis. Et aliquando etiam suppositio variatur ratione copulae non absolute sumptae, sed respectu praedicati, ut cum dico: «Homo est nomen», «homo est species», ly homo non supponit ratione solius copulae „est”, ut significat tempus praesens, sed cognoscitur supponere materialiter in uno, et simpliciter in altero, quia sic exigit praedicatum per talem copulam unitum termino. Ergo in ordine ad diversam copulam diversa species suppositionis sumi potest.

SED OBICIES: Nam terminus extra propositionem vere habet rationem termini et partis, ergo dicit ordinem ad verbum, mediante cuius coniunctione potest componere; ergo habet rationem suppositionis, sicut et habet potentiam proximam ad compositionem. Sicut enim ad componendum terminus non dicit actum, sed potentia, sic etiam ad supponendum, praesertim cum suppositio sit proprietas termini, et consequenter non separatur ab ipso, neque intra neque extra propositionem.

Et confirmatur, quia extra propositionem etiam terminus dicit ordinem ad verbum vel ad alium terminum. Tum in orationibus imperfectis, ut si dicas: «Petrus albus», «homo iustus», ubi unus terminus accipi potest in ordine ad alium. Cur enim solum accipietur in ordine ad verbum? Tum etiam in orationibus perfectis non enuntiativis, quae vere et proprie constant verbo, licet non enuntiando, sed imperando vel optando etc.

Confirmatur secundo: Nam si terminus solum supponit intra propositionem, quia substituitur secundum exigentiam verbi, sequitur, quod omnes propositiones affirmativae verae sint essentiales, ut patet in hac propositione: «Petrus currit», quae ideo est vera, quia iuxta exigentiam copulae supponit pro Petro currente. Sed de Petro currente est essentiale dicere, quod currit; ergo est propositio essentialis.

Respondetur ad principale argumentum esse differentiam inter rationem termini et rationem suppositionis, quod intentio termini solum est intentio partis et substitutio significationis. Utrumque autem non fundatur in ipso actuali exercitio vel significandi vel componendi, sed in habilitate et potentia ad componendum vel significandum; ratio enim partis non est ratio componentis, sed compositivi, et similiter ratio signi est ratio significativi, non significantis. At vero intentio suppositionis resultat ex actuali determinatione et usu passivo intellectus circa aliquem terminum, quem determinat et applicat, sive in mente sive in voce vel scripto, pro isto vel illo, pro quo verificatur; unde ante actualem applicationem intellectus non datur ista determinatio. Quod vero dicitur esse proprietatem termini, respondeo suppositionem non esse proprietatem termini in omni statu, sed prout applicatur intra propositionem, sicut proprietas gravis est quiescere non absolute, sed in centro.

Ad primam confirmationem respondetur, quod extra propositionem terminus dicit respectum ad verbum vel ad praedicatum per modum partis potentis componere, non autem per modum actus determinati et substituti pro aliquo, quod vere inveniatur ita substitui, eo quod non potest constare, quod vere sic inveniatur, nisi in ordine ad aliquod verbum constet inveniri. Unde in orationibus imperfectis non constantibus aliquo verbo non datur suppositio, quia nondum datur id, per quod debet verificari et designari, quomodo vere et proprie supponat terminus. Cuius signum est, quod quando sine verbo coniunguntur termini, ut dicendo «Homo albus», illud complexum est indifferens ad quodcumque genus suppositionis. Possunt enim formari ex illo complexo suppositio materialis dicendo: «Homo albus est vox complexa», vel formalis dicendo: «Homo albus disgregat visum», vel simplex dicendo: «Homo albus est praedicabile de multis», vel naturalis dicendo: «Homo albus est coloratus», vel accidentalis dicendo: «Homo albus ambulat». Unde si est indifferens ad omnes species suppositionis, manifestum est, quod nullam habet in actu, et sic non determinatur et verificatur ratione copulae. In propositionibus autem non enuntiativis constantibus verbo iam diximus posse reperiri suppositionem.

Ad secundam confirmationem respondetur, quod licet in illa propositione ly Petrus supponat identice pro Petro currente, illa tamen propositio non est essentialis, quia ad essentialem propositionem non sufficit identitas subiecti cum praedicato ex parte suppositi et ex parte suppositionis eius, sed requiritur necessaria connexio et habitudo terminorum, quae est identitas quasi formalis. Unde in praedictis propositionibus accidentalibus est quidem vera coniunctio et unio inter praedicatum et subiectum, non tamen est necessaria. Unde licet supponant pro eodem, non tamen sub ea formalitate necessariae connexionis, quae requiritur ad essentialem propositionem, sicut si formaliter significaretur ex parte subiecti dicendo: «Petrus currens currit»; tunc enim est propositio essentialis, quia habitudo terminorum non solum veritatem fundat, sed intrinsecam necessitatem significat.

Punctum huius difficultatis nascitur ex ipsa definitione suppositionis impropriae seu metaphoricae, quae est «acceptio pro eo, quod terminus improprie et per translationem significat». Quod in terminis vocalibus videmus fieri, quia unus terminus transfertur ad supponendum pro alia re quam sit illa, quam directe significat, eo quod habet aliquam convenientiam vel similitudinem aut comparationem cum ipsa; omnis enim metaphora in aliqua comparatione vel similitudine fundatur.

Inquirimus ergo, an in ipso conceptu mentis ultimato, qui est naturalis similitudo alicuius rei, inveniatur fundamentum, ut applicari possit pro eo, quod non significat naturaliter et proprie, sed pro eo, cum quo potest habere aliquam similitudinem vel comparationem metaphoricam. V. g. in illa vulgari propositione: «Vicit leo de tribu Iuda», ut sit impropria suppositio in mente, requiritur, quod conceptus veri leonis et qui est naturalis et expressa similitudo leonis, supponat et applicetur pro Christo, quem non significat proprie et directe. Nam si supponeret pro vero leone, propositio esset falsa. Ut autem supponat pro Christo improprie, non debet repraesentare illum aeque directe cum repraesentatione veri leonis, alias ille conceptus esset aequivocus, et suppositio pro Christo non esset impropria, sed propria utriusque, scilicet Christi et leonis, quia utrumque proprie et naturaliter repraesentaret, sicut nomen aequivocum proprie supponit pro quolibet significato.

EST ERGO DIFFICULTAS, an sufficiat ad suppositionem impropriam ille conceptus veri leonis, ut potest saltem in obliquo connotare Christum ut similem leoni; an vero requiratur alius distinctus conceptus ad supponendum, qui directe repraesentet Christum cum connotatione leonis in obliquo, non repraesentando Christum absolute, sed comparatum leoni.

In hoc ergo puncto divisi sunt AUCTORES. Nam quidam simpliciter et absolute fatentur dari suppositionem impropriam, quia existimant in praedicta metaphora illum conceptum veri leonis repraesentare Christum connotative sub analogia et similitudine quadam ad leonem illo primo modo. Alii vero existimant conceptum illum veri leonis nec repraesentare Christum nec supponere pro illo, sed formari alium conceptum repraesentantem Christum cum aliqua comparatione et connotatione ad verum leonem illo secundo modo, et ita supponere proprie ratione rei significatae pro Christo cum connotatione ad leonem.

NIHILMINUS RESOLUTORIE DICO, quod simpliciter haec secunda sententia in sensu D. Thomae probabilior videtur, et hoc sequuntur plures ex thomistis; non tamen caret probabilitate prima sententia.

PRIMA PARS deducitur ex Divo Thoma 1. q. 13. art. 10., ubi inquit, quod «cum nominamus Deum secundum participationem, intelligimus nomine Dei aliquid habens similitudinem veri Dei». Deus autem secundum participationem est Deus metaphorice, sicut Christus est leo metaphorice. Ergo audito nomine Dei metaphorice, intelligimus id, quod habet similitudinem veri Dei, et nomine leonis metaphorice intelligimus id, quod habet similitudinem veri leonis. Non ergo est conceptus veri leonis, sed distinctus conceptus, scilicet eius, quod habet similitudinem veri leonis; iste autem est conceptus Christi cum quadam connotatione ad leonem.

Et fundamentum sumitur ex dictis. Nam illa suppositio metaphorica non potest verificari pro eo, quod est leo verus, sed pro eo, quod est tamquam leo. Nam leo verus de tribu Iuda non invenitur nec supponit magis, quam si diceretur angelus corporeus vel homo rugibilis; solum ergo supponit et verificatur pro eo, quod est tamquam leo. Sed conceptus veri leonis non potest esse conceptus eius, quod est tamquam leo, quia, ut dictum est, alium conceptum formamus de vero leone, alium de eo, quod comparative se habet tamquam verus leo. Ergo si pro hoc secundo verificatur illa suppositio, et non pro primo, iste secundus conceptus supponet, et non primus. Ut autem esset suppositio impropria, deberet conceptus veri leonis supponere pro eo, quod non est leo, sed tamquam leo, non significando illud proprie, sicut vox „leo” trahitur ad supponendum pro eo, quod non est leo, sed sicut leo.

Et confirmatur, quia conceptus veri leonis solum significat naturali repraesentatione leonem verum, sub qua non continetur Christus, et proprietatem fortitudinis, cui assimilatur Christus, quia illi potest comparari, et ratione huius comparationis nominatur nomine eius, cui comparatur. Haec autem comparatio supponit alium conceptum repraesentantem Christum ut comparatum leoni, et non absolute; eiusdem enim ad seipsum non est comparatio. Unde analoga metaphorica vocantur duorum conceptuum, ut dicemus in Logica 2. p. q. 13. art. 5., et Deus connotative aut comparative cognitus ad creaturas dicit alium conceptum a creaturis. Ergo cum suppositio accipiat et substituat terminum pro re aliqua, quae praedicatur vel subicitur, non pro eo, quod in obliquo connotat, licet ab eo possit nominari in voce, sequitur, quod in mente conceptus leonis veri non supponat pro Christo, licet connotetur a Christo, sed conceptus Christi ut comparatus leoni, et iste non improprie supponit.

Ex quo infertur, quod ille conceptus veri leonis, quando aliquis concipit illam propositionem: «Vicit leo», non est necesse, quod corrumpatur addita illa particula „ex tribu Iuda”, sed format intellectus alium conceptum Christi, secundum quod habet connotationem et comparationem ad conceptum veri leonis. Et sic primus conceptus veri leonis non se habet ut res supponens, sed ut terminans comparationem et connotationem Christi ad se.

SECUNDA PARS CONCLUSIONIS, quam tenent etiam aliqui thomistae sequentes Mag. Soto lib. 2. Summul. cap. 10. not. 3., fundatur in hoc, quod ad supponendum non requiritur significatio alicuius rei, sed ordinatio et applicatio intellectus etiam pro eo, quod non significat, sed pro eo, cui assimilatur significatum. Sufficit enim, quod significet aliquid saltem secundario, ut dicatur habere capacitatem, ut ab intellectu substituatur et supponat pro illo, et non solum pro eo, quod directe et formaliter significat; sicut terminus communis significat individua secundario et materialiter, et tamen supponit pro illis, et terminus connotativus pro substrato, quod solum connotat, et unum analogum pro suis analogatis, etiamsi sit attributionis metaphoricae, quod in argumentis amplius explicabitur.

SOLVUNTUR ARGUMENTA.

Primo arguitur, quia stat bene, quod aliquis conceptus significet aliquid improprie; ergo stat bene, quod supponat improprie.

Consequens constat, cum tota ratio negandi suppositionem impropriam sit negatio significationis impropriae in conceptu.

Antecedens probatur in omnibus conceptibus repraesentantibus res non ut est in se, sed ad instar alterius, et non per species proprias, sed per alienas; sicut cognoscimus Deum et angelos per sensibilia et ens rationis per ens reale et per conceptum unius analogati alterum analogatum. Ergo non repugnat dari conceptum significantem improprie.

Et confirmatur in connotativis et terminis communibus, qui supponunt pro individuis, quae important in connotato et in obliquo; ergo etiam conceptus veri leonis poterit supponere pro Christo significato in connotato et in obliquo. Et idem est in alienatione, quae reperitur in conceptu mentis, cum sit proprietas quaedam logicalis, quae est secunda intentio, et tamen definitur, quod sit distractio a propria ad impropriam suppositionem, atque adeo supponitur dari vere suppositionem impropriam in mente.

RESPONDETUR: Negatur antecedens. Ad probationem dicitur, quod conceptus, qui repraesentant res non ut sunt in se, sed per species alienas, sunt conceptus improprii ex parte modi repraesentandi, non tamen ex parte rei repraesentatae, licet ad instar alterius cognitae. Sicut conceptus, quem formamus de Deo vel de angelis, ex parte rei cognitae dicitur esse conceptus proprius Dei, quia ipsi soli attribuitur et appropriatur, ex parte tamen modi cognoscendi non cognoscitur proprio modo, ut est in se. Et idem est de aliis conceptibus in argumento relatis. Ad suppositionem autem impropriam requiritur, quod ex parte rei, pro qua supponit, non significet illam proprie, quia suppositio non est pro modo significandi, sed pro re significata. Analogum autem si sit attributionis metaphoricae, non est analogum unius conceptus, sed duorum, et ideo unus conceptus non supponit improprie pro alio, sed quilibet pro suo significato.¹

Ad confirmationem respondetur, quod in termino connotativo vel communi fit suppositio pro eo, quod connotatur, et non solum pro formali significato, quia illud, quod connotatur, importatur tamquam res seu subiectum vel suppositum; unde potest supponere pro illo suppositione propria, quia non metaphorice, sed proprie significatur, licet tamquam materiale. At vero in metaphoris et aliis figuris rhetoricis, id quod connotatur, importatur tamquam terminus comparationis, quia omnis metaphora per quamdam comparationem formalem vel virtualem fit, unde pertinet quasi ad connotationem ex parte modi significandi, non ex parte rei significatae, et sic non supponit pro illo, sed formatur alius conceptus, qui rem proprie significat cum connotatione ad id, per quod metaphora designatur. Quod autem dicitur de alienatione, negamus illam reperiri in conceptu ultimato, quia hic alienari non potest nisi corrumpatur; illa secunda intentio voci vel conceptui non ultimato, ratione cuius distractio seu alienatio significationis verificatur.

Secundo arguitur: Istae duae propositiones: «Vicit leo de tribu Iuda», «vicit Christus» non sunt synonimae, sed diverso modo significant. Sed in ista propositione: «Christus vicit» significatur Christus proprie. Ergo in alia non potest idem proprie significari; sic enim ex omni parte propositiones eaedem manerent.

Si dicatur, quod in una significatur Christus proprie absolute et sine ullo respectu, in alia autem proprie cum aliquo respectu et connotatione: Contra est, quia si non est significatio propria absolute in illa propositione: «Vicit leo etc.», ergo neque est suppositio propria absolute, quia suppositio propria fundatur in significatione propria; ergo ut sit propria absolute, debet fundari in significatione propria absolute.

Et confirmatur, quia quando primum audio illos duos terminos: «Vicit leo», repraesentatur mihi conceptus veri leonis. Adveniente vero illa particula „de tribu Iuda” non corrumpitur ille prior conceptus leonis veri intra propositionem; ergo manet intra illam sicut ante, ergo supponit non pro se, quia esset propositio falsa, ergo pro Christo, quem non significat proprie, ergo supponit improprie. Quod conceptus veri leonis non corrumpatur, patet, quia si corrumpitur, ergo non concipitur Christus in ordine ad leonem, sed in se absolute sine respectu, siquidem non manet conceptus leonis, in ordine ad quem ista connotatio desumatur; unde esset eadem propositio: «Christus vicit» et «Vicit leo de tribu Iuda».

RESPONDETUR solutione data, quae sumitur ex verbis D. Thomae supra relatis,² quod «quando nomine Deum per participationem, intelligitur id, quod habet similitudinem veri Dei». Unde similiter quando Christum nomine leonem, intelligitur id, quod habet similitudinem veri leonis, et hoc ex parte rei significatae est conceptus proprius Christi.

Ad replicam dicitur, quod conceptus Christi connotative cogniti, et non omnino absolute, est proprius Christi ex parte rei significatae, licet non ex parte modi significandi, quia cum quadam connotatione et respectu ad alterum significatur. Suppositio autem propria vel impropria non attenditur ex parte modi significandi proprie vel improprie, sed ex parte rei proprie vel improprie significatae; pro illa enim substituitur et supponit tamquam pro supposito, et eadem ratione significatur Christus immediate ut res significata, licet sub modo respectivo et connotativo ad alterum tamquam ad terminum comparationis.

Ad confirmationem respondetur, quod non est necesse corrumpi illum conceptum veri leonis, sed tamen adveniente illa particula „de tribu Iuda” aliter applicatur, eo quod formatur conceptus de Christo, ut comparatur ad verum leonem quoad eius fortitudinem vel proprietates. Unde manet conceptus veri leonis ut terminus talis comparationis et connotationis, non ut praebens suppositionem termini ex parte rei significatae improprie.

Ultimo arguitur: Nam si prius formatur conceptus veri leonis, cum incipio audire illam propositionem, et postea formo conceptum Christi non absolute, sed relate et connotative ad verum leonem; ergo per discursum formatur illa propositio, quatenus ex collatione et comparatione unius ad aliud colligimus tali metaphora velle nos significare Christum. Si autem per discursum formatur ex propositionibus tamquam ex praemissis, ergo prius formabuntur istae propositiones: «Leo vicit de tribu Iuda» et «ille non est verus leo, sed habens similitudinem veri leonis», «ergo Christus ut habens talem similitudinem vicit». Sed tunc in praemissis illa prima propositio: «Vicit leo etc.» antequam inferat conclusionem, non supponit pro leone vero, sic enim esset falsa; ergo tunc conceptus veri leonis supponit pro Christo improprie, quod est intentum.

RESPONDETUR, quod cum in istis metaphoris intellectus utatur quodam circuitu et comparatione ad significandum res, potest etiam uti discursu in colligendo significationem talis metaphorae, praesertim quando statim a principio non plene comprehendit metaphoram, sed indiget discursu, ut illam intelligat. Dato ergo, quod ibi interveniat discursus, ad instantiam respondetur, quod in illo discursu propositio illa prima propositio, quae assumitur pro praemissa: «Leo vicit de tribu Iuda», non concurrit ibi quasi formaliter, sed quasi materialiter et alia propositione in conceptu ultimato posita, scilicet: «Haec propositio vocalis proponitur: „Vicit leo de tribu Iuda”», et haec non verificatur secundum significationem veri leonis, ergo secundum significationem eius, quod habet similitudinem veri leonis, hoc est Christus, ergo etc. Hic est discursus, qui pro istis metaphoris formatur; assumitur enim propositio metaphorice repraesentata quasi pro maiori, et cum in sensu proprio non verificetur, fit discursus ad videndum, in quo sensu verificari possit. Unde quando assumitur propositio metaphorica in maiori, antequam plene intelligatur metaphora per discursum, illa propositio non est in conceptu ultimato, sed in conceptu non ultimato, quae repraesentat propositionem vocalem, et deinde discurrit circa eius sensum, et cum inveniat metaphorice verificari, format in mente ultimatum conceptum illius, qui habet similitudinem veri leonis, qui est Christus, et hic supponit in conclusione, estque suppositio propria.³

Circa simplicem suppositionem, cuius definitionem in textu tradidimus,¹ solet esse difficultas, quomodo distinguatur ab aliis suppositionibus, et primo a suppositione naturali. Nam videtur in suppositione simplici etiam importari connexio et habitudo necessaria terminorum. Nam cum dico: «Homo est species», ideo est suppositio simplex, quia facit hunc sensum: «Homo conceptus conceptu proprio seu in communi est species», sed illud praedicatum „species” essentialiter convenit conceptui communi hominis, ergo importat essentialem connexionem terminorum. Item ex alio capite definitio suppositionis simplicis convenit naturali, ut quando definitio praedicatur de definito, ut si dicas: «Homo est animal rationale», ly homo accipitur pro immediato significato, quod per se et formaliter ita significat. Nam definitur homo, quod non definitur Petrus aut Paulus in singulari. Ergo definitio suppositionis simplicis etiam convenit naturali, in qua definitio praedicatur de definito.

Secunda difficultas est, an possit inveniri suppositio simplex in termino singulari, ut cum dico: «Petrus est individuum». Nam terminus singularis non videtur habere significatum immediatum distinctum a mediato, ratione cuius possit supponere simpliciter, sed solum habet unicum et adaequatum, pro quo supponit singulariter. Ex alia autem parte videtur, quod, sicut in hoc termino „homo”, quando praedicatur aliquis terminus secundae intentionis de illo, datur suppositio simplex, quia non transit ad significata mediata, non enim valet: «Homo est species, ergo Petrus est species»; ita similiter quando praedicatur aliquod praedicatum secundae intentionis, quod non convenit naturae in communi, sed solum individuo, etiam supponit simpliciter, unde eodem modo non valet: «Petrus est individuum et non est praedicabilis de multis, ergo homo est individuum et non est praedicabilis de multis».

Denique in propositionibus, in quibus praedicatum secundae intentionis repugnat subiecto, ut si dicas: «Petrus est species», «homo est individuum», subiectum debet supponere simpliciter, quia praedicatum est terminus secundae intentionis, quod non transit ad significata mediata; et tamen non accipitur pro eo, quod primo et per se significat, cum conceptus praedicati repugnet conceptui subiecti, et consequenter non appellat proprium et per se conceptum illius; ergo etc.

AD ISTAS DIFFICULTATES BREVITER RESPONDETUR supponendo suppositionem simplicem distingui a materiali et personali. Ab illa quidem, quia suppositio simplex est pro ipsa re significata, non pro ipso nomine significante; a personali vero, quia supponit pro solo immediato significato et nullo modo pro mediato. Est enim prae oculis habenda illa doctrina S. Thomae q. 9. de Potentia art. 4.,² quod nomen significat dupliciter, uno modo formaliter, alio modo materialiter. Significatum formale est illud, ad quod significandum nomen principaliter est impositum; materiale est illud, in quo talis ratio significata per nomen salvatur et invenitur, sicut nomen „homo” significat naturam hominis, sed salvatur in individuo. Ut ergo sit suppositio simplex, requiritur, quod ita supponat pro uno significato, scilicet immediato, quod non possit transire nec descendere ad mediatum, quia si potest transire ad utrumque, non manet simplex, sed quasi duplex suppositio et quasi duplici significato conveniens. Hoc autem solum contingit in praedicatis secundae intentionis, respectu sui subiecti seu fundamenti. Nam si sint praedicata realia, hoc ipso possunt inveniri a parte rei et consequenter in aliquo individuo, et non solum in natura. Non ergo sufficit ad suppositionem simplicem dari aliquod praedicatum, quod conveniat immediato significato nominis, sed requiritur, quod conveniat cum aliqua praecisione ex uni significato, quod non alteri.

Ad primam ergo difficultatem respondetur, quod illa propositio nullo modo est essentialis. Ut enim propositiones sint essentiales, oportet, quod necessaria connexio et habitudo importetur ex vi ipsorum terminorum, non ex vi alicuius applicationis vel status, quo aliquis terminus vestitur aut applicatur, nisi talis applicatio aut status explicetur in propositione; tunc enim ex vi termini explicantis statum poterit importari necessaria connexio cum praedicato, ut si dicas: «Homo disgregat visum». Licet verificetur subiectum pro homine albo et supponat pro illo, tamen quia ex vi illius termini „homo” non importatur ipsa albedo, cui essentialiter convenit disgregare, ideo ista propositio non est essentialis. Si vero dicas: «Homo albus disgregat», est essentialis. Similiter si dicas: «Homo est species», licet verificetur pro homine concepto in communi, non tamen est essentialis propositio, quia ex vi illius termini „homo” non explicatur, quod sit conceptus in communi. Si autem exprimatur in propositione „homo conceptus conceptu communi”, tunc de illo praedicabitur essentialiter, quod sit species; facit enim hunc sensum: «Homo in quantum species est species».

Ad instantiam pro alia parte dicitur, quod definitio, licet conveniat termino ratione naturae et quidditatis, non tamen est suppositio simplex, quia non ita convenit naturae, quae est immediatum significatum, quod non possit etiam convenire personae seu individuo, in quo invenitur talis natura; imo sicut quidditas et natura descendit ad individua, ita et definitio. Et licet, quando definitur homo, non definiatur Petrus immediate et secundum individuationem, definitur tamen mediate secundum naturam et quidditatem Petri.

Ad secundam difficultatem respondetur, quod etiam in termino singulari potest inveniri suppositio simplex, eo quod invenitur significatum immediatum et mediatum, sed inverso modo ad terminum communem. Nam in termino communi immediatum significatum est natura, et mediatum est persona, cui convenit natura; in terminis autem singularibus immediatum significatum est persona seu individuum, mediatum autem natura, cuius est persona, unde definitur persona, quod est rationalis naturae individua substantia. Ubi immediatum et directum significatum est substantia seu suppositum individuum, mediatum vero seu indirectum est natura. Quare omnia illa praedicata, quae important secundam intentionem singularitatis, faciunt suppositionem simplicem in termino singulari, et non personalem; v. g. quando dicitur de Petro, quod est aliquid inferius subicibile ad speciem atomam, quod est praedicabile de uno, et non de multis, quod est individuum et similia, in quibus valet consequentia a termino singulari ad communem, ut in argumento dicitur.

Ad tertiam difficultatem respondetur utrumque posse sustineri in illis propositionibus, et quod subiectum supponit simpliciter, et quod supponit personaliter.

Primum sic: Quia hoc ipso, quod subiectum per copulam unitur termino secundae intentionis iuxta exigentiam talis copulae, facit quasi appellationem ad standum sub ratione proprii et immediati conceptus. Et licet praedicatum sit repugnans subiecto, hoc solum convincit, quod non convenit illi, et sic redditur propositio falsa, non tamen quod subiectum non supponit iuxta exigentiam illius copulae et praedicati. Quare facit hunc sensum illa propositio: «Petrus ut conceptu proprio est species», et ideo est falsa; sicut etiam in hac: «Homo est lapis» ly „homo” supponit, quia licet ei non conveniat praedicatum, potest tamen inveniri et demonstrari homo secundum exigentiam verbi „est”; alioquin non apparet, qua suppositione supponat illud subiectum «Petrus est species», si simpliciter non supponit, cum personalis suppositio non conveniat respectu illius praedicati secundae intentionis.

Secundum vero sic explicatur, dicendo, quod potest supponere suppositione personali, quia licet praedicatum sit secundae intentionis, tamen non significatur convenire subiecto, sed repugnare; repugnat subiecto etiam a parte rei. Quare ubi praedicatum secundae intentionis est repugnans subiecto, non oportet, quod faciat illud supponere simpliciter, quia etiam in personali suppositione ei repugnat, et in suo significato mediato, quod est a parte rei.

Circa alias species et divisiones suppositionis et regulas earum, tam pro absolutis quam pro relativis, plura solent multiplicari sophismata et consequentiae, quae si hic exacte tractarentur, in immensum cresceret istud opus. Ideo illa in praesenti omittimus in seq. quaest. praecipua indicaturi art. 3.

Circa alienationem illud venit in praesenti notandum, an propositiones, in quibus fit alienatio subiecti a praedicato, sint in materia contingenti vel remota vel necessaria, ut cum dico: «Homo est pictus», «homo est mortuus». Nam si subiecta alienantur, non supponunt pro homine vero, sed pro homine picto et mortuo, de quo essentialiter dicitur, quod est mortuus aut pictus.

RESPONDETUR, quod illud praedicatum „pictus” et „mortuus” potest sumi dupliciter, uno modo participialiter seu in vi verbi, alio modo nominaliter seu in vi nominis. Participialiter verificatur illa propositio: «Homo est mortuus» per ampliationem subiecti de vero homine, non per alienationem. Nam de homine vero dicimus per ampliationem, quod mortuus est, id est obiit vel desiit esse; et hoc de homine vero dicitur, quia facit hunc sensum: «Homo, qui antea erat, iam non est, sed desiit esse». Similiter si dicatur: «Homo est pictus», participialiter facit hunc sensum: «Homo verus est effigiatus per picturam, sive existat modo ille homo sive non». Et in hoc sensu istae propositiones sunt in materia contingentis, quia praedicata accidunt suis obiectis. Et licet cum corruptione subiecti illi adsint, non est cum corruptione conceptus essentialis, sed solum cum corruptione existentiae, quod non tollit praedicationem accidentalem, ut in Praedicabilibus cap. de Accidente, dicetur.³ Si vero sine ampliatione consideretur illa propositio, praecise in vi terminorum, est in materia remota, quia illi duo termini „homo” et „mortuus”, „homo” et „pictus” repugnant inter se, quia non potest aliquid esse homo et mortuus. At vero si ly mortuus accipiatur nominaliter, sic facit alienationem subiecti; idem est enim dicere: „Homo mortuus”, ac dicere: „Cadaver hominis”; „homo pictus”, „pictura hominis”. De subiecto autem sic alienato constat verificari praedicatum illud necessarium, quia alienatio illa relinquit terminum quasi in aliena significatione, id est cadaveris hominis et picturae, de qua essentialiter dicitur ly mortuum et ly pictum. Quare tunc est in materia naturali.

Antequam difficultates proponantur, SUPPONO tria: Primum est, quod communis acceptio intellectus, qua utitur aliquo termino, duplici modo potest applicare duos terminos inter se: Primo quasi simplici applicatione et generali modo, et sic applicatur id, quod se habet ut forma, ei, quod se habet ut materia et subiectum. Et vocatur haec simplex et absoluta applicatio, quia non mediante respectu vel modificatione, sed absoluto et simplici modo fit. Secundo potest fieri applicatio unius termini ad alterum non absolute et simpliciter, sed medio aliquo respectu vel modificatione seu formalitate unius ad formalitatem alterius, ratione cuius verificatur unum de altero praecise ut stat sub illa modificatione, et non aliter; unde si variatur et mutatur, vitiatur consequentia. Et talem applicationem speciali modo appellationem vocamus, ut cum dico: «Petrus est magnus medicus», ubi magnitudo non applicatur Petro absolute, sed respective ad medicinam.

Secundo sequitur ex hoc falsam esse aliquorum recentiorum sententiam, qui appellationem definiunt, quod sit denominatio, qua unus terminus alium denominat, illamque salvant in applicatione, qua formale unius termini applicatur materiali alterius, ut cum dicitur: «Homo sedet», «homo currit» etc. Sed haec sententia confundit generalem applicationem praedicati ad subiectum cum speciali proprietate logica, quae vocatur appellatio. Quod tamen falsum esse constat. Nam diverso modo invenitur applicatio et usus termini, quando praedicatum simpliciter et absolute applicatur alicui subiecto materialiter tento, et quando applicatur solum, ut stat sub aliquo respectu et modificatione; hoc enim pertinet ad significandum diverso modo veritatem, et ex illius variatione redditur defectuosa et viciosa consequentia. Ergo talis appellatio seu applicatio specialem considerationem debet habere in Logica et specialem proprietatem logicalem inducit, quam appellationem dicimus; sicut non valet: «Petrus est magnus medicus, ergo est magnus absolute».

Tertio revocandae sunt in memoriam regulae appellationis positae in textu, tam circa appellationem realem quam circa appellationem rationis.¹ Additur autem in appellatione reali specialis difficultas circa terminos numerales, quando apponuntur termino substantivo vel adiectivo. Quando enim terminus numeralis adicitur termino substantivo, dicitur numerare supposita ratione formae, atque ita ibi intervenit appellatio, quia non numerantur supposita, nisi numerentur secundum multiplicationem formarum. In qua regula non dicitur, quod numerantur formae, sed quod numerantur supposita ratione formarum. Itaque supposita debent esse numerata et formae ipsae debent esse ratio numerandi, unde si non dentur plura supposita, non currit regula. Et procedit de forma substantiali secundum suum modum naturalem, id est ut affert secum suum suppositum et subsistít; et ita ut sint tres homines, requiruntur tres humanitates, ut sint tres dii, tres deitates. Ut autem numerentur adiectiva, sufficit, quod multiplicentur supposita, licet formae adiectae non multiplicentur, sed solum denominatio earum; sicut si una albedo esset in pluribus suppositis, dicerentur esse plura alba, quia ista pluralitas non resultat ex multiplicatione albedinis, sed ex multiplicatione adiectionis et denominationis.

IGITUR contra primam regulam potest fieri argumentum, quia datur appellatio, etiamsi termini non ponantur a parte eiusdem extremi; ergo regula est falsa.

Antecedens patet: In hac propositione: «Album est intensum» vel «Album disgregat visum» et «Christus ut homo est creatura» fit appellatio ad subiecta ex parte praedicati. Nam est sensus, quod Christus ratione humanitatis est creatura; alioquin si applicaretur ad suppositum illud praedicatum, esset falsa. Similiter in illa propositione: «Hoc album est intensum» potest fieri consequentia defectuosa ex sola variatione appellationis, ut si dicas: «Hoc album est intensum, hoc album est simile, ergo simile est intensum». Quae consequentia non valet, solum ex defectu appellationis; ergo signum est ibi intervenire appellationem. Et quando dicitur: «Album disgregat visum», intelligitur ratione formalis importati in ly album, alioquin propositio non esset essentialis.

Idem argumentum potest fieri de hac: «Essentia est generans in divinis», quae ideo est falsa, quia ly generans applicatur significato essentiae, non materiali et identico. Nam si applicaretur significato identico et materiali essentiae divinae, propositio illa esset vera, verificaretur enim de Patre, qui identice est essentia divina.

Et confirmatur, quia haec regula non tenet in appellatione rationis. Cum enim dico: «Homo est species», ibi intervenit appellatio, et tamen non ponuntur termini ex parte eiusdem extremi; ergo nec regula tenet in appellatione reali.

RESPONDETUR, quod regula intelligitur de appellatione formali et expressa, non quasi virtuali et aequivalente. Cum enim dico: «Album disgregat», «album est intensum» etc., aliud est, quomodo fiat seu significetur fieri applicatio, aliud quomodo in re fiat verificatio. Ex parte quidem modi significandi non significatur applicatio unius termini ad alium per appellationem, sed tantum significatur simplex applicatio praedicati ad subiectum; sed quia non potest verificari, nisi mediante aliqua ratione formali se tenente ex parte subiecti, dicitur virtualiter et aequivalenter habere appellationem. Quare in his consequentiis et similibus datur defectus appellationis quasi virtualis, ex variatione quasi duplicis suppositi importati ex parte subiecti, scilicet albi ut album vel albi ut simile, quod est quasi duplex suppositum logicum, licet sit unum materiale et physicum, et variatio de uno ad aliud variat consequentiam. Ceterum appellatio quando expresse significatur et ponitur, non fit nisi ut dicit regula, quando termini ponuntur ex parte eiusdem extremi. In illa autem propositione: «Essentia generat» non est appellatio, sed simplex applicatio praedicati ad subiectum; sed quia subiectum non significat personam nec supponit pro illa, sed solum essentiam, ideo est falsa. Et licet identice et materialiter sit idem cum persona, est identitas ex parte rei significatae, non ex ipso modo significandi huius termini „essentia”, et ita cum significative² non importet personam, non verificatur actus personalis de illa.

Ad confirmationem respondetur, quod regula solum loquitur de appellatione reali, non rationis, quia quando praedicatum est secunda intentio, in quantum dicitur de prima vel de suo fundamento, cui convenit, significatur ipsum subiectum seu fundamentum sub statu capaci talis intentionis, qui est status praecisionis et acceptionis intellectus, sub quo tantum potest illi convenire tale praedicatum. Et ideo cum importet ipsam praecisionem ex parte subiecti, sufficienti modo ponitur ad faciendam appellationem, quia appellatio importat convenientiam unius termini ad alium sub quadam praecisione aut restrictione. Quod non currit in aliis terminis, qui faciunt appellationem realem.

Secundo arguitur: Terminus numeralis adiectus substantivo aliquando non numerat supposita ratione formarum; ergo falsa est regula.

Antecedens probatur: Nam si verbum divinum assumeret tres naturas humanas, non dicerentur tres homines, sed unus homo, ut determinat S. Thomas 3. q. 3. art. 7. Et tamen numerantur plures formae substantiales; ergo regula falsa.

Et confirmatur: Si e converso tres personae assumant eandem humanitatem, dicentur tres homines, et solum unus secundum quid, ut eodem loco art. 6. dicit S. Thomas. Ergo iam numeratur substantivum non ratione formarum, sed ratione suppositorum, etiamsi habeant unam formam substantialem.

RESPONDETUR, quod in illo casu non essent tres homines, quia non essent tria supposita; neque enim dicit regula, quod substantivum plurificatur, quando plurificantur formae, et non supposita, sed quod supposita numerantur ratione formarum, quod verissimum est. Sed ad hoc non sufficit multiplicari formas substantiales, si non multiplicentur etiam supposita (licet ratio multiplicandi sint ipsae formae), quia tunc formae non ferunt secum supposita nec sunt modo connaturali, subsistendo in se.

Ad confirmationem respondetur, quod in illo casu dicit S. Thomas, quod illae tres personae essent unus homo secundum quid, et simpliciter plures, ut patet 3. q. 3. art. 6. ad 1., «quia non posset», inquit, «argui ex hoc, quod tres personae sunt unus homo, quod essent unus simpliciter; nihil enim prohibet dicere, quod homines, qui sunt plures simpliciter, sint unus quantum ad aliquid, sicut unus populus». Quare si tres personae assumerent unam naturam, dicerentur tres homines simpliciter, quia ut sint unus simpliciter, non sufficit unitas formae substantialis, quando ipsa non affert secum suppositum, sed advenit pluribus suppositis et habet quasi modum termini connotativi. Itaque tam plurificatio quam unitas in formis substantialibus intelligitur ratione formarum substantialium substantiali modo se habentium, id est ut important secum suam subsistentiam et suppositum, non autem ut trahuntur ad suppositum vel supposita aliena, et quasi induunt leges et modum connotativorum.

Sed cur, INQUIES, tres personae modo dicuntur unus Deus simpliciter, et non plures dii ratione unius naturae, in illo autem casu non dicerentur unus homo ratione unius naturae humanae, sed plures homines?

Respondetur differentiam consistere in hoc, quod natura divina etiamsi sit in tribus personis, ita est perfecta in ratione formae substantialis, ac si esset in una tantum persona et afferret secum suum suppositum. Unde natura divina respectu trium personarum non induit rationem termini connotativi, quia non trahitur ad personas ut ad assumentes et dantes esse ipsi naturae, sed ex se habet esse, unde simpliciter et substantialiter fit existens independenter a personis. Et quia unitas sequitur esse, si ex se habet esse perfecte, ex se affert unitatem. At vero natura humana licet substantialiter uniatur personis, tamen non habet in se totam perfectionem substantiae nec induit modum formae substantialis, sed quasi connotative, accipiendo esse substantiale ab ipsis personis. Et ideo non est in statu perfecto dandi unitatem substantialem simpliciter independentem a personis, quia non habet ex se, sed ex personis esse. Sed natura divina independenter a personis est unus Deus propter infinitam perfectionem talis esse et substantiae divinae. Vide Caietanum 3. p. q. 3. art. 6. in calce art.

Argumenta, quae possent fieri contra regulam appellationis rationis sunt eadem, quae allata sunt in praec. art. agendo de suppositione simplici. Videantur ibi.