Cursus Philosophicus Thomisticus, Prima Pars Artis Logicae

Syllogismus expositorius dicitur ille, «qui habet pro medio terminum singularem». Et dicitur expositorius, ut inquit S. Thomas opusc. 47.,¹ quia est quaedam sensibilis resolutio, quae quasi rem sensibus exponit, ut si dicas: «Petrus est albus, Petrus est currens, ergo currens est album». Et ideo fere omnes syllogismi expositorii fiunt in tertia figura, quia in ea medium subicitur in utraque praemissa, et terminus singularis convenientius subicitur quam praedicatur. Potest tamen etiam fieri in aliis figuris. Quia vero aliae extremitates sunt termini communes et non singulares, in illis servari debent omnes conditiones, quae servantur in aliis syllogismis, et evitari defectus, qui possunt inveniri. Ceterum cum ipsum medium non sit terminus communis, sed singularis, nec distribui potest nec universalizari, sed potius perfecte debet singularizari. Unde si perfecte et complete non sit singularizatus, erit vitiosus syllogismus. Quod maxime observandum est pro terminis divinis, in quibus ille terminus „Deus” et „essentia divina” et alii, qui pertinent ad absoluta, ita sunt singulares, quod aequivalenter sunt communes, quia re ipsa communicantur pluribus personis; unde non sunt apti ad syllogismum expositorium, sicut non valet: «Hic Deus est Pater, hic Deus est Filius, ergo Filius est Pater», quia medium non perfecte singularizatur. Unde utendum est illo tamquam termino communi, et consequenter si ponitur pro medio, debet perfecte distribui dicendo: «Omne quod est Deus, est Pater; omne quod est Deus, est Filius», etc.; sed sunt falsae praemissae.

Secundo requiritur, quod medium, quod est terminus singularis, accipiatur pro eodem individuo, alioquin committitur aequivocatio medii sive diversa acceptio, aut arguitur in quatuor terminis. Et sic non valet: «Hoc animal est equus (demonstrando equum), hoc animal est homo (demonstrando Petrum), ergo homo est equus», quia medium non accipitur pro eodem.

Tertio, cum fiunt syllogismi expositorii in tertia figura, cavendum est, ne minor sit negativa, iuxta regulas tertiae figurae, ratione cuius non valet: «Petrus est homo, Petrus non est Paulus, ergo Paulus non est homo». Sed e converso valet: «Petrus non est Paulus, Petrus est homo, ergo aliquis homo non est Paulus», et est in Ferison.