Cursus Philosophicus Thomisticus, Prima Pars Artis Logicae

SUPPONITUR, quod oppositio alia est realis, alia logica, id est rerum vel propositionum. Et istae duae ita se habent, quod oppositio realis seu physica est quasi obiectum oppositionis logicae, quia illud esse et non esse, quod datur a parte rei et in ipsis obiectis, significatur per propositiones oppositas. Unde licet agere de oppositione reali pertineat ad metaphysicum, tamen quia ad logicum spectat agere de oppositionibus propositionum, etiam aliquo modo oportet attingere id, quod spectat ad oppositionem rerum, quatenus obiecta sunt oppositionis propositionum.

RESPONDETUR ergo ad difficultatem propositam, quod oppositio contradictoria tam in propositionibus quam in rebus, tam dialectica quam physica, est maior inter omnes oppositiones.

Pro qua conclusione videndus est S. Thomas opusc. 37. cap. 1.¹ et in 10. Metaph. lect. 6.² FUNDAMENTUM sumitur ex eo, quod illa est maior oppositio, in qua est minor convenientia, et unum oppositum magis destruit aliud. Tunc enim dicuntur carere medio, quia carent omni convenientia, in qua aliquo modo convenire possint vel ex parte subiecti vel ex parte alicuius tertiae formae, quae mediat inter formas extreme oppositas, vel in quocumque alio modo convenientiae. Constat autem, quod sola oppositio contradictoria absolute et omnibus modis destruit suum oppositum, reliquae autem oppositiones non ita absolute et simpliciter destruunt, sed aliquid de illo relinquunt et ita habent aliquam convenientiam et hoc habent minus de oppositione.

Constat hoc discurrendo per singulas species oppositionum sive ex parte rerum sive ex parte propositionum. Nam in omnibus quidem invenitur aliqua negatio opposita affirmationi, sed non ita pure et absolute, sicut in contradictione. Nam propositio contraria, si sit physica, versatur inter duas formas positivas, quae possunt esse in eodem subiecto vel simul, si sint in gradibus remissis vel successive, si sint in intensis; unde una forma contraria non destruit totaliter aliam nec convenientiam ipsarum in subiecto. Similiter oppositio contraria in propositionibus, quae est oppositio dialectica, non tollit in una propositione totum, quod est in alia, quia saltem non tollit universalitatem et distributionem, sed in hac debent convenire propositiones contrariae; et consequenter neque falsitas unius destruit falsitatem alterius, et sic non est negatio absolute negans et tollens, quod est in altero extremo. Similiter subcontrarietas non tollit particularitatem et consequenter neque veritatem, sed duae propositiones subcontrariae sunt simul particulares et possunt esse simul verae. Denique oppositio privativa non tollit, sed relinquit aptitudinem ad oppositam formam; ergo saltem ex hac parte relinquit aliquam convenientiam cum suo opposito. Relativa etiam oppositio non includit negationem, qua unum oppositum removeat alterum, sed potius relativa sunt simul natura et cognitione, et utrumque ponit³ esse. Qua ratione venit intelligendus locus D. Thomae de Potentia q. 7. art. 8. ad 4.,⁴ ubi dicit, quod in relativis unum non removet aliud neque includit negationem alterius. Intelligitur enim, non quod in una relatione non sit negatio sui correlativi, sed quod non includit illam per modum removentis et excludentis ab aliquo subiecto, sed potius supponit tale correlativum dari, licet in se sit distinctum ab illo, et non sit illud, sed sit ad illud.

At vero in contradictoriis negatio unius ita est pura et absoluta, quod omnem convenientiam cum suo extremo negatio tollit, et ita nec relinquit esse nec aptitudinem nec universalitatem nec particularitatem, sed quasi malignantis naturae totum destruit. Unde simpliciter et absolute est maior oppositio intensive, et ex illa derivatur oppositio tamquam ex principaliori ad reliquas oppositiones, quae in tantum habent oppositionem, in quantum aliquid habent de contradictione, ut cit. locis docet S. Thomas et dicitur in Logica in cap. de Oppositis.⁵

SOLVUNTUR ARGUMENTA.

Obicies PRIMO: Nam contraria maxime distant inter se; ergo maxime opponuntur, quia oppositio quaedam distantia est, unde et illa opposita, quae magis sunt immediata, videntur minus opponi, quia minus distant. Contradictoria autem sunt immediata, quia non datur medium inter esse et non esse.

SECUNDO: Quia plus destruit contrarietas quam contradictio, ergo est maior oppositio. Antecedens patet, quia est universalior in negando, ergo et in destruendo. Nam contrariae propositiones constant ex utraque universali, altera negata, altera affirmata; ergo negativa semper est universalis, et consequenter magis negat et destruit.

TERTIO: Quia ex contrariis sequuntur contradictoria, tum in logicis tum in physicis. In logicis quidem, quia bene sequitur: «Omnis homo est albus», et «nullus homo est albus», «ergo omnis homo est albus», et «aliquis homo non est albus», quae sunt contradictoria. In physicis autem, quia calidum et frigidum contrariantur, et tamen ex calido recte sequitur non frigidum, quod contradictorie opponitur frigido.

QUARTO: Quia reliquae omnes oppositiones includunt contradictoriam, et addunt aliquid super illam; ergo sunt maiores oppositiones quam solae contradictoriae. Antecedens probatur, quia includunt negationem et affirmationem, ergo et contradictionem, quae per affirmationem et negationem perficitur. Ergo omnes oppositiones dicunt contradictionem et ad eius principia reducuntur et per eam regulantur. Ergo addunt aliquid ad oppositionem contradictionis et sic sunt maiores.

AD PRIMUM respondetur, quod contraria maxime distant in eodem genere et intra unum genus, contradictoria autem in omni genere et extra omne genus distantur per negationem pure et absolute, quae est extra omne genus et ita negat omne ens; unde maxime distant nec habent medium convenientiae cum altero extremo. Dicuntur autem opposita immediata maxime distare, quia carent medio convenientiae. Quae autem immediate collocantur, carent medio situationis et ita minus distant distantia locali. Sed non loquimur de hac distantia in praesenti, sed de distantia repugnantiae et oppositionis. Et sic magis distat esse et non esse; caret enim medio, id est convenientia, quia nihil relinquit, quod non tollit.

AD SECUNDUM dicitur, quod negatio universalis in propositione contraria plus destruit quasi extensive et quantum ad modum significandi distributionem, sed non quasi intensive et in ordine ad destruendum totum, quod ponitur in suo opposito, tam quoad veritatem quam quoad falsitatem, et universalitatem et particularitatem etc. Sic enim contradictio totum tollit, contrarietas vero aliquid relinquit, scilicet universalitatem et falsitatem. Unde aliud est plus destruere de suo opposito, aliud negationem distribuendo ad plura subiecta applicare; hoc secundum habet contrarietas, non primum.

AD TERTIUM respondetur, quod ex ipsa oppositione contraria formaliter non infertur oppositio contradictoria, sed quasi materialiter, quamvis ex una propositione universali inferatur illa particularis, quae est materia oppositionis contradictoriae ad alteram universalem. Sed haec illatio non est ex ipsa oppositione contraria, quae est inter duas propositiones, sed ex una tantum propositione universali deducitur sufficienter. Ex oppositione autem contraria deducitur quidem subcontraria, id est duplex propositio particularis affirmata et negata, quae illis universalibus subalternantur; sed haec oppositio est minor. Similiter ex contrarietate physica non infertur formaliter contradictoria. Neque enim ex frigido infertur negatio calidi absolute et simpliciter, sed negatio calidi in hoc, id est in frigido ut frigido, quae est negatio in aliquo positivo, et hoc non absolute; nam bene possunt esse simul in eodem subiecto in gradibus remissis.

Secundo etiam dici potest, non esse inconveniens, quod ex minori oppositione inferatur maior, quae se habet tamquam origo et principium minoris oppositionis; ex contradictoria enim ut ex principio oriuntur aliae oppositiones. Nam etiam distinctio specifica est minor quam distinctio primo diversa, et tamen ex distinctione duarum specierum infertur distinctio differentiarum, quae sunt primo diversae inter se, quasi a posteriori.

AD QUARTUM respondetur, quod aliae oppositiones addunt aliquid supra contradictoriam, quod oppositionem minuat, non quod augeat, ut videri potest in D. Thoma opusc. 37. cap. 1.⁶ Cum enim negatio contradictionis sit pura et absoluta negatio, negatio autem contrarietatis et privationis retineat aliquid de positivo opposito, clarum est, quod minuit rationem oppositionis, quia minuit absolutam rationem negationis et remotionis de suo opposito.