Cursus Philosophicus Thomisticus, Prima Pars Artis Logicae

Ad pag. 106 b 32.

RESPONDETUR: Negatur antecedens. Ad probationem conceditur antecedens, quia non omnia adaequate ibi numerantur. Et distinguitur consequens: Ergo vox non significat rem mediante conceptu tamquam ratione formali aut tamquam primario et immediato significato, conceditur consequens; ratio enim formalis significandi in voce est impositio, et in conceptu est similitudo. Mediante conceptu ut principali significante, cuius vox est substitutum et quasi instrumentum, negatur consequens. Vox enim significat conceptum, quia vice eius subrogatur, ut suppleat id, ad quod non potest pertingere conceptus, ut scilicet tam sibi quam aliis manifestet exterius. Et ita vox se habet quasi substitutum, quod repraesentat tam suum principale, cui deservit (quod est verbum mentis, a quo, ut ait S. Thomas q. 4. de Veritate art. 1. ad 7.¹ participat esse et significationem), quam id, ad quod ordinatur, quod est res significata. Et sic voces significant conceptum ut principale significativum, res autem ut significatum directe. Quas quidem repraesentant voces ut conceptas specificative et exercite, seu ly ut dicente conditionem, repraesentantur enim res conceptae; non tamen ly ut reduplicative sumpto pro statu, in quo sunt cognitae. Licet etiam aliquando voces significent res, ut subsumt intentioni et statui, quem habent in mente. Et tunc ipsa intentio est quasi res repraesentata, sicut in intentionibus logicis species, genus etc.

Ad secundam probationem… etc., p. 107 a 28.

Circa secundum punctum, scilicet quid voces principaliter significent, res an conceptus, respondetur principaliter significare res, nisi forte ipsa res significata sit conceptus vel eius intentio.

RATIO EST, quia ipse conceptus ordinatur ultimate et principaliter ad repraesentandam ipsam rem, cuius est similitudo intentionalis. Ergo vox, quae solum est instrumentum ipsius conceptus in repraesentando et reddit sensibilem ipsum conceptum, ad easdem res repraesentandas principaliter ordinabitur, quia ad hoc ipsum deservit conceptui.

DICES PRIMO: Instrumentum principalis respicit suum principale, a quo movetur, quam effectum, quem facit. Ergo ex eo, quod vox sit instrumentum conceptus, potius infertur, quod principaliter illum significet et minus principaliter rem, quam intelligibilem seu cognoscibilem facit.

Respondetur distinguendo antecedens: Instrumentum consideratum in ratione operandi et agendi, conceditur; in ratione repraesentandi, negatur; quia instrumentum repraesentativum, quale est vox, habet pro principali principio suae repraesentationis conceptum, qui etiam est repraesentativus rei, ad quam repraesentationem manifestandam aliis substituit sibi vocem; et sic praecipuum utriusque significatum est res ipsa. Unde dicit S. Thomas q. 9. de Potentia art. 4.,² quod «id formaliter significatur per nomen, ad quod principaliter est impositum, sicut nomen homo ad significandum compositum ex corpore et anima rationali».

CONTRA SECUNDO: Verbum divinum principalius repraesentat Patrem, qui est principium exprimens Verbum, quam creaturas, quae sunt res expressae et repraesentatae per ipsum. Ergo etiam verbum exterius seu vox principalius repraesentabit suum principium exprimens, scilicet conceptum, quam rem significatam et expressam.

Respondetur primo: Transeat antecedens et negatur consequens, quia vox non est naturalis expressio sui principii sicut verbum aut conceptus, sed imposita et principaliter ordinata ad significandum id, quod conceptus naturaliter repraesentat, scilicet res; et sic non bene arguitur ex uno ad aliud.

Secundo respondetur, quod conceptus seu verbum principaliter repraesentat suum principale et formale obiectum, quia est expressio sui principii formalis, quod est species impressa representans obiectum, cuius formaliter est species; hoc autem in Divinis est Essentia et Personae. Creaturae autem sunt obiectum secundarium et materiale, et ideo non principaliter repraesentantur a Verbo Divino. Hinc autem non sequitur, quod verbum exterius seu vox principalius representet conceptum, quia non est formale obiectum repraesentatum, sed principale significativum rei.