Cursus Philosophicus Thomisticus, Prima Pars Artis Logicae

QUATUOR particulae sunt explicandae in definitione nominis; reliquae enim in definitione termini explicatae sunt. Prima „cuius nulla pars” etc. Secunda, quod sit „finita”. Tertia, quod sit „recta”. Quarta, quod significet „sine tempore”. Sed haec ultima in sequenti quaestione agentes de verbo, quod significat cum tempore, manebit explicata. Reliquas in hac quaestione expedimus.

ALIQUI ex recentioribus Aristotelem deserunt in hac parte et dicunt, quod aliqua nomina vere sunt nomina et habent partes separatim significativas, ut hoc nomen equiferus, respublica, proconsul et alia compositae figurae, in quibus partes vere et proprie significant seorsum; ergo falsa est ista pars.

Nihilominus oppositum est expresse Aristotelis in 1. Periherm. cap. de Nomine¹ et D. Thomae ibid. lect. 4.² Aristoteles sic dicit: «In nomine, quod est equiferus, ferus per se nihil significat, quemadmodum in oratione, quae est equus ferus». Quae verba exponens S. Doctor inquit, quod «in hoc nomine equiferus, haec pars „ferus” per se nihil significat, sicut significat in hac oratione, quae est equus ferus».

Et RATIONEM reddit, quae magnum habet pondus. Nam quotiescumque vox alias significativa assumitur cum alia, non ut componant unam significationem totalem et compositam, sed simplicem conceptum, tunc illae partes non ingrediuntur compositionem illius dictionis, ut componentes unam significationem ex suis significationibus, sed ut suscipientes aliam distinctam impositionem ad significandum unum simplicem conceptum. Et consequenter illae partes prout componunt vocem suscipientem novam impositionem, non componunt ut significativae. Quando autem componunt non ad suscipiendam novam impositionem, sed ad fabricandum et construendum ex suis significationibus conceptum complexum et compositum, tunc componunt ut significativae. Et dicuntur componere vocem ad suscipiendam novam impositionem, quando componunt ad significandum de novo aliquem simplicem conceptum, quem singulae partes non significant, ut respublica ad significandum ipsam civitatem vel regimen commune unico simplici conceptu, quem singulae voces seorsum non significant.

Ad argumentum factum, quod illae partes illius nominis significant separatae, respondetur, quod significant separatae quasi materialiter et per accidens, non quasi formaliter, id est in ordine ad componendam illam vocem, cui imponenda est nova significatio conceptus simplicis, sub hac enim formalitate non componunt ut significativae, id est ut impositae ad significandum, sed ut de novo imponibiles, licet alias sint impositae, sicut in hoc nomine „dominus” ly do et ly minus significant seorsum, sed non prout significativae seorsum componunt illum terminum.

Si instes: In hac voce „proconsul”, „prorex” et similibus attenditur significatio utriusque partis componentis, ut resultet tota significatio nominis. Nam proconsul est idem quod viceconsul, ubi non amittitur illa significatio de ly pro et ly consul, sed potius attenditur, ut ex illis significetur illud officium viceconsulis.

Respondetur ex D. Thoma supra: Aliud esse, a quo nomen imponitur, aliud esse, quid significet. Saepe enim in impositione nominum attenditur etymologia et origo alterius significationis prioris, quae non concurrit ad componendam significationem nominis, sed originandam, quia ex illa sumpsit impositor occasionem ad imponendam aliam significationem. Tamen quia diversae sunt impositiones, una non est pars alterius, sed origo. Quod etiam in aliis multis nominibus videmus, quae tamen constat non habere partes significativas, sicut providentia dicitur quasi porro-videntia, seu a pro et videntia, et propheta dicitur quasi procul-fans, sic proconsul dicitur quasi originatum a pro et consul et respublica a re et publica, sed non ex illis compositum.

Sed adhuc instabis: Nam terminus complexus est vere terminus, cum una ex divisionibus terminorum sit in complexum et incomplexum; ergo similiter nomen complexum erit vere nomen. Item nomen aequivocum non obstante, quod significet plura, est vere nomen; aequivoca enim dicuntur, «quorum nomen est commune», ex Aristotele in Antepraedicamentis.³ Ergo similiter nomen complexum significet plura, non ex eo excludetur ratio nominis.

Respondetur esse diversam rationem de termino et de nomine, quia in termino id, quod formaliter et principaliter consideratur, est ratio partis, quod vero sit designativum et significativum, materialiter et praesuppositive. In nomine vero e contra principaliter se habet, quod sit designativum alicuius et quasi notamen; inde enim dicitur nomen, et ad res discernendas et notificandas nomina apponuntur, materialiter autem in illo est, quod etiam sit terminus seu pars propositionis. Hinc fit, quod complexus terminus potest habere rationem unius termini, quia unius partis; dantur enim partes compositae etiam servata ratione partis, sicut brachium est compositum ex manu et aliis partibus. Complexum autem nomen non habet rationem unius nominis, quia non habet rationem unius notaminis et designationis, sed poterit esse unum in ratione termini et plura in ratione nominis.

Ad illud de aequivoco dicitur, quod aequivocum est unum nomen ratione unius vocis significativae, quia in concretis accidentium unitas subiecti dat unitatem simpliciter et individuam, licet formae sint plures; sicut subiectum habens colorem et calorem non est plura qualia, sed unum quale, ut dicemus in Logica q. 13. art. 2.

NOMEN INFINITUM dicitur, «quod aliqua negatione apposita reddit suam significationem indeterminatam seu infinitatam». Negatio enim alicui termino affixa potest dupliciter in illum agere: Uno modo taliter, quod transeat in significationem termini, cui affigitur, eius determinatam et positivam significationem destruendo et loco illius subrogando negationem talis rei significatae, quae utique convenit omnibus subiectis talis negationis capacibus. Alio modo potest affigi negatio termino non immutando eius significationem, sed removendo compositionem seu copulationem, quia vis illius affigitur verbo, ut copulat extrema. Et quando primo modo fit, dicitur infinitare, hoc est indeterminare ipsum nomen. Secundo vero modo dicitur negare efficitque propositionem ipsam negativam; unde iste effectus negandi cum respiciat copulam, quam negat, solum exercetur intra propositionem. Hinc est, quod ad infinitationem nominis requiritur, quod non significetur negatio ex ipsa prima impositione, sed adiuncta negatione, quae nomen ipsum afficiendo reddit ipsum nomen negatum et significationem eius indeterminatam, id est non significantem, quid res sit, sed quid non sit. Et ita ista nomina „nullus”, „nihil” non sunt infinita, quia significant ipsam negationem per se et directe sub determinato conceptu, non vero significationem aliquam positivam ex adiuncta negatione indeterminant. Unde etiam sequitur, quod in nomine infinito significatio non mutatur per novam impositionem, sed per impedimentum negationis, quae ex sua significatione negativa habet vim impediendi significationem alterius et impediendo tollere.

EX QUO SEQUITUR nomen infinitum esse incomplexum et connotativum. Et quod sit incomplexum, docet expresse Aristoteles in 1. Periherm. cap. de Nomine¹ et D. Thomas ibi lect. 4. et 5.² Et ratio est, quia nomen infinitum non relinquit suum significatum in eo statu, in quo erat, sed mutat in oppositum, nempe in negationem sui significati. Ergo non relinquit duplex significatum, nempe positivum, quod de se significat, et negationem adiunctam; si enim relinqueret, non mutaret illud. Ergo non est complexum, quia non est ibi duplex significatum, quod requiritur ad rationem complexi. Et sic videmus, quod in hoc complexo „nullus homo” nulla datur infinitatio, quia utrumque significatum manet illaesum. Ergo quando fit infinitatio, signum est, quod non manet utrumque significatum illaesum, et consequenter non manet complexum, quia non manet duplex.

Quod vero sit connotativum ex eo patet, quia non potest nomen infinitum significare negationem in abstracto, alioquin non verificaretur de aliquo positivo. Non enim dici potest, quod lapis est negatio hominis, sed dicitur, quod est non-homo. Ergo negatio hominis significatur in concreto, ut verificetur de eo, de quo dicitur, ergo etiam significatur connotative, quia de formali significat formam negatam, et ex parte habentis ipsum subiectum, de quo verificatur in concreto; hoc autem est connotative se habere.

HIS POSITIS DICO: Nomen infinitum excludi a ratione nominis per illam particulam „finita”.

Haec conclusio est expressa Aristotelis dicto cap. de Nomine et D. Thomae ibi lect. 4. et 5. Et quoad PRIMAM PARTEM, scilicet quod non sit nomen, fere omnes consentiunt. Et ratio est, quia infinitatio tollit proprium et essentiale officium nominis, quod est esse notamen alicuius. Ex eo enim dicitur nomen, quia notamen est; ergo oportet, quod aliquid notet et designet, ut sit notamen. Nomen autem infinitum nec notat nec designat aliquid, quia relinquit significatum suum indeterminatum et solum significat, quid non sit, non vero, quid sit.

Et adverte, quod significare aliquid determinatum, stat dupliciter, primo ex parte rei significatae, quia ipsa res in se determinata est; secundo ex modo significandi, quia determinatus est, id est designativus eius, quod significat. Et ut aliquid sit nomen, non requiritur, quod significet primo modo aliquid determinatum. Nam quantumcumque aliquid sit indifferens et commune, etiam si sit negatio, si tamen ipsamet, indifferens et communis ratio significetur, sufficit ad significationem determinatam nominis, quia etiam de ipsa negatione et de ratione quantumcumque communi possumus concipere, quid sit aut quomodo sit. Requiritur autem, quod secundo modo sit aliquid determinatum, ita quod significet, quid aliquid sit, et non solum significet, quid non sit, quia hoc ipso nihil determinat nec designat, et ita impedit ipsum officium nominis, quod est nominare seu designare vel notare aliquid; nominando enim designamus et distinguimus unum ab alio.

SECUNDA VERO PARS, scilicet quod excludatur nomen infinitum per illam particulam „finita”, non per aliam, est contra aliquos recentiores, qui illam particulam expungunt tamquam superfluam. Sed oppositum constat ex D. Thoma, tum in opusc. 48. cap. de Nomine,³ qui illam particulam addit in definitione nominis, tum quia in 1. Periherm. lect. 5.⁴ agens de verbo infinito, idem autem est de nomine, dicit, quod Philosophus prius definierat verbum in communi et postea per particulas istas excludit ea, quae imperfecte sunt verba. Sic ergo definitio perfecta et exacta nominis et verbi requirit istas particulas, ut explicite et expresse ponatur id, quod pertinet ad quidditatem nominis. Cum enim in definitione nominis positum esset, quod sit vox significativa, et nomen postulet significare non quomodocumque, sed per modum notaminis et designationis, ut explicetur hoc munus, necesse fuit addere illam particulam „finita”.

Nec sufficienter manebat exclusum nomen infinitum per illam particulam „incomplexa”, quia, ut vidimus, nomen infinitum non est complexum, sed incomplexum, alias si est complexum, propositio ex subiecto infinitato hoc ipso reddetur propositio negativa, quia illa negatio etiam feretur in copulam et non solum in subiectum. Copula autem negata reddit propositionem negativam. Consequens autem est absurdum et a nullo dialectico admissum, ut patet in conversione per contrapositionem, quae fit ex negativa in affirmativam infinitatis terminis.

SOLVUNTUR OBIECTIONES.

Primo obicies: Negatio non solum materialiter, sed etiam significative et per suum conceptum ultimatum debet intrare nomen, quod infinitat, ergo mediante diverso conceptu ab eo, quem infinitat, atque adeo nomen infinitum subordinatur duplici conceptui, quod est esse complexum.

Antecedens patet, quia vis negationis ad infinitandum nomen fundatur in ipsa negatione significata, non autem in materiali sono illius vocis „non”; negatio enim si non significatur, nihil tollit aut negat. Ergo non materialiter, sed significative et per suum conceptum ultimatum intrat negatio in infinitatione nominis.

RESPONDETUR, quod in nomine infinito, sicut in aliis compositae figurae, et est derivatio unius nominis ab alio et est compositio. Si attendamus ad derivationem, certum est, quod ex significatione unius derivatur significatio alterius, sicut in etymologiis nominum unum nomen solet originari ex significatione vel significationibus aliorum, quod tamen non sufficit ad rationem complexi, ut de se patet. Respectu vero compositionis nominis infiniti, materialiter se habet illa vox „non” et nomen adiunctum, et tamen illa infinitatio, qua impeditur significatio positiva nominis, fit a significatione illius vocis negativae quasi derivative et efficienter, non quasi compositive, quia infinitatio non est quomodocumque negatio, sed negatio mutans et impediens significationem nominis, et significatio illa, quae resultat ex tali impedimento et infinitatione, cadit super utramque vocem tamquam super unum terminum compositae figurae, unde illa vox „non” infinitando nomen per accidens suam significationem destruit.

Secundo obicies: Nomen infinitum est vere terminus, quia non amittit, sed mutat significationem, et similiter est extremum propositionis, ut patet in hac: «Lapis est non-homo»; ergo habet rationem nominis.

Consequentia probatur, quia nihil amplius exigitur ad rationem nominis, et D. Thomas 1. Periherm. lect. 1.⁵ dicit, quod omnis propositio debet constare nomine et verbo ad minus, quia istae sunt principales partes eius. Ergo si ex verbo et nomine infinito fit vere propositio, nomen infinitum vere est nomen.

Et confirmatur, quia si aliquod verbum vere copularet extrema in propositione, vere esset verbum, ergo si aliquod nomen vere est extremum copulabile, vere est nomen. Sicut enim verbum est copulans, ita nomen est copulabile; in hoc enim se habent relative verbum et nomen.

RESPONDETUR negando consequentiam. Et ad probationem dicitur, quod ad rationem nominis sufficit, quod sit extremum propositionis, quando per se et quasi intrinsece id habet, non quando per accidens, quia induit quasi statum et proprietatem nominis. Possunt enim multa poni in propositione ut extrema, non quia sunt nomina, sed quia tenentur in vi nominis, ut docet S. Thomas 1. Periherm. lect. 5.⁶ et opusc. 48. cap. de Verbo,⁷ ut si dicas: «Currere est moveri». Imo et adverbia possunt sic teneri, ut in hac propositione: «Heri non est hodie», «velociter non est tarde»; accipiunt enim ex accommodatione intelligentis quamdam acceptionem nominis, non ex proprietate significationis, et sic accepta in vi nominis possunt construere orationem vel propositionem per accidens, non per se.

Ad confirmationem dicitur, quod si verbum copulat per se et ex proprietate significationis, vere est verbum, si autem ex accommodatione aut extrinseca derivatione, non est per se verbum, sicut casus verbi excluduntur a verbo, licet in propositione copulent, quia derivantur et cadunt a verbo, quod copulant. Vel secundo dicitur, quod in verbo non est aliud exercitium nisi significare copulando, quando est intra propositionem; unde si id habet, est verbum. At vero nomen non solum habet hoc officium, quod est copulabile et unibile, sed etiam quod sit notans et designans et quasi notamen rei, sine quo non habet verum officium nominis. Et ideo licet sit copulabile in propositione, qua tenetur in vi nominis, non tamen est nomen, quia non est notamen.

Ultimo arguitur: Nomen infinitum ex parte significati formalis significat aliquid certum et determinatum, licet ex parte sui materialis et connotati indeterminate significet. Ergo simpliciter est nomen; unumquodque enim iudicandum est ex ratione sui significati formalis, quod est principale, non ratione sui connotati.

Antecedens videtur certum, quia non-homo v. g. significat negationem determinatam, scilicet hominis et non equi, sicut caecum significat negationem visus et non auditus; et tamen caecum vere et proprie est nomen. Imo in hac acceptione etiam nomina transcendentia aut supertranscendentia, ut intelligibile, imaginabile etc., significant aliquid indeterminatum, quia dicuntur tam de eo, quod est, quam quod non est, tam de ente reali quam rationis, et tamen sunt vere nomina. Ergo etc.

Et confirmatur, quia ista nomina transcendentia aut supertranscendentia possunt infinitari apponendo illis negationem, et tamen manent vere nomina, ergo et alia. Minor probatur in hoc nomine „non-ens”, quia sic infinitatum vel significat aliquid vel nihil. Si nihil, ergo non significat, atque adeo nec erit nomen nec terminus, sed depositum a sua significatione. Si autem significat aliquid, ergo significat ens, et sic non-ens significabit ens, quod est contradictorium.

RESPONDETUR, quod infinitatio nominis consistit in hoc, quod sit indeterminatum ex modo significandi, non ex parte rei significatae, et iste modus tenet se ex parte formalis significati, quia significat ipsam negationem formae, non significando, quid sit ipsa negatio, sed quid non sit forma. Non autem iudicatur aliquid esse nomen solum ratione rei significatae, sed etiam ratione modi, quo significatur, sicut alio modo significat verbum, alio modo nomen, licet circa eandem rem versentur, ut curro et cursus. Sic quia nomen infinitum non significat modo determinato quasi notando et designando, non est nomen, quod secus contingit in hoc nomine „caecum” et aliis similibus, quae significant ipsam negationem formae, non autem quid non sit forma. Nomina autem transcendentia significant aliquid determinatum ex parte modi significandi, licet ex parte rei significatae sit indeterminatum et communissimum; significant enim, quid sit ille conceptus communissimus, non vero quid non sit.

Ad confirmationem respondetur negando minorem, et ad probationem dicitur, quod illa nomina infinitata significant negationem entis non per modum determinati, id est quid sit negatio entis, sed per modum indeterminatum, scilicet quid non sit ens. Et ad instantiam, quod ista negatio entis est ens et significat aliquid, scilicet aliquid rationis, respondetur, quod inquantum significatur per nomen illud infinitatum, solum praecise significat negationem entis modo illo indeterminato, licet per reflexam cognitionem possit illamet negatio ad modum entis cognosci, sed hoc pertinebit ad aliud nomen, quod significat illum reflexum conceptum non-entis ad modum entis, non ad nomen infinitatum.

Ex Aristotele constat in 1. Periherm. cap. de Nomine et de Verbo¹ tamquam certum casus obliquos excludi a ratione nominis, quia non significant directe et per se nominando, quod requiritur ad rationem et officium nominis. Tunc enim significatur aliquid nominando, quando significatur per modum quid; sic enim significatur quasi per se stans, quod distinguit rationem nominis a ratione verbi, quod significat quasi per modum fluentis, non per se stantis. Quando vero significatur per modum cuius vel cui, non significatur per modum quid est in se, sed ut est alterius, in quo deficit et cadit a modo substantiae et per se stantis, quod pertinet ad rationem nominis. Cuius signum affert Aristoteles cap. de Nomine et D. Thomas ibi lect. 4.² in fine, quia casus obliqui non per se solos sufficiunt constituere verum vel falsum cum verbo „est”, sicut nominativus.

Non potest autem casus obliquus excludi a ratione nominis per illam particulam „cuius nulla pars etc.”, quia casus obliquus inquantum talis non est complexus, sed sequitur rationem sui recti. Si enim rectus est complexus vel incomplexus, etiam et obliquus; modus autem significandi, ut cuius vel cui, non duplicat conceptum nec facit complexum, sed eidem conceptui modum apponit, alioquin etiam nominativus esset complexus, quia significat per modum quid, sicut obliquus per modum cuius.

Si autem inquiras, cur prius definierit Aristoteles nomen sine illis particulis „finita” et „recta”, et postea illas addiderit ad excludenda nomina infinita et obliqua, respondet S. Thomas 1. Periherm. lect. 5.,³ quod Aristoteles non tradidit prius nisi rationes communes nominis et verbi, non autem omnibus numeris absolutas, etiam secundum speciales conditiones, quas postmodum addidit his particulis adiectis. Incepit enim definitionem per magis communia et postea consummavit magis exprimendo, quae requiruntur ad rationem nominis simpliciter.

DUBIUM tamen est satis controversum, an obliquus et rectus habeant conceptus eiusdem rationis et speciei in intellectu. Quam difficultatem non possumus in praesenti late expendere, quia plurima involvit ad Metaphysicam pertinentia.

Sed breviter dico in hac parte duo dicta S. Thomae inveniri, ut eius sententiam venari possimus. Primum est, quod ex parte rei significatae rectus et obliquus idem significant et consequenter habent eundem conceptum, quasi categorematice et logice, ita quod si rectus est absolutus aut connotativus aut communis aut univocus etc., etiam et obliquus. Istae enim sunt differentiae quasi categorematicae et logicae. Ita sumitur ex D. Thoma 1. Periherm. lect. 4. in fine,⁴ ubi dicit ex Philosopho, «quod ratio, quam significat nomen, est eadem etiam in casibus nominis». Ergo ex parte rationis seu rei significatae idem habent rectus et obliquus.

Secundum dictum est in Quodlib. 4. art. 17.,⁵ ubi inquit S. Doctor «quod cum diversitate vocis potest esse diversitas intellectuum, sive propter diversitatem rei intellectae sive propter diversitatem intelligendi modi. Et hoc contingit, quandocumque est diversitas consignificationis, quae consequitur diversum modum intelligendi unam et eandem rem; et praecipue hoc apparet in tempore, quod per se commiscetur operationi intellectus humani. Et ideo dicendum est, quod non est idem enuntiabile „Socratem sedere” et „Socratem sedisse”». Ubi S. Thomas aperte fatetur, quod diversificatio temporis in verbo postulat diversos conceptus. Constat autem casus obliqui verbi fieri penes diversam temporis declinationem, ut dicit Philosophus 1. Periherm. cap. de Verbo⁶ et ibi D. Thomas lect. 5.⁷ Eadem ergo videtur esse ratio de casibus obliquis nominis, unde S. Thomas cit. Quodlib. subdit solutione ad 3., «quod diversitas significationis tollit nominis identitatem in tantum, quod obliqui secundum Philosophum non sunt nomina».

Quare secundum D. Thomam dicendum est, quod casus obliqui habent diversum conceptum a recto, non ratione diversae rei conceptae, sed ratione diversi modi concipiendi unam et eandem rem. Non enim potest unico et eodem conceptu repraesentari una res in recto et in obliquo, eo quod in obliquo exprimitur aliquis respectus et habitudo, quae non explicatur in recto, scilicet habitudo possessionis aut quasi possessionis. Significatur enim tamquam cuius, non tamquam quid. Ubi autem diversa habitudo et respectus exprimitur, diversus conceptus est et diversa repraesentatio, eo quod iste respectus pertinet ad diversum modum intelligendi et significandi unam et eandem rem. Licet enim ex parte rei significatae non varietur conceptus, variatur tamen in ratione et officio nominis, obliquando a modo significandi in quid ad modum significandi in cuius. Et propterea dixit S. Thomas, quod tollitur nominis identitas, scilicet in ratione et modo nominandi. Et hoc in casibus verbi manifestius est, quia variantur penes significationem diversi temporis, praeteriti vel futuri, quae sine dubio diversam postulant repraesentationem.

Sed supersunt duo argumenta: Primum est, quia multi modi, qui diversam habitudinem et respectum exprimunt, solum ponunt diversum exercitium in conceptu, non vero diversam repraesentationem, ergo similiter casus obliqui.

Antecedens constat multis exemplis. Nam idem conceptus potest modo esse praedicatum, modo subiectum, et habere hanc vel illam suppositionem, et mutari de vero in falsum sine intrinseca varietate repraesentationis. Et idem est de intuitivo et abstractivo in sententia valde probabili, quod non sunt differentiae essentiales notitiae.

Secundum argumentum est, quia si iste modus obliquitatis sufficit ad variandam intrinsecam repraesentationem conceptus, non possumus evadere, quin rectus et obliquus differant categorematice, quod nos negamus.

Sequela probatur: Nam imprimis nomina infinita differunt categorematice a finitis, ergo a fortiori casus obliqui a rectis. Nam casus obliqui magis distant a ratione categorematica, id est praedicati vel subiecti, quam nomina infinita. Secundo, quia omnis variatio categorematica est solum penes diversum modum exprimendi unam et eandem rem, sicut nomen et verbum possunt significare eandem rem, ut curro et cursus. Sed quia unum est per modum fluentis, aliud per modum per se stantis, unum est nomen, aliud per verbum. Similiter album et albedo significant idem et solum differunt ex parte connotati seu substituti; et hoc sufficit ad diversitatem categorematicam. Cur ergo modus significandi ut quid et ut cuius non sufficiant, cum etiam diversam connotationem et quasi adiacentiam dicat ly cuius in obliquo, quod denotat possessionem, et ly quid in recto?

AD PRIMUM respondetur negando consequens, et assignatur differentia, quod aliqui modi conveniunt conceptui ex ipsa ratione repraesentandi vel consignificandi, aliqui vero conveniunt ex aliqua extrinseca comparatione sive applicatione intellectus concipientis vel obiecti cogniti. Et modi primi generis postulant diversam repraesentationem, secundi vero generis non. Unde D. Thomas diversitatem obliqui a recto non reduxit ad diversum modum applicandi conceptus, sed ad diversum modum ortum ex diverso modo intelligendi unam et eandem rem. Sic ergo dicimus, quod habitudo praedicati et subiecti in conceptibus et diversitas suppositionis et similia non oriuntur ex modo intelligendi aut repraesentandi rem, sed ex applicatione et usu intellectus, quatenus intelligendo habitudinem unius ad aliud diverso modo applicat et coniungit unum alteri. Similiter veritas et falsitas nascitur ex eo, quod res sit vel non sit, unde existente re veritas consurgit in oratione, et non existente consurgit falsitas, ipsa oratione invariata, ut dicit Philosophus cap. de Substantia,⁸ eo quod non oportet variari repraesentationem, sed existentiam obiecti, ut diversa relatio conformitatis vel difformitatis ad illud resultet. Et eodem modo ex eo, quod res ponatur praesens vel absens, quantum ad coexistentiam durationis notitiae vel non coexistentiam, variatur ratio intuitivi et abstractivi eadem formali repraesentatione manente secundum illam opinionem. Ceterum diversitas temporis praeteriti vel futuri in verbo aut diversitas consignificationis in casibus nominis pertinent ad diversum modum intelligendi unam et eandem rem, ut dicit S. Thomas Quodlib. cit. Intelligitur enim aliquid in recto, ut persona vel res agens, in obliquo ut patiens vel ut connotans esse alterius aut quid simile, quae sunt diversae modificationes repraesentationis et obiecti repraesentati. Itaque ipsa habitudo personae agentis, possidentis aut patientis, a quo vel cui etc., non significantur ut res quaedam, sed ut modus rei, quae modo significatur ut a quo, modo ut ad quem, modo ut quid, et sic sub illo diverso modo explicandi producitur conceptus, atque adeo non est sola applicatio, sed explicatio diversa conceptus.

AD SECUNDUM: Negatur sequela, quia ut terminus sit diversus categorematice, oportet, quod sit diversus modus quasi ex parte rei significatae, et non solum ex parte significationis et modi intelligendi.

Et ad primam probationem dicitur, quod nomina infinita transferunt nomen in aliam rem significatam, scilicet in negationem sui positivi, et ita differunt categorematice ex parte rei significatae. Obliqui autem retinent eandem rem significatam et solum obliquant modum et habitudinem intelligendi illam, et ideo non differunt categorematice a suo recto. Quod autem sint minus apta ad rationem praedicati vel subiecti quam nomina infinita, non est propter diversitatem rei significatae, sed propter defectum et obliquitatem a modo requisito ad praedicationem, scilicet ut significetur per modum quid seu tamquam id, quod praedicatur vel subicitur. Nomen autem infinitum licet variet rem significatam de positivo in negativum, id tamen significat sicut quid, non sicut cuius.

Ad secundam probationem dicitur, quod differentia categorematica est penes diversum modum significandi rei ipsi significatae attributum et convenientem, sicut habere se per modum adiacentis vel per se stantis, ut commune aut particulare, ut res absoluta a connotatione vel non absoluta et similia, quae ipsam rem significatam quasi modificant. At vero casus obliqui solum sunt diversi modi consignificationis pertinentque ad deficientiam quamdam ipsius nominis, ut nomen est, inquantum nomen tali modo significat rem, ut notet seu designet illam, quid sit, obliqui vero notant, quod alicuius sit vel alicui etc., quod est variare modum consignificandi rem in ratione nominis seu notaminis et designativi, quod pertinet ad modum afficientem rem categorematice; talis enim modus etiam per modum recti et nominativi designari potest, et non solum in obliquo, ut patet in exemplis allatis de categorematico communi, connotativo, absoluto etc.

Ex dictis constat hanc definitionem nominis esse essentialem, quia explicat rationes genericas et superiores signi logici et rationes differentiales talis signi, quibus differt ab oratione et verbo et adverbis, quia significat ut aliquid et non ut aliqualiter. Et sic est essentialis definitio et explicanda in omnibus sicut definitio termini, additis his particulis hucusque explicatis, quae propriam quidditatem et munus nominis explicant.