Cursus Philosophicus Thomisticus, Prima Pars Artis Logicae

Explicando definitionem nominis diximus particulam „recta” poni ad excludendos casus obliquos. Hos enim non esse nomina constat ex Aristotele 1. Periherm. cap. de Nomine et Verbo,¹ quia ratio propria et officium nominis est significare directe et per se nominando; sed casus obliqui non sic significant; ergo non sunt nomina.

Maior ex etymologia nominis constat. Minor probatur, quia significare aliquid nominando est significare aliquid quasi notando et designando, quid sit in se; casus autem „cuius” vel „cui” significant rem, ut est alterius, non per se et in se; ergo non sunt nomina, quin potius casus dicuntur, quia a propria nominis ratione cadunt. Unde et Aristoteles et D. Thomas ibi lect. 4. asse-

[lacuna: Reiser p. 223 deest in 259-270.pdf*; en su lugar va ligado el folio 233, que pertenece a De oratione. Se reanuda p. 224.]*

similiter casus obliqui solum distinguuntur a recto penes diversum exercitium eiusdemmet repraesentationis, non vero addent diversam repraesentationem.

RESPONDETUR: Conceditur antecedens et negatur consequens. Disparitas est, quia aliqui modi se habent solum ut applicatio conceptus, alii vero se habent ut explicatio conceptus. Illi non oriuntur ex diverso modo intelligendi aut repraesentandi rem, sed ex applicatione et usu intellectus, quatenus intelligendo habitudinem unius ad aliud diverso modo applicat et coniungit unum alteri. Et huiusmodi est habitudo praedicati et subiecti, diversitas suppositionis etc. Similiter veritas et falsitas nascitur ab eo, quod res est vel non est; unde existente re veritas consurgit in oratione, non existente consurgit falsitas, ipsa oratione invariata, ut dixit Aristoteles cap. de Substantia,² eo quod non oportet variari repraesentationem, sed existentiam obiecti, ut diversa relatio conformitatis vel diversitatis ad illud resultet. Eodem modo ex coexistentia obiecti cum notitia fit intuitiva vel abstractiva absque nova repraesentatione (in sententia probabili). Et sic modi isti in argumento citati sunt applicatio conceptus solum, et ideo eum in repraesentatione non variant. Modus autem obliquitatis, quem importat futurum vel praeteritum in verbo, quid, cuius, cui in nomine, pertinent ad diversum modum intelligendi unam et eandem rem, ut dicit S. Doctor cit. Quodlib. Intelligitur enim aliquid in recto, ut persona vel res agens, in obliquo ut patiens vel ut connotans esse alterius, quae sunt diversae modificationes repraesentationis et obiecti repraesentati, ortae ex diverso modo intelligendi illud. Habitudo enim personae agentis, possidentis aut patientis, a quo vel cui, non significatur ut res, sed ut modus rei, quae modo significatur ut a quo, modo ut ad quem etc., et sic sub illo diverso modo explicandi producitur conceptus. Unde non est sola applicatio, sed explicatio et repraesentatio diversa.

Arguitur secundo: Casus obliqui variant intrinsecam repraesentationem conceptus; ergo differunt categorematice a recto, quod est contra primum dictum S. Thomae.

Consequens probatur: Distinctio categorematica et in ratione termini habetur penes diversum modum exprimendi unam et eandem rem, ut „curro” et „cursus” idem significant; quia tamen unum per modum fluentiis, aliud per modum nominis aut per se stantis, unum est nomen et aliud verbum. Et idem est videre in nominibus finitis, quia categorematice differunt ab infinitis.

Confirmatur: Album et albedo differunt categorematice penes absolutum et connotativum, quia licet significent idem, differunt tamen ex parte connotati seu substituti; ergo ly cuius et quid facient a fortiori diversitatem categorematicam.

RESPONDETUR: Negatur consequens. Ad probationem distinguitur antecedens: Distinctio categorematica habetur penes diversum modum exprimendi eandem rem, ita ut sit diversitas solum ex parte significationis, negatur antecedens; ita ut sit diversitas ex parte significationis et rei significatae, conceditur antecedens. Obliqui autem retinent eandem rem significatam et solum obliquant modum et habitudinem intelligendi illam, et ideo non differunt categorematice. Nomina autem infinita transferunt nomen in aliam rem significatam, scilicet in negationem sui positivi, et ita differunt categorematice ex parte rei significatae.

Ad confirmationem respondetur: Conceditur antecedens et negatur consequens. Absolutum enim et connotativum, commune et singulare diversificantur penes modum significandi rei ipsi attributum, qui rem ipsam significatam in se modificat, ut res absoluta a connotatione vel cum ea, per modum adiacentis vel per se stantis, diversitatem rei aliquo modo importat. Casus vero obliqui solum dicunt diversum modum consignificationis pertinentem ad deficientiam quamdam ipsius nominis, ut nomen est, in quantum nomen tali modo significat rem, ut notet seu designet, quid illa sit, obliquus vero, quod sit alicuius vel alicui, quod est variare modum consignificandi rem in ratione nominis, quod pertinet ad modum consignificationis, non ad modum afficientem rem in se categorematice; talis enim modus etiam per modum nominativi designari potest et non solum in obliquo, ut patet in exemplis de communi, connotativo, absoluto etc.