Cursus Philosophicus Thomisticus, Prima Pars Artis Logicae

Definitur verbum ab Aristotele, quod est «vox significativa ad placitum cum tempore, cuius nulla pars significat separata, finita et recta, et eorum, quae praedicantur, semper est nota». Ita Aristoteles 1. Periherm.¹ et D. Thomas ibi lect. 5.² Primae tres particulae, scilicet „vox significativa” et „ad placitum” in definitione termini explicatae sunt.

Particula „cum tempore”, quae ponitur ad differentiam nominis, nihil aliud designat quam significare rem aliquam per modum motus aut actionis et passionis, eo quod motus mensuratur tempore; et significare cum tempore est significare non ipsum tempus, ut res quaedam est, id enim fit per nomen³, sed significare rem aliquam ut mensuratam tempore. Tunc autem mensuratur tempore, quando significatur ut fluens secundum aliquem motum aut actionem; motus enim et actio primo et per se mensurantur tempore. Unde fit, quod quando verbum absolvitur a tempore, ut cum dico: «Homo est animal», et in aliis propositionibus aeternae veritatis, non desinit verbum significare cum tempore, id est per modum actionis seu fluxus, sed desinit restringere veritatem propositionis, ut dependeat a tempore, id est quod non uniantur extrema ratione solius temporis et dependenter ab aliquo temporali, sed per suam intrinsecam quidditatem, licet hoc ipsum per modum temporis et actionis significetur. De quo vide infra q. 3. art. 1.

Quinta particula „cuius nulla pars significat separata” ponitur ad differentiam orationis et ad excludendum verba complexa, quae non sunt unum verbum, sed plura verba, sicut diximus de nomine. Nec verbum sive adiectivum sive substantivum subordinatur duplici conceptui, ita ut significet rem aliquam, ut significet actionem seu motum quasi modum unionis seu compositionis; haec enim non sunt duo significata nec duo conceptus, sed unum significatum cum tali modo significandi. Sicut etiam nomen significat rem per modum per se stantis, ubi res et modus per se stantis non sunt duo significata, quia nulla res significatur sine aliquo modo. Et ipsum verbum „est”, sive sit de secundo adiacente, ut quando dico: «Petrus est», sive de tertio adiacente, ut cum dico: «Petrus est albus», addendo tertiam vocem ut praedicatum, semper significat idem, scilicet esse, quia ut dicit S. Thomas 1. Periherm. lect. 5. in fine⁴, ista actualitas est communiter omnis formae, sive substantialis sive accidentalis, et inde est, quod quando volumus significare quamcumque formam inesse alicui, significamus per verbum „est”, unde ex consequenti significat compositionem. Ita D. Thomas.

Sexta particula „finita” excludit verbum infinitum, ut: «Non-ambulat», eadem ratione, qua et nomina infinita exclusa sunt a ratione nominis. Et distinguitur verbum negatum a verbo infinitato, quod negatum respondet conceptui complexo, scilicet ipsius verbi et particulae „non”, verbum autem infinitatum respondet unico conceptui, sicut diximus de nomine, et verbum negatum facit propositionem negativam, infinitatum autem non. Quodsi verbum intra propositionem positum infinitatur, non est quantum ad copulam et unionem extremorum (haec enim per negationem numquam infinitatur, sed negatur efficitque propositionem negativam), sed solum quoad rem significatam infinitatur, ut infra q. 3. art. 2. dicetur.

Septima particula „recta” ponitur ad excludenda verba obliqua. Et sicut in nomine illud dicitur obliquum, quod declinat et cadit a proprio modo nominis, quod est significare per modum quid et per se stantis, obliquum autem significatur ut alterius; sic in verbo obliquum dicitur, quod cadit a modo proprio verbi, quod est significare cum motu et actione, quando scilicet significat actionem de praeterito aut futuro etc., quia haec simpliciter non est actio, sed tantum illa, quae est praesens, unde per declinationem temporum fit obliquatio verbi.

Ultima particula „et eorum, quae praedicantur, semper est nota” ponitur ab Aristotele et D. Thoma, ideoque et nos illam ponimus, licet ab aliis omittatur. Et ponitur ad excludendum participium, quod quidem potest poni tam ex parte praedicati quam subiecti, licet significet cum tempore. Et tamen excluditur a ratione verbi, quia verbum semper ex parte praedicati se tenet, quia vel significat ipsum praedicatum vel requiritur ad coniungendum praedicatum subiecto. Et ideo est nota, id est signum eorum, quae dicuntur, id est quae praedicantur, quia componit et unit illa subiecto, ut dictum est. Si quando vero ponitur ex parte subiecti, ut verbum infinitivi modi, est, quia tunc verbum accipitur in vi nominis, non per modum verbi. Ita D. Thomas 1. Periherm. lect. 5.⁵