Cursus Philosophicus Thomisticus, Prima Pars Artis Logicae

Simpliciter universales ratione dicti et ratione modi:

• Omnis homo necessario disputat.
• Omnis homo impossibiliter disputat.

Simpliciter particulares ratione dicti et ratione modi:

• Aliquis homo possibiliter disputat.
• Aliquis homo possibiliter non disputat.

Duae primae superioris loci sunt contrariae simpliciter, et duae inferioris loci sunt subalternae simpliciter illis primis, et inter se subcontrariae simpliciter, transversaliter autem sunt contradictoriae simpliciter, et praeposita vel postposita negatione fient aequipollentes iuxta regulas suprapositas de aequipollentibus.

Universales ratione dicti, et non ratione modi:

• Omnis homo possibiliter disputat.
• Omnis homo possibiliter non disputat.

Particulares ratione dicti et ratione modi:

• Aliquis homo possibiliter disputat.
• Aliquis homo possibiliter non disputat.

Istae sunt subalternae ratione subiecti tantum, sed non ratione modi.

Et ideo ratione subalternationis hic illas posuimus; particulares autem ratione dicti et universales ratione modi, quae hic videbantur ponendae, in sequenti rotulo melius collocabuntur. Duae autem primae inter se non sunt contrariae, quia licet ratione subiecti contrarietatem postulent, ratione tamen modi particularis de ly possibilis impeditur contrarietas, quia manet eadem universalitas et particularitas, et duae inferiores sunt simpliciter subcontrariae, transversaliter autem non sunt contradictoriae, quia manet eadem particularitas ratione de ly possibiliter, sed sunt subcontrariae ratione modi; habent tamen contradictionem illae duae primae cum modalibus de dicto particulari et modo communi, quas statim referemus.

Universales ratione modi, et particulares ratione dicti:

• Aliquis homo necessario disputat.
• Aliquis homo impossibiliter disputat.

Particulares ratione modi, et non ratione dicti:

• Omnis homo possibiliter disputat.
• Omnis homo possibiliter non disputat.

Istae duae superiores inter se disparate se habent, et duae inferiores inter se, quia manet eadem particularitas et universalitas in illis, sed tamen transversaliter consideratae habent contradictionem simpliciter. Ut autem facias contrarias ratione subiecti tantum aut ratione modi tantum, hoc observa, ut semper in altera propositione ponas dictum et modum universalem; alias si utrobique sit unum universale et alterum particulare, disparate se habebunt, ut istae sunt contrariae ratione modi: «Omnis homo necessario disputat», «aliquis homo impossibiliter disputat»; et istae ratione dicti: «Omnis homo possibiliter disputat», «omnis homo impossibiliter disputat». In subcontrariis similiter ratione subiecti tantum aut modi tantum observetur, ut semper in altera propositione sit particularitas dicti et modi.