Cursus Philosophicus Thomisticus, Prima Pars Artis Logicae

Definitur oratio ab Aristotele: «Oratio est vox significativa ad placitum, cuius partes separatae aliquid significant ut dictio, non ut affirmatio et negatio». Ita Aristoteles 1. Periherm.¹ et D. Thomas ibid. lect. 6.²

Definitur hic oratio in communi tam respectu orationis perfectae quam imperfectae, simplicis aut hypotheticae. Et primae tres particulae explicatae sunt in definitione termini. Illa autem particula „cuius partes significant separatae” non potest melius explicari quam dicendo, quod oratio subordinatur conceptui composito, ut ex D. Thoma elicitur, 1. Periherm. lect. 6.³, ita quod etiam intra ipsam orationem habeantur partes componentes ipsam, quae distinctis et separatis conceptibus correspondeant ut componentibus unum totum. Et ratione primi dictiones compositae figurae, ut respublica, signifer etc., non sunt oratio, quia non respondent duplici conceptui, sed uni, licet voces separatae ab oratione diversa significent. Ratione vero secundi distinguitur oratio a termino complexo, quia terminus complexus habet etiam partes significantes et plures conceptus, sed per modum partis ulterius componentis, non per modum totius compositi.

Ultima particula ponitur ab Aristotele et D. Thoma ad designandum, quod partes orationis ad minus debent esse significativae „ut dictio”, id est ut terminus, et non requiritur, quod sint affirmatio et negatio. Nam etiamsi oratio sit hypothetica et habeat partes, quae constant ex affirmatione et negatione, tamen quia etiam ipsa simplex affirmatio et negatio oratio est et debet resolvi in partes significativas, quae significant solum ut simplex terminus, et non ut affirmatio, ideo ad definiendam orationem in communi ponitur id, quod omni orationi commune est, scilicet habere partes, quae sint simplices termini seu dictiones.

Dividitur autem oratio prima sui divisione in perfectam et imperfectam. Perfecta oratio dicitur secundum Divum Thomam 1. Periherm. lect. 7.⁴ illa, «quae perfectum sensum generat in animo auditoris», imperfecta, «quae sensum imperfectum generat».

Dicitur autem perfectus vel imperfectus sensus, non quia una importet assensum, altera non, una verum aut falsum, altera non, sed ex eo praecise, quod una, scilicet perfecta, non reddit suspensum intellectum et quasi expectantem totum sensum orationis, sed perfecte complet et exprimit integram sententiam, sicut cum dico: «Deus est summum bonum». Imperfecta vero, quae non integrum sensum explicat, sed quasi suspendit intellectum, ut cum dico: «Petrus disputans», «si dormiatis», «cum transiret», et similia. Quae orationes valde affines sunt terminis complexis et solum differunt ex modo componendi et coniungendi terminos, quia in oratione coniunguntur per modum totius, etsi imperfecti et cum suspensione, in termino complexo per modum partis compositae.