Cursus Philosophicus Thomisticus, Prima Pars Artis Logicae

Tertia intellectus operatio agitur discursu, qui necessario exigit illationem et consequentiam, quae deducitur unum ex alio. Consequentia autem in communi definitur sicut argumentatio, quod est «oratio, in qua uno dato aliud sequitur». Et cum omnis illatio fundetur in connexione unius veritatis cum alia, quando dicitur in definitione consequentiae ly sequitur, non est idem quod „connectitur”; sic enim solum definiretur bona consequentia, quia sola illa habet connexionem et illationem unius ex alio. Sed ly sequitur si sumatur ut commune ad bonam et malam consequentiam, est idem ac „designatur consequi”, ita quod ubicumque orationes nota illationis coniunguntur, consequentia est, licet in re non sit bona et conveniens illatio.

Quid sit autem consequentia bona et mala, in quam primo dividitur consequentia in communi, diximus praec. libro cap. 5. Et si quaeratur: Cur dividitur consequentia in bonam et malam, non in veram et falsam? respondeo, quia consequentia non est propositio, ad quam solum pertinet verum et falsum, quia affirmat aut negat, sed est connexio illativa propositionum, ad quam pertinet debita dispositio et convenientia connexionis; conveniens autem et inconveniens faciunt bonum vel malum, non verum aut falsum.

Dividitur secundo consequentia in materialem et formalem. Materialis dicitur, quae solum ratione alicuius materiae est bona, formalis, quae in quacumque materia et terminis eiusdem formae bona est. Et ideo consequentia formalis, quae semel est bona, semper est bona. V. g. si dicas: «Aliquis homo est rationalis, ergo omnis homo est rationalis», ista consequentia valet in illa materia, quia est materia necessaria, in qua ex una particulari potest inferri universalis. Sed non valet ex vi formae, quia in alia materia et similis formae non tenet, ut si dicas: «Aliquis homo est albus, ergo omnis homo est albus». Et hinc cognosces, quae sit forma consequentiae, ratione cuius dicitur consequentia esse bona formaliter. Est enim forma dispositio propositionum et terminorum secundum quantitatem et qualitatem et alias proprietates logicales in ordine ad inferendum unum ex alio; et quando non ratione materiae dispositae, sed ratione ipsius dispositionis in quacumque materia sequitur unum ex alio, dicitur consequentia formalis. Et similitudo formae est convenientia dispositionis propositionum in eadem quantitate, qualitate et proprietatibus logicalibus. Proprietates logicales iam supra diximus esse suppositionem, ampliationem et similia, quae melius dignoscentur ex designatione defectuum in consequentibus, quos infra ponemus.¹