Cursus Philosophicus Thomisticus, Prima Pars Artis Logicae

Egimus hucusque de termino tamquam de simplici parte orationis et complectente in se omnes partes propositionis, quomodocumque illae partes sint. Nunc specialiter descendimus ad partes, quibus ipsa oratio de necessitate construitur, et dividimus illas non secundum varium modum significandi, sicut hucusque fecimus de termino, sed secundum diversum modum componendi et construendi orationem. Quae apud dialecticum sunt duae, scilicet nomen et verbum, de quibus agit Aristoteles in 1. Periherm.¹ Et ut notat S. Thomas ibi lect. 1.², sola ista duo considerantur a dialectico ut partes orationis praetermissis aliis, quia solum ista, scilicet nomen et verbum, de necessitate requiruntur ad enuntiationem, eo quod sine illis nec simplex enuntiatio stare potest. Nomen ergo componit enuntiationem tamquam extremitas, verbum tamquam uniens et medium copulans; et sic habent diversum modum in construendo propositionem.

Nomen ergo definitur ab Aristotele, quod est «vox significativa ad placitum sine tempore, cuius nulla pars significat separata, finita et recta». Ita definit Aristoteles 1. Periherm., et ibi explicat S. Thomas lect. 4.³

Primae tres particulae sunt expositae in definitione termini scilicet „vox significativa” et „ad placitum”. Reliquae quatuor sunt propriae nominis et discriminant nomen ab his, quae proprie nomina non sunt.

Illa ergo particula „sine tempore” distinguit nomen a verbo, quod significat cum tempore, ut cap. seq. videbitur. Et ideo ly „sine tempore” in nomine non excludit tempus ut rem significatam, sed significationem cum tempore tamquam modum significandi, quia nomen significat rem ut extremum stans, verbum ut fluens seu uniens et agens; omnis autem actio tempore et motu occurrit.

Dicitur „cuius nulla pars significat separata”, ad excludendam orationem et terminum complexum; illam, quia oratio non est nomen, sed componitur ex nomine; istum, quia terminus complexus non est nomen, sed plura nomina; eadem autem ratio est entis et unius entis.

„Finita” ponitur ad excludendum nomina infinita, ut non-homo. Ubi nota, quod ly „non-homo”, si sumatur in vi duarum dictionum tamquam negatum, est quid complexum et excluditur per priorem particulam „cuius nulla pars” etc. Si vero sumatur in vi simplicis dictionis, sic est infinitatum et excluditur a ratione nominis, non quia non possit esse pars propositionis ut praedicatum et subiectum, sed quia non habet modum nominis, qui est notare et determinatum aliquid significare. Nomen autem infinitatum non significat aliquid determinatum, sed tollit determinatum significatum; et quia tollendo significatum procedit, non autem ponendo, nomen non est. Ubi discerne, quod non est propria vis nominis infiniti non significare aliquid, nam hoc nomen „nihil” non significat aliquid, sed tollere significatum, quod est in aliquo nomine. Et ideo iure excluditur a ratione nominis, quia tollit significatum nominis, et non ponit nec habet officium ponendi, sed tollendi notamen significatum.

„Recta” ponitur ad excludendos casus obliquos, per quos nomen declinatur, ut hominis, homini etc. Et excluduntur isti a nomine, quia per se non sunt nomina, sed ratione sui principalis seu nominativi, a quo derivantur et a quo cadunt. Unde nominativus et obliquus significant eandem rem, sed non exercent significationem eodem modo, quia obliqui non exercent illam, ut conducit ad significandam rem tamquam quid et ut extremum quoddam in se, sed ut alterius et respective ad alterum. Unde sequitur, quod non reddant suppositum verbo substantivo, sed impersonali, ut «poenitet me», et sic faciunt orationem reductive seu subintelligendo nominativum, ac si diceretur: «Poenitentia tenet me».