De locis theologicis

Fratrem Franciscum Victoria, lector optime, eum quem summum Theologiae praeceptorem Hispania Dei singulari munere accepit, solitum dicere audivi, postquam ab illius schola discessi, se ingenio meo quidem egregie delectari sed id vereri, ne huius excellentia quadam elatus et exsultans immoderate iactarer et grandior effectus non laete modo et libere ingrederer sed temere etiam ac licenter praeceptoris uestigia conculcarem. Audierat enim me opinionem ipsius unam et item alteram non probasse. Vellem autem de nobis ea vere dicerentur quae ille pro nimia sua in filium indulgentia dicebat. Sed si minus imitatione tantam ingenii praestantiam consequi possumus, voluntate certe proxime accedimus magistrumque conamur exprimere. Nimirum si doctrinam meam approbet quispiam ―quae utinam eruditorum opinione digna esset!―, si in rerum iudicio prudentiam ―quae utinam esset digna nostro cognomine!―, si orationis cultum ―quem elegantiorem adhibere soleo quam consuerunt scholastici in libris suis―, in hoc sumus docti, prudentes et facundi, quod virum hunc rerum earum omnium ducem optimum sequimur atque eius praeceptis monitisque paremus. Quod vero ad animi moderationem attinet quam vir in me modestissimus desiderabat, in eo dedi operam ut timorem illius ego fallerem. Effecerim an non alii incorruptius iudicabunt. Sane si qua in me temeritatis culpa est, vix eam excusatione alicuius rei

tegere et adumbrare possum, qui sciam parum ingenium ualere quamlibet excellens et eximium posse, nisi prudentis intelligentiae freno et definita animi moderatione gubernetur. Quanquam illos probare non soleo qui velut sacramento rogati vel etiam superstitione constricti ―ut Fabii verbis utar― nefas ducunt a suscepta semel persuasione discedere. Theologo nihil est necesse in cuiusquam iurare leges. Maius enim est opus atque praestantius ad quod ipse tendit quam ut magistri debeat vestigiis semper insistere, si quidem est futurus Theologiae laude perfectus. Memini de praeceptore meo ipso audire, cum nobis secundam secundae partem coepisset exponere, tanti Divi Thomae sententiam esse faciendam ut, si potior alia ratio non succurreret, sanctissimi et doctissimi viri satis nobis esset auctoritas. Sed admonebat rursum non oportere sancti doctoris verba sine delectu et examine accipere, immo vero si quid aut durius aut improbabilius dixerit imitaturos nos eiusdem in simili re modestiam et industriam qui nec auctoribus antiquitatis suffragio comprobatis fidem abrogat nec in sententiam eorum ratione in contrariam vocante transit. Quod ego praeceptum diligentissime tenui. Non enim ullam non Divi Thomae dico sed ne magistri mei opinationem quidem revocavi ad arbitrium meum, nec cordi tamen fuit iurare in verba magistri. Nam et vir erat ille natura ipsa moderatus, at cum Divo etiam Thoma aliquando dissensit, maioremque ―meo iudicio― laudem dissentiendo quam consentiendo assequebatur: tanta erat in dissentiendo reverentia. Sed haec hactenus. Multa enim saepe laudandi praeceptoris nostri gratia dicemus. Nunc ad reliquas partes propositi operis reuertamur. De locorum usu tres libros pollicitus sum. Unum in scholastica pugna, alterum in scripturae sacrae expositione, postremum speciatim adversum fidei Christianae singulos inimicos: haereticos, paganos, Iudaeos, Saracenos. His enim rebus 12, 13 et 14 librum impartiui. Atque, ut ad praeceptorem redeam, locorum usum in scholae concertatione praesertim si tractare ille voluisset, gravissime et copiosissime potuisset scribere. Sed quoniam nulla eius ingenii monumenta mandata litteris, nullum opus eruditionis, nullum doctrinae munus exstat, nos ad huius rei scribendae operam omne studium curamque convertimus. Cum enim tota Theologia frugifera et fructuosa nec ulla pars eius inculta ac deserta sit, nullus feracior in ea locus est nec uberior quam de locorom usu et argumentis quae a locis Theologiae ducuntur. Quare quantum conniti animo possum, quantum labore contendere, si scribendi haec labor est potius quam voluptas, tantum faciam ut efficiam ne, cum omnia a praeceptore mihi harum rerum principia suppeditata sint, ipse mihi praeceptori item meo uidear defuisse. Huius enim clarissimi viri eruditionem memoriae prodimus atque ei, etsi nequaquam parem illius ingenio at pro nostro tamen studio, meritam gratiam debitamque referimus. Quanquam postulo ab iis qui haec in manus sument ut maius quiddam de magistro meo quam quantum a me exprimi potest suspicentur.