De locis theologicis

Sed enim hoc posito, non adhuc apparet cuinam usui iuris interpretes et professores theologis disserentibus esse possint: quaeve argumenta et qualia eorum auctoritas theologicis disputationibus administret. Id quoniam nemo vel leviter attigit, dicam ego ut potero, incondite fortasse, sed tamen ut res possit intelligi. Iuris pontificii volumina circa varia rerum genera versantur. Primum enim catholicam fidem et profitentur et explicant, ut in titu.de sum.trini. Deinde de moribus definiunt et religione Christiana, quantum aut ex evangelica lege aut naturae ratione definire licet: ut videre est in titu.de usura, de iureiurando, de divortiis, de symonia. Praeterea disserunt quoque de moribus ecclesiasticis deque religionis caeremoniis et officiis miniwstrorum ecclesiae quatenus haec omnia disponuntur legibus positivis. Nam scholastico verbo libenter utimur: nec grammaticorum censuras pertimescimus. Alioqui, ut Aristoteles ait, res gravissimae interdum nitore verborum atque ornamentis immodicae diligentiae deformantur. Atque haec mihi causa est cur sermone eo quando utor, qui scholae notus est, ne ut quidam latinissime loquentes, ab scholae theologis iure optimo irridear. Quoniam vero scio graves sententias inconditis verbis elatas delicatiorum praesertim aures offendere, adhibere soleo sermonis munditiam, non odiosam nec exquisitam nimis, tantum quae fugiat agrestem quorundam negligentiam. Sed ad rem. Humanas ego leges de ritibus et moribus ecclesiasticis, quoniam sic vocant, positivas appellavi. Quales sunt multae in titu. de celebra. Missa. de cleri. peregri. coniugatis, etc. c.de aetate et qualit. ordi.de obser. ieiu. et breviter in lib. I Decre. de officiis iudicum. et in 2. de ordine iudiciario. Postremo¹ autem huiusmodi pontificia iura praescribunt² poenas his qui leges, vel evangelicas, vel naturales, vel etiam ecclesiasticas perruperint, ut in titu. de esco., de rapto, de aposta. de haereti. licet cernere. Prima conclusio. Hoc igitur fundamento posito, sit prima conclusio. In his, quae ad fidem pertinent, iurisconsultorum auctoritate theologus non eget. Quin potius eorum titulorum expositionem, qui de fide decernunt, legisperitus a theologo mutuari debet. Ratio vero in promptu est. Sive enim pontifices seu concilia, quae in volumina iuris coguntur, quicquam definiant, quod ad fidem spectare videatur, id certe, ut alio iam loco explicuimus, non ex sensu suo, sed ex sacris literis atque Christi et Apostolorum traditionibus colligant necesse est. Cum ergo principia unde pontifices et concilia ad quaestionem³ fidei decernendam proficiscuntur, propria sint Theologicae facultatis, cuius est cognoscere quae a Deo sunt revelata, quaeque his sunt vel consequentia vel

repugnntia: plane conficitur in eiusmodi rebus canonum sacrorum intelligentiam non a iurisperitis⁴, sed a theologis esse petendam. Id quod patres, quibus est fidei cognitio mandata, libenter agnoscunt. Non enim prius quemquam haereseos crimine damnant, quam theologi definierint, quod in iudicium venit id haeresim esse. Quae cum ita sint, non video equidem quonam consilio nunc apud nostros in negotio cognitionis fidei partes postremae, ne dicam nullae, theologis permittantur, iureconsultis vero vel primae vel etiam omnes. Cumque praecipuus sit in hoc negotio labor decernere quid haeresis sit, quid haereticum faciat, quid fides teneat, quid contra cum fide pugnet, quantum et quatenus doctrinae sanae ac catholicae adversetur, id quod reus asseverit: ad reorum quidem poenas decernendas, quod posterius est, decreti sunt in republica iudices, ad illud autem, quod et gravius est, et in fidei negorio prius, nullos habet respublica theologos patres conscriptos, quorum de culpis iudicium, cum de poenis iudicant, iurisperiti sequantur. Faxit Christus, cuius haec causa est, ut principes Christiani, qui huic operi, quo fides et religio continetur, libentissime favere solent, rem quam semel coeperunt absolvant, et gravissimo tribunali theologos probatissimos, probatissimos inquam, adiungant ad huius divini negotii absolutissimam moderationem. Id enim si fuerit ecclesiae praestitum, nihil erit, quod in sanctissimo et maxime necessario inquisitionis officio desideretur. Sed de prima conclusione satis. Iam pergamus ad reliquas. Secunda conclusio. In his etiam, quae ad mores pertinent, quatenus vel lex evangelica vel ratio Philosophiae de huiusmodi praescribit, iureconsultorum auctoritas parum aut certe nihil theologo conferre potest. Quin rectam et sanam earum rerum cognitionem iurisperiti a theologis mutuam accepturi sunt. Nam quemadmodum Musicus ab Arithmetico conclusionum suarum rationem sumit, quod hae conclusiones a principiis Arithmeticae derivantur, ita etsi quae dogmata de moribus ius pontificum, vel ex evangelio vel ex Philosophia colligit, ea sane tanquam a propriis principiis accepta theologus agnoscet, rectiusque et intelliget et interpretabitur. Qua ex re facilis coniectura est, iurisperitos quosdam in summo errore et magna veritatis ignoratione versari cum asserunt in materia usurarum, symoniae et aliis eiusmodi, in quibus de peccato mortali agitur, ad iurisperitos potius quam ad theologos recurrendum. Quo in errore fuerunt Ancharranus in disputatione, cuius initium est: Antiquis et modernis temporibus. Et Ioannes de Anania in cap. in civitate. de usuris. Et Alexander in consilio primo. Et Alvarus Pelagius li. 2 art. 20. Et Hostiensis in cap. penul. de aeta. et quali. ordi. Quos tamen non est difficile refellere. Nam cum theologo sacrarum literarum cognitio propria sit, quaecunque de moribus vel in sacris literis continentur, vel ex eisdem per certam connexionem conficiuntur, ubivis theologus invenerit, ea tanquam sua vendicabit, iurisperitus autem ut aliena mutuabitur. Cumque rursum Philosophiae principia a theologis etiam habeantur, ut qui de virtutibus et vitiis, de fine humanae⁵ vitae, deque actionibus quibus ad hunc finem pervenitur longe lateque disserant, et super harum rerum iactis fundamentis morum fabricam extruant, certe quae iure in moribus ex principiis naturae ratione constitutis praescribuntur, ea theologus quasi suo sibi iure assumet, iureconsultisque exposita et enucleata tradet. Tertia conclusio. In tertio igitur genere rerum, ubi scilicet de moribus ecclesiae et religionis institutis per leges tantum pontificias decernitur, in illo etiam postremo, ubi poenae iuris praefiniuntur, iurisperitorum omnium communis consensus concorsque

sententia theologo magnam fidem facere debet, siquando incidat quaestio circa res huiusmodi. Ut si exempli causa veniat in dubium an hic aut ille homo sit vel irregularis vel excommunicatus vel interdicto vel suspensioni obnoxius. Item an delegatus possit subdelegare, an episcopus in his illisve possit dispensare, scholae verbis liceat uti, an ecclesiae pastor rite sit electus, num iudex ecclesiasticus causam in iudicio legitime definierit. In his aliisque sexcentis huius generis theologus insolentissimus erit, si quod ignorat iudicarit: insolentior, si posteaquam iurisperitos consuluerit, omnium auctoritati refragabitur. Etenim, ut alias saepe diximus, cuiusque rei peritia non aliis certius meliusque contingit, quam eiusdem rei peritis hominibus. Ita doctissimis quibusque in arte sua fidem habere opus est. Iuris ergo pontificii prudentibus in his propria sint illius facultatis non credere erit profecto temerarium. Deinde in eiusmodi canonum interpretatione ecclesiae iudices et administri concordem omnium iureconsultorum sententiam amplectuntur. Qui enim in actionibus vel iudiciis ecclesiasticis suo sensu et non communi iurisperitorum omnium duceretur, sine dubio suo illum iudicio ecclesia coerceret. Ita ecclesia usum iudicum approbando eorum quoque videtur intelligentiam approbare, quos hi in ecclesiae administratione sequuntur. Nec alienum est a vera coniectura Christum dominum iuris huius peritis quodammodo etiam adesse in legum ecclesiasticarum interpretatione. Cum enim sacri canones institante spiritu sancto ad ecclesiae sint utilitatem editi, ut Damasus Papa definit, consentaneum est ut ecclesia, cui canones illi sunt necessarii,tineatur quo in religione et moribus ecclesiasticis contineatur, interpretes a Deo sanos acceperit earum legum et institutorum, quibus est administranda. Parum enim profuisset leges mortuas in membranis scriptas habere, nisi haberet quoque respublica Christiana vivos interpretes, qui rectum earum legum sensum assequerentur. Deus itaque, quoniam non deficit in necessariis, non in theologos solum, sed in iuris pontificii peritos spiritum veritatis effudit. Quapropter ex concordi omnium sententia probabilissimum argumentum sumere theologus potest ad eas quaestiones decernendas, quae circa illa duo rerum genera posteriore loco posita exorientur. Exorientur autem in utroque genere plurimae, quarum definitionem theologis ignorare fas non est: his vel maxime, qui aut laicorum et clericorum confessiones audiunt, aut etiam Theologiam in academiis profitentur. Hi enim, quoniam de multis,quae de iure pendent, magnum munus respondendi sustinent: si responsa atque decreta iurisconsultorum negligant, periculose nonnunquam ac turpiter errabunt. Quae autem cum viris in sua quibusque arte peritis consuluntur, ea aut minimo aut nullo certe periculo respondentur. Ac de septimo quidem loco satis dixisse mihi videor.

DE OCTAVO LOCO QUI RATIONIS NATURALIS ARGUMENTA CONTINET