De locis theologicis

DE FIRMITATE ET CERTITUDINE TRADITIONUM APOSTOLICARUM

Quibus rebus expositis, non erit difficile ostendere, id quod in hac parte maxime quaeritur, ex Christi et apostolorum traditionibus certissima posse argumenta elici et ad Ecclesiae consuetudines et ad fidei dogmata comprobanda. Si enim apostolus Paulus Ecclesiae consuetudinem Corinthiis contentiosis opponit, cur nos itidem Ecclesiae morem ab apostolis usque receptum, totque seculorum usu ac gentium consensione probatum, non opponemus haereticis, cum a nobis Scripturam in cuiusque rei confirmationem effiagitant? Certe Paulus, cum et per Scripturas et per naturae rationem satis dixisse videretur ad eius rei fidem faciendam, quam Corinthiis persuasam esse cupiebat, considerans tamen inter Corinthios fore quosdam, qui illiusmodi forte et testimoniis et rationibus repugnarent, non aliud potius argumentum ad causam evincendam habuit, quam si eos ad Ecclesiae morem revocaret: Si quis, ait,

videtur contentiosus esse, nos talem consuetudinem non habemus, nec Ecclesia Dei. Quod dicit tale est: si quis adeo est durus et pertinax, ut argumentis positis non adducatur, sed adhuc contendat feminam aperto capite orare oportere, hunc ego non aliter refello quam quod Ecclesiae Dei talem consuetudinem non habent. Tanta vis in traditione est, ut quos nec Scripturae nec naturae ratio movisset, eos Paulus existimarit Ecclesiarum more et instituto refellendos. In priore rursum ad Timoth. Epistola: Si quis, ait, aliter docet, et non acquiescit sanis sermonibus; non dicit: scripturis. Et ad Galatas: Si quis, inquit, vobis evangelizaverit praeter id quod accepistis, anathema sit. Quibus ex locis recte Origenes in commentariis epistolae ad Titum definit haereticum eum qui se Christo credere profitetur et aliud de veritate fidei christianae credit quam habeat traditio ecclesiastica. Et lib. 1 Periar.: Sicut multis, inquit, apud Graecos et Barbaros pollicentibus veritatem, desuevimus apud omnes eam quaerere, qui eam falsis opinionibus asserebant, postquam credidimus filium Dei esse Christum, et ab ipso hanc discendam esse persuasi sumus, ita, cum multi sint qui se putant scire quae Christi sunt, et nonnulli eorum diversa a prioribus sentiant, servetur vero ecclesiastica praedicatio per successionis ordinem ab apostolis tradita et usque ad praesens in Ecclesiis permanens, illa sola credenda est veritas quae in nullo ab ecclesiastica traditione discordat. Hactenus Origenes. Ignatius quoque in epistola ad Heronem: Omnis, ait, qui dixerit praeter ea quae tradita sunt, tametsi fide dignus sit, tametsi ieiunet, tametsi dignitatem servet, tametsi signa faciat, tametsi prophetet, lupus tibi appareat. Si igitur anathema, haereticus et lupus habendus est qui ecclesiasticae traditioni repugnat, ex illa profecto certissima argumentatio promitur ad fidei dogmata et Ecclesiae mores comprobandum. Praeterea auctores gravissimi aperte confirmant huiusmodi instituta etiam sine litteris accepta eandem vim habere, ac si scripta ab apostolis fuissent. Irenaeus lib. 3 Advers. haereses, cap. 4 et lib. 4, cap. 43; Tertullianus item, quamvis ipse postea ab Ecclesiae traditione discesserit, in lib. tamen De corona militis eandem sententiam habet. Cuius verba licet in praesentia referre, nec enim solum quid sentiat, tradit, sed cur etiam sentiat. Antiquas, inquit, observationes Ecclesiae, si nulla scriptura determinavit, certe consuetudo corroboravit, quae sine dubio de traditione manavit. Et statim, cum quarundam traditionum meminisset, quarum in Scripturis mentio nulla est, Istarum, ait, et aliarum disciplinarum si expostulas legem, nulla tibi legis traditio praetendetur. Auctrix est consuetudo, confirmatrix est et fidei observatrix, idonea est testis traditionis veteris. Consuetudo autem etiam in civilibus rebus pro lege suscipitur; nec differt, scriptura an ratione consistat. Hactenus Tertullianus. Ac praeclare ille quidem; quoniam si legem ratio commendat, mos, qui ratione constet, non minus quam lex habet commendari; Dist. 1, cap. Consuetudo. Basilius insuper in libro De Spiritu Sancto, cap. 27 ac magno quidem argumento eandem rem confirmat inquiens: Dogmata quae in Ecclesia praedicantur, quaedam habemus e doctrina scripto prodita, quaedam rursus ex apostolorum traditione in mysterio occulto recepimus. Quorum utraque parem vim habent ad pietatem; nec in his quisquam contradicit, qui sane vel tenuiter expertus est. Nam si consuetudines, quae scripto proditae non sunt, tamquam non multum habentes momenti, conemur reiicere; et, ea damnabimus quae in Evangelio necessaria ad salutem habentur, imo potius ipsam fidei praedicationem ad nudum nomen contrahimus. Hactenus Basilius.

Cuius ratio, si auctoritas negligitur, certissimam rei huius faciet fidem. Cum enim Scripturas ipsas Ecclesiae auctoritate recipiamus, nec certiore argumento Evangelium Matthaei nomine inscriptum ipsius vere esse probemus, quam quod sic a patribus accepimus; simili profecto ratione ex reliquis institutis, quae videlicet ab apostolis retinemus, firma argumenta derivabimus. Quod si quis novum librum sacrum ingerat, quem patres nostri minime receperunt (ut Basilides qui prophetas sibi nuncupavit atque constituit), is non alio certiore argumento refelli potest, quam traditione maiorum, ut secundo iam libro latius explicatum est. Sic quippe apud Eusebium lib. 6, cap. 10. Evangelium nomine Petri ab haereticis prolatum Serapion gravissime exclusit. Atque, ut Basilius argumentatur, etiam in reipublicae iudiciis, ubi scripturae deest instrumentum, testibus habetur fides, et sicut in rebus humanis oculatos testes ita in fide auritos accipimus, quia fides ex auditu est. Esset autem ridicula respublica, quae in iudiciis scripto omnia, nihil sine scripto probaret. Scripturas enim propter litigiosos facimus. Alioqui boni viri solo verbo in veritate et officio continentur. Praeterea multa ad christianos mores et doctrinam pertinent, quae e Sacris Literis non habentur, ut ante a nobis constitutum est; stultum ergo fuerit in omnibus scripturam postulare. Traditione itaque opus aliquando est ad fidei dogmata comprobanda. Rursus, cum traditiones non scriptas Polycarpus, Tertullianus, Irenaeus Marcioni ac Valentino; Epiphanius Melchisedechianis, Apostolicis, Aerianis; Hieronymus Vigilantio; Augustinus Donatistis; denique, ut in summa dicam, omnes sancti adversariis Catholicae fidei fidenter obiecerint, earumque vi, perinde ac si fuissent scriptae, haereses sui quisque temporis deturbaverint; certe non minori efficacia per huiusmodi traditiones nos haereticorum, qui aut nunc sunt aut etiam sunt futuri, quaecumque dogmata refellere ac deturbare poterimus. Absurdissimum quippe fuerit, ut Hieronymus adversus Vigilantium colligit, unum Lutherum aut Oecolampadium in Ecclesiae angulo obloquentem audire, universos autem maiores nostros usque ab apostolis contemnere; quorum traditiones si negligamus, difficile dictu est quantum religio detrimenti sit latura, quemadmodum Distinct. 2, cap. Ecclesiasticorum dicitur. Qualis enim rerum omnium facies erit, qualis praesertim erga Deum pietas, cultus, caeremoniae, non in Ecclesia dico, cuius et mysteria et Sacramenta maxima ex parte traditione constant; sed in unaqualibet republica vel mediocriter instituta, si mores illi, qui a principio statim cum republica adoleverunt, contemnantur, labefactentur, evertantur? Longiores hoc loco sumus quam necesse est. Quis enim est, cui non perspicua sint illa, quae pluribus verbis a quibusdam commemorantur? Commemoratur ab his Augustinus in epistola ad Ianuarium et in altera quoque ad Casulanum, in quibus scripsit insolentissimae insaniae esse disputare an eiusmodi consuetudines servandae sint; nec minus esse eos coercendos, qui has contempserint, quamvis humanae aliquae illarum sint, quam si divinas leges praevaricarentur. Commemorare et alios auctores possumus, sed uteremur in re non dubia testibus non necessariis. Paulus enim unus abunde rei huius facit fidem in 2 ad Thess. epistola, cap. 2, inquiens: Tenete traditiones, quas accepistis sive per epistolam sive per sermonem. Parem ergo vim habent apostolica dogmata, pariterque retinenda sunt, sive scripto seu verbo ad Ecclesiam pervenerint, ut D. Basilius in lib. De Spir. Sancto, cap. 29 ex hoc ipso Apostoli testimonio argumentatur. Quin Apostolus ipse ad Hebraeos et ex

Scripturis et ex Traditione argumentatus est, quemadmodum Chrysostomus homilia 18 in epistola ad Hebraeos admonuit. Ex quibus omnibus multisque aliis perspicuum est, qui traditiones contempserint, eos tamquam haereticos iure ac merito ab Ecclesia fuisse semper explosos. Ita enim haeretici illi sunt habiti, qui solemnia quadragesimae ieiunia ab apostolis accepta pro nihilo habuere, ut apud Augustinum De haer., cap. 53 et apud Concil. Gangrens. in epistol. ad episcopos Armeniae videre licet; ita qui distinctionem episcopi et presbyteri negarunt, etiam hi haereseos sunt damnati, ut apud Augustinum eodem lib. et cap. et apud Epiphanium lib. 3, cap. 75 et apud Concilium Constantiense reperies; ita breviter sive Wicleffistas sive Lutheranos sive alias quascumque antiquiores pestes non minus exhorruit Ecclesia in eo quod huiusmodi traditiones inficiati sunt, quam in eo quod scripta dogmata reiecerunt. Inde adeo venit, ut septima Synodus generalis action. 7, doctrinam nostrae orationi maxime consentaneam ediderit in haec verba: Fatemur nos ecclesiasticas traditiones sive scripto sive consuetudine valentes retinere velle, quarum de numero estimaginum effiguratio. Catholicae igitur Ecclesiae traditionem observantes, definimus sanctas imagines venerandas. Qui ergo ausi fuerint aliud sentire aut more impiorum haereticorum ecclesiasticas traditiones contaminare, si episcopi fuerint, deponantur, si laici, communione priventur. Et in fine eiusdem sessionis, si quis, aiunt patres, traditiones Ecclesiae sive scripto seu consuetudine valentes non curaverit, anathema sit. Et Concilium Tridentinum, sessione 4, idem definit his verbis: Sacrosancta Tridentina Synodus prospiciens veritatem Evangelii salutarem et morum doctrinam contineri in libris scriptis et sine scripto traditionibus ipsius Christi, quae ab apostolis acceptae aut ab ipsis apostolis Spiritu Sanctu dictante quasi per manus traditae ad nos usque pervenerunt; traditiones ipsas tum ad fidem tum ad mores pertinentes, tamquam vel ore tenus a Christo vel a Spiritu Sancto dictatas et continua successione in Ecclesia Catholica conservatas, pari pietatis affectu ac reverentia cum Libris Sacris suscipit ac veneratur. Et posterius: Si quis autem traditiones praedictas sciens et prudens contempserit, anathema sit. Nec plura. Reverti enim decet ad ea quae capite tertio posui fundamenta, ex quibus ut nihil aliud adiiceremus, id ipsum, quod hoc nunc capite persequimur, satis exploratum esset. Verum ut singula persequi est operis infiniti, ita quaedam explicare fusius est necessarium. Nec tamen quae huic loco explicando dedimus, nimis multa videri debent. Quo enim huic loco vis ab haereticis maior infertur, eo nobis magis elaborandum erat, ut is quam diligentissime et explicaretur et muniretur. Atque quemadmodum supra diximus, ex decem partibus, in quas loci theologici naturam vimque divisimus, secunda haec, quae in traditione consistit, maxime theologiam et fidem attingit. Et res tanta paucis absolvenda non erat. Sed iam argumenta ea tandem diluamus, quae capite primo adversum traditiones opposuimus.