De locis theologicis

QUAENAM SIT ECCLESIAE CATHOLICAE IN FIDEI DOGMATE AUCTORITAS

De ecclesiae nomine ea dicta sunt, quae, cum necessaria viderentur, praeteriri a nobis nec poterant nec debebant. Nunc ad rem ipsam, quae est in manibus, aggrediamur ostendamusque ecclesiae auctoritatem tantum habere ad faciendam fidem virium, ut firmissima etiam theologis argumenta suppediret. Hoc priusquam facio, admonere operae pretium est, ecclesiam non ipsam modo catholicorum concionem esse, quae per baptismum Christo et nomen dedit, et peculiaris novaque respublica consecrata est, verum etiam principes ac praefectos ipsos ecclesiasticos in quibus scilicet reipublicae huius auctoritas potissimum residet. Nec id nos aut recenti opinione confingimus aut sine scripturae testimoniis afferimus. Praeclarum est Aristotelis illud …civitatem id maxime esse, quod est in ea principale. Inde enim quae principes ac gubernatores civitatis faciunt et sentiunt, ea civitas facere sentireque dicitur. Cuius rei in sacris illud exemplum est: Congregati sunt omnes maiores natu Israel cum principibus tribuum et duces familiarum filiorum Israel ad Regem Salomonem in Hierusalem. Et inferius, Convertitque Rex faciem suam et benedixit omni ecclesiae Israel: omnis enim ecclesia Israel stabat. Illud est etiam simile huic, venit Moises et, convocatis maioribus natu populi, exposuit omnes sermones quos mandaverat dominus. Responditque omnis populus simul, cuncta, quae locutus est dominus, faciemus. Non est igitur, cur in hac significatione ecclesiae vocabulum fideles perhorrescant, quod haeretici facere solent in odium ecclesiasticae potestatis, quam Christus non penes populares, sed penes ecclesiae sacerdotes ac pastores esse voluit; ut alio et loco et tempore, si facultas erit, explicabitur. Nunc scholae more rem totam, quae huius libri caput est, quatuor conclusionibus absolvemus. Sit ergo prima conclusio: Ecclesiae fides deficere non potest. Est enim sponsa Christi per fidem sicut scriptum est, Desponsabo te mihi in fide. Quod si ecclesiae fides deesset, iam sponsi sponsaeque matrimonium dirimetur, quorum tamen est indissolubilis perpetuaque coniunctio. Sponsabo, ait, te mihi in sempiternum. Et sponsa, Tenui, inquit, eum nec dimittam. Et ille rursum, Ecce ego vobiscum sum, ait, omnibus diebus usque ad consummationem saeculi. Quo testimonio ad id probandum utitur Leo ad Augustam et Theodorum. Probat enim Iulius in decretis suis illo psalmi testimonio, Circumdate Sion et complectimini eam… quoniam hic est Deus, Deus noster in aeternum et in saeculum saeculi: ipse reget nos in saecula. Quod de ecclesia Christi intelligi oportere, quicumque psalmum leget, etiam me non demonstrante, intellecturus est. Idem quoque ostenditur ex eo, Regnabit in domo Iacob in aeternum et regni eius non erit finis. Si ergo in aeternum ecclesia Christi manu sustinetur, Christi praesidio armatur, Christi virtute fulcitur, Christi sapientia regitur, fides profecto in ea permanebit, sine qua regnum Christi in terris nullum est.

Confirmat autem hoc clarissima illa Isaiae vaticinatio, Hoc foedus meum cum eis, dicit dominus, spiritus meus qui est in te et verba mea quae posui in ore tuo, non recedent de ore tuo et de ore seminis tui et de ore seminis seminis tui, dicit dominus, a modo et usque in sempiternum. Huic et illa similis est, Disposui testamentum electis meis, iuravi David servo meo, usque in aeternum praeparabo semen tuum. Item, Ps 131,13-14 Elegit dominus Sion, elegit eam in habitationem sibi. Haec requies mea in saeculum saeculi. Illa vero Hieremiae est longe simillima, Ecce dies veniunt, dicit dominus … Praeterea vir sapiens describitur a Domino, qui aedificavit domum suam super petram: Christus igitur domum suam super petram fundavit. Quare, nec pluvia nec flumina nec venti obruere illam possunt. At fide stamus, ut ait Paulus, ecclesia igitur fidem semper habebit. Nam alias non stabit, sed ruet. Quid? Quod apertis verbis hanc fidei firmitatem ecclesiae suae dominus pollicetur, inquiens, Super hanc petram aedificabo ecclesiam meam et portae inferi non praevalebunt adversus eam. Ecclesiae igitur fidem non poterit vel infernus adimere. Conclusio secunda: Ecclesia in credendo errare non potest. Nonnulli enim ecclesiae perpetuam fidem sic interpretantur, ut intelligant Deum ecclesiae esse praesentem usque ad saeculi consummationem, ne unquam vera illi fides et charitas desint. Sed posse tamen probabiliter ignorare rem unamquamlibet, qua scilicet ignorata, non proinde ecclesia fidem amitteret. Faciamus enim disputationis gratia, non esse a Deo revelatum Divam Virginem ab originali peccato immunem extitisse. Nihil enim prohibet rem fictam exempli loco ponere, quo facilius res intelligatur. Quamquam exemplum verum est, ut posterius ostendemus. Aiunt ergo, quod quamvis ecclesia crederet Sanctam Virginem fuisse sine peccato conceptam idemque definiret ab omnibus esse credendum, non tamen in eo fidei iacturam facere existimaretur. Nan licet falleretur, at error probabilis et inculpatus fidem ecclesiae non excluderet. Cuius sententiae, si de facie consideres, videntur esse Glossa interlinearis, sic enim vocant, in illud, portae inferi non praevalebunt adversus eam: Et D. Thomas in 4 dist. 6 quaest. 1, art. 3. quaest. 2. ad 3. et Cardinalis Turrecremat. lib. Summae ecclesiae, 2. cap. 91. et Alphonsus a Castro Zamoren. de iust. haeres. pun. lib. 1, cap. 5. At re vera id nos superiore propositione constituimus, nempe ecclesiam semper fidem habituram. Verum est hoc: quis negat? Sed praeterea, ecclesiam in fidem errare non posse, sic a fidelibus accipiendum est, ut quicquid ecclesia tamquam fidei dogma tenet, verum sit; nec quicquam falsum, quod illa aut credit aut docet esse credendum. Cum enim corpus Christi sit, ut ad Ephes. docet Apostolus, a suo certe capite movetur ac regitur. Ecclesiae igitur error ad Christum auctorem referetur. Nullo itaque pacto errare in fide potest. Nam spiritus veritatis est huius corporis anima, Unus, inquit, spiritus et unum corpus. Quod si spiritu veritatis ecclesia agitur, ad nullum errorem ne insciens quidem, moveri poterit. Praeclaram deinde promissionem habet ecclesia, quod nunquam sit a Christo deserenda, quin eius spiritu in omnem ducatur veritatem. Ego rogabo patrem, ait, et alium paracletum dabit vobis, ut maneat vobiscum in aeternum, spiritum veritatis… vos autem cognoscetis eum, quia apud vos manebit. Et postea, Paracletus autem Spiritus Sanctus, quem mittet pater in nomine meo, ille vos docebit omnia, et suggeret vobis quaecumque

dixero vobis. Item, Cum autem venerit ille spiritus veritatis, docebit vos omnem veritatem. Nec me fugit, quod haeretici argumentum hoc duobus modis eludere conantur. Primum enim eiusmodi verba aiunt de solis apostolis intelligenda, neque ad posteros in ecclesia pertinere. Mox affirmant Christum non tantum numero duodenario coniunctum, sed apostolis quoque seorsum singulis spiritum veritatis promisisse. Imo aliis similiter discipulis, vel quos iam assumpserat, vel qui postea accessuri erant. Nam si eiusmodi promissiones sic interpretemur, quasi nemini Christianorum datae sint, sed universae simul ecclesiae; nihil nos aliud, quam Christianis omnibus consolationem tollere, quae inde ad ipsos redire eximia debuerat. Sed utraque iuxta in re rustice indocteque nugantur. Principio enim, verba illa non modo ad apostolos, sed ad successores etiam referri oportere, ex eo ante omnia patet, Qui maneat vobiscum in aeternum.Quod illi simile est, Ecce ego vobiscum sum omnibus diebus usque ad consummationem saeculi. Rursum ex eo quoque patet, Sanctifica eos in veritate: sermo tuus veritas est. Pro eis ego sanctificabo me ipsum, ut sint et ipsi sanctificati in veritate. Non pro eis autem rogo tantum, sed pro eis qui credituri sunt per verbum eorum in me. Atque promissionis huius Isaias mihi videtur illustris non vates modo, sed interpres. Spiritus meus, ait, qui est in te… non recedet de ore tuo et de ore seminis tui a modo et usque in sempiternum. Quem igitur spiritum veritatis Christus promisit apostolis, ecclesiae item post eos futurae promisit, nisi velimus ecclesiam defunctis apostolis fuisse a Domino destitutam: imo vero ad eam nec consilia nec praecepta evangelii pertinere. Siquidem quae Dominus apostolis loquebatur haec ad illos duntaxat, non ad futuros in ecclesia post eos spectare dicuntur. Quo quid stultius dici potest? Iam secunda illa tergiversatio quam vana etiam et ridicula est! Si enim hoc ita communiter fidelibus dictum esse volunt, ut seorsum quadret in singulos, sequitur, cuicumque fideli spiritum veritatis sempiternum adesse, qui eum doceat omnem veritatem suggeratque ei omnia quaecumque dicta in evangelio sunt. Sed esto, spiritu sapientiae, intelligentiae, lucis, veritatis, omnes polleant; num inficias ire possumus, quicquid particulatim membrorum unicuique tribuitur, id penitus et ad plenum corpori convenire? Quid ad hoc respondeat Calvinus audiamus. Hoc, ait, tametsi habet nonnullam veri speciem, verumtamen esse nego. ¡O stultum hominem et repugnantem manifestae veritati! An ignorat, quae Spiritus Sancti dona singulis membris distribuuntur, in communi conferri omnia? An videt oculus, et non magis homo videt? An non lucerna corporis est oculus? Quid vero absurdius, quam membrum posse quicquam, quod corpus nequeat efficere, partem habere, quod non habeat totum? Unicuique, ait, nostrum data est gratia secundum mensuram donationis Christi… Et ipse dedit quosdam quidem apostolos… Ad consummationem sanctorum in opus ministerii, in aedificationem corporis Christi. Et posterius, Crescamus in illo per omnia qui est caput Christus; ex quo totum corpus compactum et connexum, secundum operationem in mensuram uniuscuiusque membri augmentum corporis facit in aedificationem sui in charitate. Membrum igitur, quoniam id quod est, totius corporis est, nihil sibi vendicat proprium; sed ita in corpus omnia confert, ut magis corporis quam membri actiones perfectionesque esse videantur.

Quocirca illud absurdum est, quod ii scilicet quibuscum nunc disseritur, eam curam, quam debent capere, non capiunt: eam capiunt, qua debent carere¹. Non enim probant, verba Christi minime ad ecclesiam attinere, probant attinere ad singulos; quod contra oportebat, si propositum illis erat argumenti vires infirmare. Nos sane, quemadmodum scimus animam actum et perfectionem esse maxime quidem corporis Physici organici, secundo autem loco membrorum etiam singulorum, in quibus varias licet edat functiones, sed omnes illae et corporis proprie sunt et propter corpus ipsum membris natura tributae; ita spiritum veritatis ad corpus primum ecclesiae referimus, deinde propter ecclesiam ad singulas etiam ecclesiae partes, non ex aequo, sed analogia et proportione quadam iusta mensuram uniuscuiusque membri. Unum corpus, inquit, et unus spiritus. Unicuique autem nostrum data est gratia secundum mensuram donationis Christi. Quaenam vero haec mensura Christi est? Secundum operationem, ait, in mensuram uniuscuiusque membri. Spiritus ergo suo quidem modo singulis promissus est, ut magnos doceat, doceat et parvulos. At parvulis lac potum dat; maioribus solidum cibum. Illis Christum loquitur, et hunc crucifixum; his loquitur sapientiam in mysterio absconditam. Verum singulis membris sic spiritus veritatis adest, ut non solum corpori universo non desit, sed corpori, quam membris prius potiusque intelligatur adesse. Quin etiam si veritas omnium membrorum donum est, tunc nimirum illa erit et firmior et certior, cum in eam omnia simul membra concurrerint. Quamobrem si quid falsi haberet Ecclesia tamquam fidei catholicae dogma, nec spiritus Christi aeternum cum fidelibus permaneret nec eos omnem doceret veritatem. Quae nisi Chisti pollicitationes vanas et irritas facimus, vera rataque esse non possunt. Ac si dogma falsum ecclesia crederet, credendumve proponeret, quamlibet ex ignorantia id faceret quomodo columna et firmamentum esset veritatis? Certe si veritas in ecclesiae humeris innixa est, deesse illi omnino non potest, nisi et ecclesiae suae Christus et Christo ipsa veritas desit. In summa, si ecclesia posset in fidei quaestione falli, librum quoque ut divinum recipere posset, qui tamen a Deo non fuisset. Cum sit eadem ratio de uno libro ac de unoquolibet dogmate. Quare non valeret argumentum, ecclesia habet evangelium Matthaei pro canonico, ergo canonicum est. Quod quoniam impiissime et absurdissime diceretur, illud nos dicamus potius, recte fideles ecclesiam catholicam credere, non solum in eo sensu, ut ecclesia catholicae fides deficiat numquam, sed in eo etiam, ut nihil ipsa credere aut docere possit, quod sit verae fidei contrarium. Subdole autem atque versute mentem nostram Calvinus Bucerusque interpretantur. Quasi in eum sensum ecclesiam negemus errare posse, quod spiritus favore a praesentia freta, quocumque volet pergere, tuto etiam sine verbo incedat. Proinde si quid praeter Dei verbum crediderit, statuerit, finierit, id habendum esse non alio loco quam certum Dei oraculum. In hoc igitur discrimen esse aiunt, quod nos ecclesiae auctoritatem extra verbum Dei collocamus; ipsi verbo annexam volunt, nec patiuntur ab eo separari. Laborat autem Calvinus vehementer in iis locis colligendis, in quibus prophetae, apostoli, atque adeo Christus ipse nihil ex se attulisse, sed de ore Domini locuti fuisse memorantur. Conficit multo aequius esse ecclesiam Christi discipulam ab eius ore assidue pendere; nec ex se sapere aut cogitare quicquam, sed statuere sapientiae suae terminum, ubi loquendi finem ille fecerit. Sanctissime enim Chrysostomus: Multi,

inquit, Spiritum Sanctum iactant, sed qui propria loquuntur, falso illum praetendunt. Ut Christus non a se ipso loqui se testabatur: ita si quod praeter evangelium sub titulo spiritus obtrudatur, ne credamus. Sane Christus nihil plus de suo spiritu denuntiat expectandum, quam ut mentes illuminet ad percipiendam doctrinae suae veritatem. Spiritus, ait, ducet vos in omnem veritatem. Sed quomodo? Quia suggeret omnia quaecumque dixero vobis. Haec omnia Calvinus. Nam Bucerus dixit multo etiam indoctius, tunc esse ecclesiae credendum, cum pronuntiat secundum scripturas recte intellectas. Sed hoc cum dicit, omnia facit ambigua, quae sint ab ecclesia definita. Si enim aliter potest pronuntiare, quam scriptura sane intellecta exigit; excipiemus semper, ecclesiam in eo falli, quod falso scripturam intelligit. Ecquis vero iudex erit, an ecclesia scripturam rite an secus interpretetur? Nihil igitur afferunt, qui ecclesiae auctoritatem non absolute, sed ex conditione ponunt. Si namque ad eum modum res habet, et mihi quoque fides habenda est, quando pronuntiavero secundum scripturas recte intellectas. Id enim est non mihi, sed scripturae credere. At, absolute, non ex conditione populus Domino credidit et Moysi servo eius. Absolute etiam prophetis et apostolis populi crediderunt. Quale vero esset prophetis apostolisque loquentibus fidem ea exceptione detrahere, quod perperam Dei verba intellexissent? Quale item esset, si illa quoque exceptio adderetur, Mendacium tu loqueris, non misit te Dominus Deus noster? Ac valde mirum est, tam nihil esse frontis istis nebulonibus. Quid enim tandem auctoritatis in ecclesia erit, si in omni dogmate, lege, definitione, dupliciter eludi potest; quod aut sermonem ipsa suum efferat aut, si sermo Domini sit, non sane intellectum? Sed redeo ad Calvinum, qui cum sibi vulgatum illud Domini testimonium obiecisset, si ecclesiam non audierit, sit tibi sicut ethnicus et publicanus, fatetur demum ecclesiam audiendam esse: ut quae numquam nisi in veritatem Dei consentiat, nihil nisi ex verbo Domini pronuntiet. In hoc se insistere, non licere ecclesiae novam doctrinam condere, et plus pro oraculo tradere, quam quod Dominus verbo suo revelavit. Verum enimvero inter suos hic mirifice garrit et vel stulte ignorat vel maliciose mentitur, cum dicit nos id pro oraculo fidei habere, quod homines sine Dei revelatione consuerint. Nos sane fidem nostram individuo nexu cum verbo Dei coniunctam esse volumus, nec ullum ecclesiae assensum fidenter firmeque sustinemus, nisi quem a Deo extitisse habemus cognitum et firmo conceptum animo. Sed illud quoque certo nobis persuasum est Dominum ecclesiae suae perpetuo ac continenter adesse et eam spiritu suo regere, ne quicquam pro fidei doctrina tradat, quod non idem fuerit apostolis a Deo traditum. Ita omnes prophanas novationes execramur omnemque illud in fidei iudicio respuimus, quod non apostoli ecclesiae tradiderint. Non ergo in hoc, sed in eo potissimum cardine quaestio versatur, quod Lutherani negant ecclesiam quicquam sine scripto ab apostolis accepisse; nos contra plura esse accepta asseveramus. Qua de re et multa alias saepe diximus et dicemus multa posterius. Quamquam in superiore libro adeo plene et copiose quaestio haec explanata est, ut nihil praeterea desiderandum esse videatur. Ipsa mihi veritas manum iniecit et paulisper consistere et commorari coegit, dum priores conclusiones explico. Celerius proinde in posteriores incurrendum.

Sit igitur tertia conclusio. Non solum ecclesia antiqua in fide errare non potuit, sed ne ecclesia quidem, quae nunc est, quaeve futura est usque ad consummationem saeculi, errare in fide aut potest aut poterit. Haec conclusio partim ostensa est in libri secundi capite septimo, partim ex his, quae dudum diximus, comprobatur. Nam pollicitationes Christi de praesentia sua, de spiritu veritatis, de regno ipsius sempiterno, de corpore cuius ipse erat futurus caput, non ad ecclesiam modo, quae fuit tempore apostolorum, verum etiam ad ecclesiam catholicam, quae futura erat in saeculi finem, pertinere necessum est. Id quoniam ex argumentis, quae prioribus conclusionibus confirmandis posita sunt, manifeste colligitur; vanum profecto erit aut acta agere, si eadem argumenta repetimus, aut, si nova ponimus, uti in re non dubia rationibus minime necessariis. Certe qui ecclesiae praesenti spiritum veritatis negare pertenderis, is negabit eidem potestatem ligandi atque solvendi, negabit sacramenta et sacerdotium omniaque adeo Spiritus Sancti charismata. Ita nunc ecclesia Christi ad nudum nomen contrahetur eritque sine re vocabulum commentitium. Verum de tertia conclusione hactenus. Quarta conclusio. Non solum ecclesia universalis, id est, collectio omnium fidelium hunc veritatis spiritum sempiternum habet, sed eumdem habent etiam ecclesiae principes ac pastores. Diximus enim ecclesiae vocem, et pro populo fideli et pro ecclesiae pastoribus usurpari. Priores itaque conclusiones illud astruebant, quicquid ecclesia, hoc est, omnium fidelium concio teneret, id verum esse. Haec autem illud affirmat pastores ecclesiae doctores in fide errare non posse, sed quicquid fidelem populum docent, quod ad Christi fidem attineat, esse verissimum. Hanc conclusionem mox ostendam, si prius admonuero, pastoris unius et alterius, item errorem pastorum omnium fidei non derogare. Sicut ne paucorum quidem fidelium error fidei derogat populi Christiani. Pastores igitur ac doctores omnes a fide numquam posse aberrare contendimus. Sic est sane. Id primum, mea sententia quidem, manifeste demonstrat illud Apostoli testimonium. Et ipse dedit quosdam quidem apostolos, quosdam autem prophetas, alios vero evangelistas, alios autem pastores et doctores ad consummationem sanctorum, in opus ministerii, in aedificationem corporis Christi donec occurramus omnes in unitatem fidei et agnitionis filii Dei in virum perfectum, in mensuram aetatis plenitudinis Christi, ut iam non simus parvuli fluctuantes, et circumferamur omni vento doctrinae in nequitia hominum, in astutia ad circumventionem erroris. Sane si pastores ac doctores huc atque illuc errarent a rectoque fidei tramite discederent, oves profecto ipsae etiam errarent, nec aliter quam sine pastore dispersae vagarentur. Cum pastor enim per abrupta graditur, necesse est, quod Gregorius ait, ut per praecipitium grex sequatur. Nec fieri potest, nisi ut membra reliqua eo deferantur, quo et oculi suam vim atque aciem intenderint, et caput sese inclinaverit atque deflexerit. Bene ergo Paulus, ne populus variis doctrinae ventis circumferatur, divinae procurationis esse astruit, doctores et pastores ecclesiae dare, quorum videlicet auctoritate plebs, sua natura concitata atque mutabilis, in fidei constantia superno munere contineatur.

Quod si nullum ecclesiae suae pastorem daret Christus, iam sine dubio ovile suum pastor bonus ille desereret. Atque multo melius ecclesiae est nullos habere quam errantes habere. Si igitur pastores ad unum omnes a veritate discederent, oves suas Christus vel maxime destituisset. Praeterea, si pastores omnes in errore aliquo versarentur, iidem omnino populum aut de statu suo et sede moveret aut certe nutare facerent, vacillare, fluctuare. Ita domus Christi non esset columna et firmamentum veritatis. Faciamus insuper omnes simul episcopos in eamdem sententiam convenire hancque populo rudi credendam proponere; tunc rogo an populus hos sequi debeat an non? Si debet, cum errantibus ergo sacerdotibus et episcopis plebs quoque erret necesse est. Quare sacerdotum omnium error totius erit error ecclesiae. Sin autem populum omnium pastorum doctrinam levem existimare licet, vide quaeso an hac sententia absurdior alia dici aut existimari possit. Si enim hinc pastores, inde oves in contrarias partes separentur corporis compacti ac per omnem iuncturam connexi disiunctio omnem ecclesiae distrahet unitatem et non solum inter optimates et populum constitutam a Christo societatem evertet, sed communem etiam inter se fidelium consociationem dirimet, cuius consociationis arctissimum vinculum fidei est conspiratio eadem et consensus partium non divulsus. Divulsus autem omnium erit, si populorum membra a suis capitibus divellantur. Atque ubi semel plebs rudis a doctorum suorum communi sententia declinaverit, quorum doctrinam postea secutura est? Si salem abiecerit, in quo salietur? Si a luce mentis aciem adduxerit quid nisi tenebras intuebitur? Si oculus est malus, nonne et corpus tenebrosum erit? Ubi vero illud Super cathedram Moysi sederunt scribae et Pharisaei quodcumque dixerint vobis, facite? Anne meliore statu et conditione scribae et Pharisaei erunt quam ecclesiae Christi pastores ac doctores? Certe, si praesentibus solum et non item futuris Dominus loqueretur, ut auctor imperfecti argumentatur,dicta illa fuissent, non scripta. Dicta sunt autem propter illos, scripta propter istos. Ad haec, veritas fidei in catholicorum controversiis, quemadmodum in secundo libro constituimus librisque etiam quinto et septimo confirmandum est, non est a populo quaerenda. Tum quoniam id esset operis infiniti, ut ad quaestionem unamquamlibet decernendam omnium sententia fidelium rogaretur, tum etiam quoniam, ut fieri id commodissime posset, non deceret tamen, aut cerdonum aut muliercularum sigillatim inquirere et expectare iudicium. Sive enim unumquemque seorsum interroges de quaestione, quae in dubium venit, seu universos velis in concilium cogere, ridicula sane futura sit huius generis inquisitio. Ita per ecclesiae auctoritatem nulla penitus controversia finiretur, si ad eam finiendam totius consensum plebis requirere deberemus Addendum eodem est, quod iam pridem diximus, quaedam ad doctrinam fidemque ecclesiae pertinere, quae populares prorsus ignorant, ut patrem et filium esse unum principium Spiritus Sancti; animam intellectualem esse formam substantialem humani corporis; Librum Esther esse canonicum, aliaque similia. In quibus sententiam populi requirere tam est absurdum, ut non in sapientium modo animos, sed ne in stultorum casurum sit. Nec enim placere cuipiam potest tantas res imperiti vulgi calculis iudicari. Praeterea in epistola Ephesini concilii ad Nestorium id a Nestorio, si facere satis ecclesae velit, exigitur, ut iureiurando fateatur sentire se et docere, quae universi per orientem et occidentem episcopi praesidesque populorum crederent ac docerent. Quae

eadem epistola comprobata etiam est a sexta synodo, action. II. In concilio item Trident. Sess, 3. Definitum est, ecclesiae esse iudicare de vero sensu et interpretatione scripturarum. At totam fidelium congregationem de re eiusmodi velle iudicium ferre, insanum esset. Pastores igitur ecclesiae ac doctores illi sunt, ad quos id genus iudicia pertinent. Atque Egesippi diligentissima fidei inquisitio Eusebii Caesariens. litteris celebrata est, qui, cum Romam pergeret, non popularium sententiam de fide requisivit, sed satis sibi fecisse ad fidei suae confirmationem visus est, si episcopis per loca singula in sermone congressus omnes eiusdem fidei praedicatores doctoresque² reperiret. Irenaeus rursum cum ecclesiae auctoritatem haereticis obiicit, episcoporum tantum sententiam obiicit secundum seriem ab apostolis succedentium horumque sensum et fidem ecclesiae sensum et fidem existimat; et illis qui refragetur eum ecclesiae refragari. Cyprianus item in libro de simplicit. praelat: An esse sibi, inquit, cum Christo videtur, qui adversus sacerdotes Christi facit? Qui se a cleri societate secernit. Arma ille contra ecclesiam portat, contra Dei dispositionem repugnat… qui contemptis episcopis et Dei sacerdotibus derelictis audet … Et in epistola ad Pupianum: Christus dicit ad apostolos, ait, ac per hoc ad omnes praepositos, qui apostolis vicaria ordinatione succedunt: «qui vos audit, me audit, et qui vos reiicit, me reiicit». Et posterius asserit, ecclesiam non esse multitudinem contumacium, sed plebem sacerdoti adunatam, et gregem suo pastori adhaerentem. Unde qui cum episcopis non sint, eos in ecclesia non esse, frustraque sibi eos blandiri, qui pacem cum sacerdotibus non habuerint. Cum ecclesia, quae catholica una est, scissa non sit, sed connexa et cohaerentium sibi invicem sacerdotum glutino copulata… Augustinus demum, quoniam longum est omnes commemorare, cum adversum haereticos ecclesiae auctoritate nititur, episcopos apostolis ad sua usque tempora succedentes plane intelligit.