De locis theologicis

RATIONIBUS THEOLOGIAE PROBAT ROMANUM PONTIFICEMIN FIDEI CONTROVERSIIS FINIENDIS ERRARE NON POSSE

Romanum pontificem in Petri locum fidem auctoritatemque succedere, Ecclesia ab apostolorum tempore semper agnovit. Quod, quoniam totius orbis consensione usque firmatum erat, ne Ariani quidem negare potuerunt, ut Sozomenus lib. 4 Histor. trip., cap. 15 et 16 prodidit. Ad Romanam porro Sedem episcopos Ecclesiarum in causis quibusque gravissimis provocasse, ab illius ore fideles fidei semper oracula petiisse, illius iudicium Catholicos omnes in religionis controversiis exspectasse, illius denique et vim et auctoritatem sacra omnia efflagitasse Concilia, adeo certum et manifestum est, ut sim ego ineptus si velim ostendere. Quibus ex rebus, quoniam negari non possunt, conflatur et efficitur id, quod

quaerimus argumentum, quo ex multis magnisque haud facile quis dixerit aliud aut evidentius aut certius. Si enim legum Christi interpres nullus sanior est quam perpetuus Ecclesiae usus, Ecclesia vero in fidei religionisque quaestione ac ceteris gravissimis controversiis non ad Antiochenum, Alexandrinum, Constantinopolitanum, Ephesinum, Mediolanensem, Parisiensem, Coloniensem, Toletanum aut Bracharensem episcopos, sed ad Romanum omni semper aetate recurrit; quis dubitet hunc esse, quem ut successorem Petri, ita quoque doctrinae apostolicae magistrum quaestionumque de fide iudicem habemus? Nam si aliquem eiusmodi post Petrum ad Ecclesiam instituendam atque in veritate continendam reliquit Christus, nimirum aut hic est aut nullus est; quippe cum de aliarum Ecclesiarum episcopis nulla quaestio sit, quin non fuerint loco Petri universali Ecclesiae doctores pastoresque a Deo dati. Romanus igitur episcopus, Ecclesiae usu interpretante, ille est, cui Dominus in Petro ait: Super hanc petram aedificabo Ecclesiam meam; et: Tibi dabo claves regni coelorum; et: Quodcumque solveris, etc. ac rursum: Pasce oves meas; et iterum: Ego rogavi pro le, ut non deficiat fides tua, et tu confirma fratres tuos. Quid quod ipso etiam rerum experimento comperimus Christi de Petro et successoribus vaticinia in Ecclesia Romana manifestius impleri? Hanc enim constat fixam et immobilem, orbe etiam toto omni illam machinarum genere quatiente, in fide et auctoritate Petri permansisse. Et cum ceteras apostolorum Ecclesias vel ab infidelibus occupatas sine fidei vestigio, vel ab haereticis aliquando affectas viderimus, at adversum hanc unam Romanam Sedem nec pagani nec haeretici praevalere potuerunt. Pugnatum est siquidem vehementer, non a Graecis solum sed ab aliis plerisque totius orbis episcopis, ut hoc Romanae Ecclesiae privilegiurn labefactaretur. Atque habebant pro se illi quidem et imperatorum arma et maiorem Ecclesiarum numerum, nunquam tamen efficere potuerunt ut aut Romani pontificis potestatem abrogarent, aut in alium transferrent episcopum. Quinimo qui a Romana quidem Sede defecerunt, hi schismatici semper in Ecclesia sunt habiti: qui vero huius Sedis de fide iudicia detrectarunt, haeretici. Quae profecto omnia satis ostendunt non humano sed divino decreto Ecclesiam Romanam et ceteris esse praepositam et Petri privilegia iure suo sibi vindicasse, et eam demum petram esse supra quam Christus universalem construxit Ecclesiam, adversus quam portae inferi praevalere non possunt. Quod ni ita esset, qui potuisset Ecclesia Romana, tot tamque magnis principibus repugnantibus, tam multis haereticis contradicentibus, tam variis Ecclesiis defectionem molientibus obsistere? Quod si commentitia vanaque opinione hoc Romani episcopi privilegium theologi asseruissent, non tam stabilis sententia permaneret, nec confirmaretur diuturnitate temporis, nec una cum seculis aetatibusque hominum inveterasset. Etenim videmus opiniones fictas atque vanas, viris praesertim eruditis adversantibus, diuturnitate extabuisse. Opinionum enim commenta delet dies, fidei iudicia confirmat. Adde, quod apostolicarum traditionum sinceritas non posset ad nos usque servari, alias Ecclesias haereticis episcopis toties occupantibus, nisi una Sedes Apostolica inter tot orbis tumultus fixa intemerataque consisteret. Ad haec, cum Concilia et provincialia et generalia sine Romani pontificis auctoritate nonnunquam erraverint, nunquam autem si Romani pontificis auctoritate firmata sunt, satis persuasum esse debet, Conciliorum atque adeo totius Ecclesiae firmitatem a Romano pontifice derivari. De quo quoniam in loco superiore multa diximus, illinc

lector assumet quae ad huius argumenti explicationem pertinebunt. Atque si in definienda fidei quaestione Romanus episcopus errare posset, redditur statim incerta nobis multarum haeresum condemnatio, pleraeque enim non sunt damnatae per generalis Concilii, sed per Romanae Ecclesiae iudicium et decretum. Praeterea, si inter patres Concilii est controversia vel de intellectu Sacrarum Literarum, vel de unoquolibet libro, an canonicus sit necne, vel de alia huius generis quaestione, ad hanc litem componendam iudicem ponere necesse est, cuius tamen, si errare possit, incertum iudicium erit. Iudex autem inter patres Concilii dissidentes nullus in Ecclesia, nisi Romanus episcopus est agnitus. Praeterea, Ecclesiae consuetudo hoc manifeste declarat. Nunquam enim admissa est appellatio in causis fidei a Sede Romana, sed haereticos ab ea iudicatos, Ecclesia semper haereticos etiam iudicavit. Et certe, si Romanae Sedis iudicium fallax esset, Concilii vero esset verax et certum, naturae, rationi veraeque teologiae is adversaretur, qui appellationem a Pontifice ad Concilium denegaret. Quo uno argumento ostendit Gelasius, Sedem Apostolicam de tota Ecclesia iudicare, ipsam vero ad nullius pertinere iudicium. Iam illiusmodi appellationes, in fidei praesertim dogmate, Ecclesia nescit; nam iis haeretici solum utuntur. Quod si ad singulos haereticos condemnandos opus esset congregare generale Concilium, cum id saepenumero non modo difficile verum etiam impossibile sit, licebit profecto interim haereticis impune vivere, donec Synodus a tota Ecclesia cogatur. Id si alienum esse constat a Christi providentia, fateamur potius Romanae Sedis auctoritatem satis esse ad haereses revincendas. Ita fiet ut huius tribunalis de fide iudicium certum omnino habeatur. Quid quod non solum Ecclesiam Catholicam credimus, sed etiam Apostolicam? At Ecclesia Romana patrum fideliumque consensu Apostolica dicitur, cum reliquae omnes iam inde multis annis hoc cognomen amiserint. Sed quaeris: erit ne haereticum asserere Romanam Ecclesiam degenerare quoque ut ceteras posse et Apostolicam etiam Sedem a fide posse Christi deficere? Huic quaestioni breviter respondemus. Nolumus hic nos Ecclesiae sententiam praevenire, sed si ad generale Concilium referatur, haereseos nota errori illi inuretur. Nec enim video cur, quid ipse sentiam de hac re, non audeam dicere, quam eo melius cernere mihi videor, quod et eam propius diligentiusque contemplor et sine affectu perturbationeque contemplor. Quod si in hoc erro, quod Romanae Sedis privilegia a Christo illi concessa et tueor et contradicentes haereseos nomine condemnandos esse credo, non solum tuto sed libenter erro; nec mihi errorem utilem, quo etiam delector, sine rationis praesertim vi extorqueri volo. Nam me non solum ratio ac disputatio impulit ut ita crederem, sed nobilitas etiam summorum theologorum et auctoritas. Hieronymus profanum esse et periurum dicit, qui cathedrae Petri et Romanae Sedis fidem non fuerit secutus. Cyprianus alienum ait esse, profanum esse, hostem esse, qui universalis Ecclesiae non tenet unitatem, hoc est lumen unum, unde multi radii, radicem unam, unde multi rami, fontem unum, unde multi rivi, petram unam, supra quam Ecclesia aedificata est, unum Pontificem, qui ceteros omnes sua et vi et auctoritate contineat. A quo si radium tollas, exstinguatur, si frangas ramum, intereat, si praescindas rivum, arescat. Sic enim ille declarat. At qui in fidei controversia Apostolicae Sedis fidem iudiciumque detrectat, is nec unitatem tenere potest, nec lumen, nec radicem, nec fontem. Atque Cyprianus idem, Qui cathedram, inquit, Petri,

supra quam fundata est Ecclesia, deserit, in Ecclesia esse non confidat. Ambrosius pro eodem penitus habet catholicum esse et cum Romana Ecclesia convenire. Gregorius sic Sedis Romanae auctoritatem in religionis fideique causa existimat esse amplectendam, ut qui noluerit, ab eius petrae, super quam Christus universalem fundavit Ecclesiam, soliditate convellatur. Leo exortem divini Mysterii eum esse affirmat qui ausus fuerit a Petri soliditate recedere, et impiam praesumptionem quae petrae istius firmitatem, Deo aedificante, constructam nititur violare. Nicolaus finit quod qui Romanae Ecclesiae privilegium ab ipso summo omnium Ecclesiarum capite Christo traditum auferre conatur, hic procul dubio in haeresim labitur. Nam fidem, inquit, violat, qui adversus illam agit, quae est mater fidei. Hanc vero Nicolai sententiam noli, quaeso, lector, contemnere, quae scilicet actione prima et septima Synodi octavae confirmata est. Ubi et condemnati sunt Photius et Michael, qui hoc Sedis Romanae privilegium quatefacere nitebantur. Quod si in haeresim labitur qui Romanum episcopum Petro successisse negat et Ecclesiam proinde Romanam ceteris esse praepositam, ecquid de illo sentiendum est, qui privilegia Petro ob Ecclesiae utilitatem a Christo data, privilegia, inquam, quae Petro ut pontifici, doctori et pastori concessa sunt, ea ad successores quoque pertinere negaverit? At enim, doctrina sana oves pascere, fratres in fide confirmare, universas gentes per os illius audire verbum Evangelii et credere, supra illum aedificare Ecclesiam ut portae inferi non praevalerent adversus eam, non Petro ut privato homini, sed ut reipublicae Christianae praefecto congruebat. Quocirca ambigi inter Catholicos nec debet, nec vero potest, quin Romanae Sedis de fide et religione iudicia certa sint. Praeterea, qui negaret in ligando atque solvendo eandem potestatem in Romano nunc episcopo inesse, quam Petro Christus contulisse creditur, is iure ac merito haberetur haereticus; qui ergo firmitatem Petri ad fratres in fide confirmandos, his qui Petro succedunt denegaverit, hic haereticus iudicandus erit. Ad haec, faciamus ambiguam esse aliquam inter fideles de religione controversiam. Tum quaerimus, si Romana eademque Apostolica Sedes, ut dissidentium Ecclesiarum lites disceptationesque componat, e Petri cathedra tribunalique pronunciet, an sequi illius sententiam debeamus aut non? Si sequimur, Romana Sede errante, Ecclesia tota in illius errore versabitur. Si non sequimur, ubinam illud est: Quodcumque ligaveris super terram, erit ligatum et in coelis? Ubinam rursum illud: Deus elegit in nobis per os meum audire gentes verbum Evangelii et credere? Quod igitur, saltem in rebus ambiguis, ligaverit successor Petri, id ligatum erit, et quod in quaestione de fide proposita docuerit, hoc gentes non audire debent modo, verum etiam credere. Non hic refero quae Leo in huius rei confirmationem dicit 20 distinct., cap. De libellis, non quae Damasus et Adrianus 25, quaest. 1, cap. Violatores, et cap. Generali. Illud referam, quod in Concilio Complutensi confirmato a Sixto IV condemnatus est Petrus Oxoniensis nomine etiam haeresis, in eo quod asserit Ecclesiam urbis Romae errare posse. Quem item errorem eodem quoque haeresis nomine damnavit Sixtus idem, in Extravaganti adversum Petrum Oxoniensem edita. De qua quoniam in Relectione De poenitentia satis multa diximus, eo lector revocandus erit. Coactus est igitur ille sententiam recantare in hanc formam: Consentio sanctae matri Ecclesiae Romanae et sedi Apostolicae, et ore ac corde confiteor illam me fidem tenere, quam dominus Sixtus papa auctoritate apostolica et evangelica tenet. Et omnes qui contra hanc fidem venerint, dignos aeterna damnatione pronuncio. Hactenus ex Conc. Compl.

Martinus vero V in fine Concilii Constantiensis, Sacro, inquit, approbante Concilio mandamus archiepiscopis, episcopis etc., ut qui de Sacramento corporis et sanguinis Domini, vel de baptismate, seu peccatorum confessione, poenitentiae pro peccatis iniunctione, vel reliquis Ecclesiae Sacramentis seu fidei articulis aliter sentit ac docet, quam sacrosancta Romana Ecclesia docet et observat, eum tamquam haereticum iudicetis. Concilium ergo Constantiense illos esse haereticos iudicavit, qui Romanae Ecclesiae fidei et doctrinae refragarentur. Illud postremo addam. Cum ex traditionibus apostolorum ad evincendam haeresim argumentum firmum certumque trahatur; constet autem, si testimonia rationesque hoc loco positas cum iis regulis conferas quas in 3 lib. posuimus, Romanos episcopos Petro in totius Ecclesiae pontificatum et fidei magisterium successisse, ab apostolis esse traditum; cur non audebimus assertionem adversam tamquam haereticam condemnare? Sed, ut dixi, nolo ego Ecclesiae iudicium antevertere. Quamquam non videor antevertere: cum iam ipsius Ecclesiae sermo nostram omnem comprobarit Romanae Sedis auctoritate sententiam. Sed hoc vix aegre dico propter viros quosdam doctos et pios, qui nos contradixerunt. Illud assero, ac fidenter quidem assero, pestem eos Ecclesiae ac perniciem afferre, qui aut negant Romanum pontificem Petro in fidei doctrinaeque auctoritate succedere, aut certe adstruunt summum Ecclesiae pastorem, quicumque tandem ille sit, errare in fidei iudicio posse. Utrumque scilicet haeretici faciunt; qui vero illis in utroque repugnant, hi in Ecclesia Catholici habentur. Quamobrem non equidem intelligo quonam consilio fideles quidam haereticorum, quam Catholicorum opinionibus favere malint. Nam haeretici video quid sequantur, nempe vivendi docendique licentiam et in his omnibus impunitatem. Volunt sine capite corpus, ut neque pes neque mens suum officium faciant. Volunt sine pastore uno oves, ut cum lupi ipsi sint, pastores tamen esse videantur. Volunt sine iudice lites, ut dissidiorum nullus finis sit: atque ita cum amoto arbitro adversus doctos dimicent, victores a turba iudicentur. Turbari demum omnia volunt, quoniam, ut in Hispanorum proverbio est, turbatum flumen piscatorum est lucrum. Nos autem communem Catholicorum sententiam sequamur, tuto enim sequimur, quoniam communis Catholicorum est. Praeterquamquod ea sentiunt, quae Sacrarum etiam Literarum testimonia confirmant, Pontificum decreta finiunt, veterum sanctorum chorus concinit, Conciliorum patres affirmant, apostolicorum traditio probat, perpetuus Ecclesiae usus observat. Qua propter si ea quae dixi sole ipso illustriora et clariora sunt, si omnia dixi hausta ex Ecclesiae Scripturaeque fontibus, si tota oratio nostra certis theologiae rationibus integrisque et incorruptis testibus omnem sibi fidem confirmat, assentiamur tandem ex Apostolicae Sedis auctoritate firma theologos argumenta sumere ad fidei theologiaeque dogmata comprobanda. De quinti igitur loci firmitate tantum dixerimus. Nunc adversariorum argumentationes refellamus.