De locis theologicis

QUINAM SINT FIDELES ILLI, E QUIBUS VERE ET PROPRIE ECCLESIA CONFLETUR

Enimvero in partibus ecclesiae consendis tres errores fuisse animadvertimus. Primus eorum fuit, qui non putarunt illic ecclesiam habere partem, ubi non est solida vitae puritas et integritas. Quales olim fuere Cathari et qui ad horum vesaniam accedebant, Donatistae. Hodie sunt ex Lutheranis Anabaptistae, qui cum Pelagianis perfectam

omnino in hac etiam mortali vita fidelium esse iustitiam volunt, cum Catharis et Donatistis nullam in ecclesia infirmitatem ferunt. Fuere alii, qui solis praedestinatis ad gloriam locum in ecclesiam concesserunt. Cuius erroris auctores praecipui reperiuntur Ioannes Wicleff et Ioannes Hus¹, damnati in concilio Constant. Postremi solos probos ad ecclesiam pertinere arbitrati sunt, improbos autem nullo modo. Id quod post veteres quosdam modo asserunt Lutherani non omnes, sed qui in eis habentur nobilissimi. Verum non est animus, quae adversum hos errores a catholicis disputata sunt, ea hic exquisite resumere. Summatim ergo argumenta referemus, quibus singuli confutantur. Primus itaque error ante omnia refellitur eisdem omnino testimoniis, quibus Pelagiani olim et Donatistae refutati sunt. Si dixerimus quod peccatum non habemus, ipsi nos seducimus, et veritas in nobis non est. Item, Dimitte nobis debita nostra, quam orationem Christus apostolos suos docuit, qui Ecclesiae nimirum partes erant. Item, In multis offendimus omnes. Item Omnis pontifex ex hominibus assumptus, pro hominibus constituitur, in iis quae sunt ad Deum, ut offerat dona et sacrificia pro peccatis. Qui condolere possit iis, qui ignorant et errant, quoniam et ipse circumdatus est infirmitate; et propterea debet quemadmodum pro populo, ita etiam pro semetipso offerre pro peccatis. Item, Non intres in iudicium cum servo tuo, quia non iustificabitur in conspectu tuo omnis vivens. Item, Non est enim homo, qui non peccet. Item, Quis potest dicere mundum est cor meum, mundus sum a peccato? Item, Non est homo iustus in terra, qui faciat bonum et non peccet, caeteraque similia, quae ex Iob et Daniele referri solent. Si igitur ecclesiam in singulis etiam membris omni prorsus labe et culpa vacare oporteret, nulla profecto in terris esset ecclesia; quoniam nemo usquam mortalium est, ut praedicta testimonia comprobant, qui omni ex parte perfectus et immaculatus sit. Praeterea, Caephas ecclesiae sine dubio pars erat, qui ecclesiae columna erat, at ei tamen in faciem apostolus restitit, quia reprehensibilis erat, nec recte ambulabat ad veritatem evangelii. Non ergo opus est ecclesiae membra adeo pura esse, ut nulla in eis macula, nullus naevus resideat. Ad haec, in Thessalonicensibus ecclesiam agnoscebat Apostolus; in his vero iisdem quosdam etiam notabat ambulantes inquiete et curiose agentes, quos docet non quasi alienos et inimicos existimandos, sed corripiendos ut fratres. Christi igitur confraternitas et societas aliquos habet fratres et socios imperfectos. Quid plura? Nonne Apostolus parvulos quosdam et imbecilles in ecclesia esse affirmat? Tanquam parvulis in Christo, ait, lac potum dedi, non escam. Et rursum, …infirmum in fide assumite… Quid illud? Et ipse dedit quosdam quidem apostolos, quosdam autem prophetas, alios vero evangelistas, alios autem pastores et doctores ad consummationem sanctorum in opus ministerii, in aedificationem corporis Christi, donec occurramus omnes in unitatem fidei et agnitionis filii Dei vivi, in virum perfectum, in mensuram aetatis plenitudinis Christi, ut iam non simus parvuli et fluctuantes. Et statim, crescamus, inquit, in illo, per omnia, qui est caput, Christus; ex quo totum corpus compactum et connexum per omnem iuncturam subministrationis, secundum operationem in mensuram uniuscuiusque membri, augmentum corporis facit

aedificationem sui in charitate. Non igitur omnia ecclesiae membra undique consummata sunt expletaque suis omnibus numeris et partibus. Sed otiosum erit amplius in erroris huius confutatione versari, praesertim cum Augustinus et Hieronymus in hac ferme eadem causa diligentissime elaboraverint. Pergamus itaque ad reliqua. Secunda porro haeresis a nostris maioribus primum explosa est, quoniam nexu necessario illi cohaerent aliae pestilentissimae in eodem concilio damnatae. Si papa fuerit praescitus, non habet potestatem super fideles, nisi forte a Caesare. Item, nullus sine revelatione potest rationabiliter de se asserere, quod sit caput particularis ecclesiae. Item, praesens iustitia et gratia non facit aliquem esse aut Christi membrum aut ecclesiae. Item, praedestinati, etiam infideles, semper sunt Christi ecclesiaeque membra. Quare nec Paulus unquam fuit membrum diaboli, nec Iudas Christi. Quae omnia et per se sunt falsa perspicue et catholicae fidei vehementer repugnantia. Res certe Christi publica fuisset insipientissime constituta, si magistratuum in ea potestas tantis esset tenebris circumfusa, ut nulli prorsus fidelium eluceret. Cum enim universi fideles dubitent an Summus Pontifex, episcopi, sacerdotes ac caeteri ecclesiae ministri praedestinati sint necne; dubitent etiam oportet num decretis iudiciisque eorum astringantur. Ita fiet, ut ecclesiae ac conciliorum dogmata ambigua sint omnia et leges cunctae imbecilles sineque vi ad coercendum idonea. Quid autem stultius dici potest, quam civem civitatis suae magistratus cognoscere, qui sint, omnino non posse? Qui igitur ita sentiunt, ii cum stultum Christianae Reipublicae auctorem faciunt; tum omnia scita, praecepta, sanctiones evertunt, omnemque funditus ecclesiae potestatem. Quae apud eos sane vacillet et cadat necesse est, quibus occulta, incerta atque infirma est. Nec argumentis a ratione ductis opus est irrationalem, non opinionem dicam, sed insaniam coarguere, cum ad eam refellendam, manifestissima sint scripturae testimonia. Vos, inquit, estis lux mundi. Non potest civitas abscondi supra montem posita, neque accendunt lucernam et ponunt eam sub modio… Item, Si non audierit eos, dic ecclesiae; si autem ecclesiam non audierit… Ecclesiam igitur manifestam et cognitam fidelibus esse necessum est. Item, ad regnum caelorum familiamque suam Christus eum quoque servum pertinere docuit, qui, quoniam conservi sui non est misertus, tortoribus traditus est. Non ergo in Christi familia, quae ecclesia est, soli servi praedestinati continentur. Item, simile factum est regnum caelorum homini regi qui fecit nuptias filio suo… in quas intravit etiam ille qui missus est in tenebras exteriores. Item, simile est regnum caelorum decem virginibus… quarum quinque erant fatuae et quinque prudentes. Non ait quinque simile esse, sed decem. Et tamen quinque ex illis clausa est ianua. Item, ecclesiam esse ex praedestinatis praescitisque permixtam, illa Christi parabola demonstrat, in qua reti comparatur, quo pisces omne genus colliguntur nec seliguntur donec in littore sint expositi, ubi angeli separabunt de medio iustorum malos et mittent eos in caminum ignis. Illa quoque idem ostendit, in qua agri dicitur similis, qui bona fruge consitus zizaniis inimici fraude inficitur, quibus non expurgatur, donec in aream advecta fuerit messis, cum colligenda zizania sunt et alliganda in fasciculos ad comburendum. Et quoniam omnia persequimur, ecclesia area illa est, in qua sic collectum est triticum, ut sub palea delitescat, donec vano et cribro repurgatum, in horreum tandem reconditur; palae autem comburuntur igni inextinguibili.

Praeterea non ex praescientia, sed ex praesenti iustitia Dei populum, civitatem, familiam nominari, illud demonstrat. Qui aliquando non populus Dei, nunc autem populus Dei. Illud item, Eratis illo in tempore sine Christo alienati a conversatione Israel et hospites testamentorum… Iam autem non estis hospites et advenae, sed estis cives sanctorum et domestici Dei… Quod, nisi ita sit, beatus et iustus est omnis ille, qui est praedestinatus ad gloriam, tum etiam cum miser et impius est. Non igitur a praescientia, sed a praesenti iustitia proprie denominamur. Dedit eis potestatem, ait, filios Dei fieri. Quibus? Num iis quos praescrivit esse credituros? Non, sed his qui credunt in nomine eius. Item Eratis aliquando tenebrae, nunc autem lux in domino; ut filii lucis ambulate. Item, An nescitis, quia corpora vestra membra sunt Christi? Tollens ergo membra Christi faciam membra meretricis? Item, Qui facit iustitiam iustus est; qui facit peccatum ex diabolo est… in hoc manifesti sunt filii Dei et filii diaboli. Item, Multi unum corpus sumus in Christo, singuli autem alter alterius membra. Quod nisi secundum iustitiam praesentem nullo modo sumus. Item, in uno spiritu omnes nos in unum corpus baptizati sumus. Per baptismum ergo et non per praedestinationis gratiam in Christi corpus transimus. Sed in huius erroris confutationem satis multa diximus. Iam tertium eumdemque postremum refutemus. Id quod in primis eaedem omnino evangelii parabolae conficiunt, quibus ante usi sumus. E quibus hoc idem Cyprianus,Hieronymus,Augustinus argumentantur. In agro quippe dominico inter nitentia culta lappaeque et tribuli et steriles dominantur avenae. In area paleae frumentum operiunt. In reti pisces et boni concluduntur et mali, in magna domo vasa sunt lignea et fictilia, honorata quoque et inhonorata. In regno caelorum cum sapientibus virginibus fatuae sunt. In Christi familia servus nequam invenitur; non ille solum, qui conservo negavit misericordiam, sed is etiam, qui super familiam constitutus, cum moram Domini causaretur, pristinumque timorem abiiceret, coepit percutere servos et ancillas, edere, bibere et inebriari. Quid? An non ecclesias in Apocalypsi legimus, quarum angelos et ministros Deus ad poenitentiam admissi criminis cohortatur? Nonne Apostolus ad Galatas eas etiam ecclesias vocat, quas ipse idem errore arguit depravatas? Inter Corinthios quoque non una erat peccati species, sed plurimae; neque levia erant errata, sed flagitia. Et tamen Apostolus eos non solum ecclesiam, sed sanctam Christi societatem, et agnoscit et praedicat. Si inter Corinthios manet ecclesia, ubi fervent contentiones, sectae, aemulationes, ubi lites vigent et iurgia, ubi favetur sceleri, quod gentibus ipsis foret execrabile; ubi proscinditur Pauli nomen, quem ceu patrem colere debuerant; ubi divina dona ambitioni, non charitati serviunt, ubi quidam mortuorum resurrectionem ludibrio habent, ubi permulta demum indecenter et inordinate geruntur; ecquis audet ecclesiae titulum eripere iis, quibus decima pars istorum criminum impingi non queat? Qui tanta morositate saeviunt in praesentes ecclesias, quid quaeso Galatis Corinthiisque fecissent tantum non evangelii desertoribus? Habet igitur Ecclesia carnales suos, quos non esse ab spiritualibus deserendos monet Apostolus. Habet suos aegrotos et infirmos, quibus parata a Christo sacramentorum remedia medici administrant. Iis quippe, qui intus sunt, poenitentiae sacramentum paratum est. Quod frustra esset in ecclesia, si nulli essent in ea peccatores. Atque Lutherani, quoniam eludere ecclesiae iudicia volunt, ne fateri cogantur improbos habere ecclesiasticam potestatem, hos ecclesiae partes esse negant; sibique proinde

ecclesiam fingunt quam nullus hominum videre potest, ut quae tenebras habitat inaccesibiles, ecclesiam certe, quam ego non intelligo. Puderet me dicere non intelligere, si ipsi intelligerent, qui defendunt. At involvere isti et obscurare id volunt, quod in clara luce a Christo positum est, ne a catholicae ecclesiae unitate recessisse videantur. Nulla est autem, ut Augustinus ait, securitas unitatis, nisi apud ecclesiam, quae supra montem posita, abscondi non potest: et ideo necesse est, ut omnibus terrarum partibus nota sit. Recte etiam est ab eodem Augustino dictum, ubi ecclesia manifesta non est, ibi ne Christum quidem manifestum esse posse, qui per ecclesiam non solum hominibus, sed principibus et potestatibus in caelestibus innotescit. Nobis itaque ecclesia lucerna est, super candelabrum posita, quam videant omnes qui in domo sunt. Qualis nimirum Antiochenis fuit cum disceptationis causa finiendae Hierosolymam ascenderunt. Qualem praescripsit Dominus, ubi ait: Dic ecclesiae… Alioqui, quibus ecclesia occulta est, quid habent illi facere, cum in graves incidunt de lege ac religione controversias? Num animi pendere usque, et nullo firmo loco consistere? Incerta nempe erunt omnia, si apud solos pios ecclesia est. In quocumque enim ecclesiae iudicio excipiet is, contra quem sententia dicitur, quod iudices non sunt pii. Quamobrem, qui ecclesiam iustorum solum numero definiunt, ii cum a malis ecclesiae pastoribus omnem potestatem auferunt, tum iudiciorum ecclesiasticorum vires infirmant nec ulla habere possunt ecclesiae firma dogmata. Ac nisi Christus intelligeret malos ecclesiae suae non partes quaslibet, sed primas etiam aliquando futuros, nusquam illud profecto admoneret,Super cathedram Moysi sederunt scribae et pharisaei; quaecumque dixerint vobis facite, secundum autem opera eorum nolite facere. Quid vero Paulus? Hic iam quaeritur, ait, inter dispensatores, ut fidelis quis inveniatur. Mihi autem pro minimo est, ut a vobis iudicer. Quod si necessarii essent boni mores, ut quis ecclesiae pars et administer esse posset, non utique pro minimo haberet Apostolus ab hominibus iudicari, quippe eiusmodi iudicium cum apostolicae potestatis ruina cernebat esse coniunctum. Nunc autem videns ad dispensatoris potestatem illud non esse necessarium, quod Corinthii nonnulli requirebant: Mihi, ait, pro minimo est, etc. Iam, quot quamque vehementes scrupuli, quanta confusio atque perplexitas ipsis etiam dispensatorum animis iniicerentur, si ex peccato ab ecclesia fierent protinus alieni, omnemque adeo ecclesiae potestatem amitterent? Bene igitur subdit Apostolus, Sed nec me ipsum iudico, etc. Humanorum autem iudiciorum quanta temeritas, si ab animi virtute ecclesiae partes officiaque penderent? Eapropter adiunxit, itaque nolite ante tempus iudicare… Quantum vero schismatum quotidie in ecclesia videremus, dum unus alteri diceret, Tu non es de ecclesia, quia malus es: ego de ecclesia sum, quia sum bonus? Dumque etiam quem hic damnaret, eum ille deffenderet; quantam putas fore litium iurgiorumque materiam? Praeclare itaque concludit Apostolus. Haec autem transfiguravi in me et Apollo, ne unus adversus alterum infletur pro alio. Maneat igitur ecclesiae nomen fideles universos probos improbosque complecti. Quod in hoc capite suscepimus explicandum.