De locis theologicis

UBI EORUM ARGUMENTA REFERUNTUR QUI APOSTOLICAS TRADITIONES IMPUGNARUNT

Bene habet. Scripturae Divinae auctoritatem primo iam loco constituimus. Ad secundum deinceps aggrediamur; apostolicarumque traditionum quanta sit et vis et auctoritas, via et ratione explicemus. Et quidem hunc locum Lutherani imbecilliorem esse credunt, quam ut ductis inde argumentis dogmata fidei confirmentur. Nam, quod Ecclesiae traditiones a Christo et apostolis descenderint, existimant nullo modo posse probari. Non enim adeo sunt stupidi, ut verba Christi, quae modo Christi esse constaret, infirmare pergant, quod non fuerint ab evangelistis scripta. Sed quoniam quid Christus, quidve apostoli fuerint locuti, eos solum nosse putant qui Christum et apostolos audiere, colligunt apud nos nunc ne unum quidem dogma posse traditione probari; quin oportere omnes fidei et religionis controversias Sacrarum Literarum testimoniis componere; finire vero nihil, nisi quod Sacris Literis sit expressum. Erasmus etiam cum saepe alias tum in Epistola nuncupatoria operum Hilarii hoc demum asserit eruditionis vere theologicae esse, nihil ultra quam Sacris Libris proditum est, definire; cetera omnia esse problemata in illud reiicienda tempus, quum sublato speculo videbimus Deum de facie. Nec hi tamen aut primi aut soli pestem huic loco afferre tentarunt. Tentaverat idem prior Wicleffus, ut Thomas Waldensis scribit lib. Doctr. fid. antiq. 2, cap. 19, tentarant hoc aliis ante seculis haeretici quidam, quos Bernardus homil. 66 in Cantica commemorat. Sed et Arianis hanc haeresim tribuit Augustinus in conflictu contra Maximinum, Thom. Waldense referente libro De Sacramental., doctr. 2. Ariani certe, qui in Synodum Seleucianam convenerunt, non obscure testati sunt se in fidei quaestione praeter Divinas Scripturas nihil omnino recepturos, ut auctor est Epiphanius Haeres. 73, qui et ipse Arianis hunc errorem assignat, Haeres. 75. Basilius Eunomium dicit in eodem errore versatum. Tertullianus lib. De praescript. haeret. et Irenaeus 3 lib. Adversus haereses, cap. 2 his adiungunt Valentinum ac Marcionem. Basilius vero quidam Anciranus episcopus in confessione quam exhibuit septimae Synodo, anathematismo septimo, non solum Iconomachorum sed Arii, Nestorii, Eutychis, Dioscori sententiam hanc communem fuisse confitetur. Quamquam autem error hic communis fuit haereticis pene omnibus, Lutherani tamen quasi proprium usurparunt, quantaque maxima potuere vi adstruere nisi sunt, nihil praeter Scripturas Sacras apostolicam habere auctoritatem.

Primum argumentum. Infidelis, inquiunt, est, et incerta illa per manus traditio, quod is qui accipit vel non satis accurate auscultat vel morbi, aetatis naturaeque iniuria nonnunquam obliviscitur vel certe interdum moritur, antequam tradat accepta. Ea etiam, quae de aure in aurem transeunt, aut in dies maiora fiunt aut non eadem profecto perseverant, sed mutatis auribus permutantur. Quin etiam pereunt, nisi ea literarum monimenta conservent. Pythagorae quam pauca extant? Druidarum ecquid est reliqui? Nempe traditionibus illi confisi, nihil ad memoriae aeternitatem literis prodiderunt. Quamobrem quae Christus Dominus ad salutem fidelium vidit esse necessaria et quae in Ecclesia certa esse voluit atque perpetua, ea literis consecrari vel iussit vel suggessit. Secundum argumentum. Augustinus item testis est, multa quidem Dominum et fecisse et dixisse, quae scripta non sunt; electa vero esse, quae scriberentur, quae credentium saluti sufficerent. Augustinus etiam idem docuit, quod ubi de re obscurissima disputatur, non adiuvantibus Divinarum Scripturarum certis clarisque documentis, cohibere se debet humana praesumptio, nihil faciens in alteram partem declimando. Et mox, Illud credo, inquit, quod divinorum eloquiorum etiam hinc clarissima auctoritas esset, si homo illud sine dispendio promissae salutis ignorare non posset. Nihil ergo creditu necessarium extra Sacras Literas est. Tertium argumentum. Paulus quoque Scripturam idoneam esse docet, ut per eam perfectus sit homo Dei ad omne opus bonum instructus. Si igitur quae erant satis, ut fideles essent ad omne opus bonum instructi, ea scripta sunt omnia, quorsum istae non scriptae traditiones moribus formandis necessariae finguntur? Quartum et quintum argumentum. Quid quod non iubemur credere quaecumque nos docuerint sacerdotes, sed quae docuerint iuxta legem Domini? Si ergo quicquam illi praeter legem docent, fidem eis habere non est necesse. Cum enim ex ipsis veris Ecclesiis frequenter exeant seductores, quod auctor Imperfecti argute dixit, ne doctoribus quidem credendum est, Ecclesiarum traditionem quamlibet praeferentibus, nisi ea dicant quae Scripturarum congruant veritati. Nam et Papias mille ille suos post resurrectionem futuros annos tamquam apostolis tradentibus inserens, Irenaeum aliosque multos Ecclesiae viros non tam veritate disputationis quam apostolicae traditionis auctoritate commovit. Et Irenaeus quoque ipse Ioannis Evangelistae aliorumque apostolorum traditione docet Christum Dominum, quo die mortuus est, annos quadraginta fuisse natum. Quod tantum abest a veritate, ut nihil veritati magis possit esse contrarium. Sextum, septimum et octavum argumentum. Ita Theophilus Alexandrinus scripsit daemoniaci spiritus esse aliquid extra Scripturarum auctoritatem putare divinum. Et Hieronymus dogmata condemnavit, quae absque auctoritate et testimoniis Scripturarum ex traditione apostolica praeferuntur. Et rursum, Sine auctoritate, ait, Scripturarum garrulitas non habet fidem; et iterum: Eorum sententiam, qui traditione veteris historiae tenuerunt Zachariam illum, qui occisus fuit inter templum et altare, patrem fuisse Ioannis Baptistae, ea solum ratio reprobat, quod de Scripturis non habet auctoritatem. Unde eadem facilitate contemni, qua probatur. Atque Origenes, Necesse est, inquit, nobis Scripturas Sanctas in testimonium vocare. Sensus quippe nostri et enarrationes sine his testibus non habent fidem. Nonum argumentum. Confirmat autem hoc maxime oratio illa, qua in Nicaena Synodo usum fuisse Constantinum refert Theodoretus. In disputationibus, inquit, rerum divinarum habetur Sancti Spirilus doctrina praescripta. Evangelici enim et apostolici

libri cum prophetarum antiquorum oraculis plene nobis ostendunt sensum Numinis. Proinde sumamus ex dictis Divini Spiritus explicationes quaestionum. Cui orationi, Calvinus ait, nemo tunc fuit qui refragaretur. Quod silentium perfidia non carebat, si verum est, praeter Scripturas Sacras, evangelistarum apostolorum et prophetarum traditiones esse tenendas in fidei ambiguis quaestionibus. Cum igitur Theodoretus scribat episcopos libenter amplexos esse id quod dixit imperator, constat novum esse traditionum dogma, illisque saeculis omnino incognitum. Traditiones igitur istae seniorum parum valent ad dogmata fidei comprobanda; quin, cum humanae sint non divinae, non sunt nobis magni faciendae, ne, quod pharisaeis, idem nobis obiiciatur: Sine causa colunt me, docentes doctrinam et mandata hominum. Decimum argumentum. Quid quod haereticis semper gentile fuit, mysteriis et traditionibus suos discipulos imbuere? Id quod a Christi doctrina alienum est, qui palam locutus est mundo, et in occulto locutus est nihil. Ac si quid in tenebris dixit, profecto iussit apostolis ut dicerent ipsi in lumine, et quod in aurem audierunt, ut praedicarent super tecta. Non ergo habemus Christiani occultas mysteriorum traditiones. Undecimum et duodecimum argumentum. Quod si veterum traditionibus fidem et religionem nostram asserimus, id Pagani, id Iudaei, id Saraceni faciunt, eoque praesertim nomine sectas suas retinent quod, quemadmodum nos, ita ipsi quoque maiorum institutis inhaerent; eaque longissimi temporis possessione tuentur, iustumque pro illis bellum suscipiunt. Non est autem disciplina nostra pythagorica, ut traditionibus quasi vestigiis insistamus; litteris est Christi doctrina prodita, illas in omni fidei et religionis quaestione amplecti debemus. Haec Lutherani argumentantur.

SUPERVACANEAM VIDERI CUM LUTHERANIS NON DE HOC SOLUM LOCO SED DE QUIBUSQUE ALIIS DISPUTATIONEM

Ego vero cum Lutheranis quotiescumque me comparo ad disserendum, repente a me avertitur oratio mea, et omnis statim mihi disputandi ratio tollitur. Quo namque consilio adversum hos disputare aut debeam aut possim, qui cum omnia theologiae principia tollunt, tum una fere sola asseverandi audacia utuntur, quae illis perpetua est pro locis dialecticis theologicisque omnibus? Quid ego contra hos scribam, qui nullam in Ecclesia legem esse volunt, per quam Scripturae sensa finiantur, sed suo cuique ingenio esse utendum; nec id sentire oportere, quod alii senserint, sed quod ratio propria praescripserit? Quid autem stultius, quam cum eo disputare, qui nihil admittit nisi Scripturae verba, sed huius interpretationem sibi uni reservans, reliquos omnes existimat miris modis hallucinari? Mahumetus ne, si res esset via et ratione explorata, in male suscepta causa cadere cogeretur, omne disputationis aditum lege suis edita praeclusit, et Lutherus disserendi principia suis universa tollens, si disputationem instituat, nec aditum nec exitum poterit reperire. Perinde enim est Scripturas solas sine lege et pro cuiusque interpretatas arbitrio accipere, ac si nullum fixum certumque disserendi principium acceperis.

Quapropter miseri Lutherani, haud secus atque Saraceni, nec suas nec magistri possunt ineptias deprehendere; nec nos cum iis disserendo aliud possumus, quam tempus et operam ludere. Qui tamen haberent ius suum disputandi, si principiorum aliquem delectum reliquissent, ut ad veritatis inventionem aditus esset. Nunc autem nulla principia relinquunt. Vana igitur cum eis erit et futilis disputatio. Omnino enim meminisse debemus, id quod ab scholasticis saepissime usurpatum iam quasi in proverbii consuetudinem venit: contra negantem principia, quoniam frustra id fiat, non esse disputandum. Accedit eodem, quod paradoxa cum communi sensu pugnantia asserunt, quae si vis argumentando refellere, res minime dubias argumentando dubias facis. Cum enim illa, quae in syllogismo antecedunt, ut fidem aliquam faciant, certiora notioraque esse oporteat his quae ex antecedentibus consequuntur, verendum sane est, quando Lutheranorum placita coarguimus, ne res maxime absurdas minore evidentia refellentes peccatum hoc ratiocinationis vitiosae ineptaeque peccemus. Nec vero huius rei explicandae gratia longe exempla petenda sunt, cum habeamus in manibus. Etenim ut hanc, quam modo dixi, opinationem Lutherani tueantur, ponunt primo Sacras Literas non habere plures sensus. Falso autem illud ponunt; sed demus hoc eis liberaliter. Assument deinde, in Scripturis sensum illum unum certissime familiarissimeque doceri, nec esse eas, velut cereum quemdam nasum, in sensum omnem flexibiles, sed potius esse per se expositas, et in promtu cuique sine magistro et docente patere. Quibus egregie sciteque positis, iam facile conficiunt Sacris Libris intelligendis nec veterum traditionem nec Ecclesiae iudicium exspectandum. Quae omnia cum et per se sint falsa perspicue et Scripturis ipsis vehementer repugnantia, si contendam ego ex adverso refellere, aqua mihi, ut dicitur, haerebit; qui scilicet intelligam quam sit ridiculum confutare velle vanas commentitiasque sententias, portenta non disserentium theologorum sed hominum somniantium, quam stultum cuilibet opponenti contraria respondere, quam inutile faces in meridianam solis lucem inferre, quam denique otiosum in re manifesta periclitari. Petrus ait in Paulinis epistolis esse quaedam difficilia intellectu, quae indocti homines et instabiles depravant ad suam ipsorum perditionem; hi vero contra aiunt, omnes Pauli epistolas esse intellectu facillimas. Paulus perfectis sapientiam loquitur in mysterio absconditam, parvulis autem lac potum dat, quoniam ferre aliud non possunt; isti sine discrimine omnes, ac, si Deo placet, inter pocula universa Scripturae Sacramenta devorant et solidum etiam cibum struthionum more concoquunt. Sapientibus et prudentibus quaedam pater abscondit; istis omnia revelavit. Filius discipulis suis aliquando in parobolis est locutus; his palam semper loquitur et proverbium nullum dicit. Liber in Apocalypsi septem sigiilis signatus ostenditur, quem cum dederis homini scienti litteras ut legat, respondebit tibi: Non possum, signatus est enim: at his librum agnus aperuit, aperuit item oculos, ut videant quae nos miseri et caeci videre non possumus, imo quae Origenes, Basilius, Gregorius, Chrysostomus, Ambrosms, Hieronymus, Augustinus, Hilarius non viderunt. Eunuchus ille Actorum apostolorum tam religiosus, ut relicta aula regia de extremis mundi finibus veniret ad templum, tam divinae legis amator, ut etiam in vehiculo Sacras Literas legeret, non poterat Isaiam intelligere, nisi aliquis eum doceret; et ab istis prophetae omnes sine magistro et interprete intelliguntur. Breviter, ut Hieronymus ait,

nulla ars sine praeceptore percipi potest; sola Scripturarum scientia est, quam hi passim sibi omnes vindicent, praesumant, doceant, antequam discant. Sunt in Libris Sacris loca plurima, in quibus tanta difficultas et obscuritas inest, ut post veterum omnium interpretum vigilias, studia, operas, adhuc vix a doctissimis et optimis quibusque intelligi posse videantur. Et multitudo imperita, in qua nec ratio inest nec iudicium, universos Scripturae locos facile expediet atque interpretabitur? Itane facile est expedire, ut reliqua taceam, hebraei sermonis ambiguitatem, tropos vel vetustate obscurissimos, phrases alienas ab hisce linguis quibus assuevimus, nostris inaudita proverbia, parabolas peregrinas, translationes interdum etiam longissime petitas? Expone mihi facile, si potes, Proverbia Salomonis et Cantica, Ezechielis, Danielis, Isaiae, Ieremiae prophetias; Davidicos psalmos expone; et si exposueris, tum vero Libri Sacri nec sunt difficiles neque obscuri. Quis sapiens, ait Oseas, et intelliget ista? intelligens, et sciet haec? Et Salomon: Quis talis, ut sapiens est? et: quis cognovit solutionem verbi? Atqui sapientes sunt omnes isti et summa facilitate difficillimas Scripturae quaestiones solvunt. Quod si Scripturae in varium sensum torqueri flectique non queunt, quomodo haereses omnes ex prava intelligentia Scripturarum ortae sunt? At hoc non solum tradentibus Hilario 2 lib. de Trinit., Hieronymo ad Galat. 1, Irenaeo lib. 1 Adversus haeres., cap. 1, Augustino in Ioannem Tractat. 18, Vincentio Lyrinens. Contra propha. nov., septima Synodo act. 6, sed manifeste etiam experimento cognovimus. Unde vero inter ipsos quoque Lutheranos de rebus maximis controversiae, si Scripturae in varios sensus non flectuntur? Nam illa verba: Hoc est enim corpus meum alii proprie, alii per tropum accipiunt. Quae cum ita sint, alia ratione, atque isti dicunt, Scripturae divinae investiganda tenendaque intelligentia est. Si enim ad privatam haec regulam dirigatur, unde evincetur Helvidius de perpetua Mariae virginitate? Unde Arius de vera Dei in Christo natura? imo vero unde constabit, huius ne, an illius intelligentia vera sit, si Scripturas cuique liceat pro suo ingenio interpretari? Cum enim variae erunt, ut fit, de eodem Scripturarum loco sententiae, quae certa sit, eam nemo praestabit. Ii enim omnes qui inter se dissentient, pari ratione suum quisque sensum tuebuntur. Hoc enim morbi fere innatum est hominum ingeniis, ut cedere nesciant, simul atque res in contentionem vocata est; quae postquam incaluit, hoc cuique videtur verissimum quod temere etiam tuendum susceperit. Aut igitur sensum quisque suum certum habet, et redibit insania veterum, quam Arist. 4 Metaph. lib. manifestis argumentis explosit; aut nullius sententia certa erit, et praeterquamquod dissidiorum nullus erit finis, nullum habebimus certum fidei christianae iudicium, sed ex sua opinione quisque suam fidem sibi affinget. Ita fides catholica nulla erit. Ac re vera ridiculi Lutherani sunt, qui postulent ut ipsis Sacras Literas interpretantibus ac novo quidem mirabilique more interpretantibus certa fides habeatur. Non est creditum apostolis, ut false ridet Erasmus, donec multa magnaque miracula fidem adstruxissent doctrinae; et nunc quilibet sibi postulat credi, quod affirmet se habere spiritum intelligentiae, cum nullus eorum tamen ne equum quidem claudum sanare potuerit. Multa praetereunda sunt, ne quid habeat iniucunditatis oratio; et tamen multa dicuntur, quae aperte horum insaniam refutent.

Sane nisi Cochlaeus in Epistolis ad Germaniae principes et ad Bernenses antevertisset, exemplis positis periculum facerem et in illis varie in utramque partem luderem, ut vel hoc ipso periculo compertum esset omnibus, quam non sit difficile unumquodlibet thema e Sacris Literis aut probari aut improbari, si pro suo eas quisque ingenio interpretetur. Quamquam, fateor, nonnulla sunt Scripturae loca, quae in alium atque alium sensum trahi ne a contentiosis quidem possunt. Quis enim illud torqueat, quod Paulus ad Corinthios scripsit, alii per Spiritum dari sermonem sapientiae, alii sermonem scientiae, alii interpretationem sermonum? At isti omnia ecclesiastici corporis munia confundunt, istis totum corpus est oculus. Omnes siquidem Spiritu doctore intelligunt Scripturae universa mysteria. Sed bene habet, quod vel Lutherus ipse quaedam in Psalmis loca se non intelligere confitetur. Bene habet, quod doctores in Ecclesia Christus dedit, non omnes, sed quosdam, ad consummationem sanctorum in opus ministerii. Verum de his et multa in secundo libro disserui, et plura adhuc in septimo disserentur, non quo adversum Lutheranos pugnam inire velimus, qui clausis, ut dicitur, oculis more Andabatarum pugnant, sed quo videant Catholici, cum omnes locos ratione animoque lustraverint, nullum esse certiorem, nullum stabiliorem, nullum denique Sacris Literis exponendis magis necessarium quam is est, quo Ecclesiae traditio continetur. Quo est detestabilior Lutheranorum impudentia, qui hunc locum labefactare ac funditus delere nituntur. Sed ut haec omnis quaestio semel hic, ubi proprius est locus, constituatur, aliquot fundamenta iacienda sunt, quae theologiae fideique simul nervos ac vires continent.

IN QUO QUATUOR FUNDAMENTA PONUNTUR AD TRADITIONES CHRISTI ET APOSTOLORUM CONSTITUENDAS

Primum fundamentum. Ecclesiam esse antiquiorem Scriptura, fidemque proinde ac religionem sine Scriptura constare. Nam vetustissimi illi primorum seculorum patres, qui in lege naturae ante Moysen veri Dei cultores sunt habiti, sacrificiorum ritum veramque de rebus divinis sententiam non scriptis legibus sed etiam re et instituto maiorum servavere. Circumcisionem quoque a Deo primum acceptam, Abraham deinceps familiae prodidit. Proles vero illa hominum Hebraeorum eiusmodi sacramentum non aut membranis aut tabulis inscriptum, sed in animis consuetudine imbutis quasi impressum conservavit, multosque annos in Aegypto citra ullam scriptam legem unius Dei veram fidem et religionem tenuit. Christus etiam Dominus librum nullum scripsit, imo, quantum legimus, ne praecepit quidem, ut scriberetur. Euntes, non ait, scribite, sed praedicate Evangelium omni creaturae, Marc. ult. Et per Ierem. cap. 30. Dabo, inquit, legem meam in visceribus eorum, et in corde eorum scribam eam. Et Apostolus 2 Corinth. 3. Epistola, ait, estis Christi administrata a nobis, et scripta non atramento sed spiritu Dei vivi, non in tabulis lapideis, sed in tabulis cordis carnalibus. Lex ergo evangelica, quae lex spiritus est, non litterae, non est a principio litteris exarata, sed in animis fidelium insculpta. Nam et ceteri apostoli prius viva voce Evangelium docuerunt, deinde mandarunt litteris,

ut testes satis graves et idonei sunt Irenaeus 3 Adversus Valentinum libro, Euseb. cum aliis locis non obscure tum luculentius in 3 Histor. eccles. lib., cap. 24, Chrysost. homil. 1 in Matthaeum, Theophylactus in initio Comment. in Matth., Hieron. in Cathalogo script. eccles. in Matth. et in Ioan.; breviter, ne omnes sigillatim enumerem, universi ecclesiastici auctores. Nolo enim in apertis rebus multus lectori videri, eo maxime, quod Lucas evangelista huius rei certissimum testimonium praebet, inquiens: Quoniam multi conati sunt ordinare narrationem, quae in nobis completae sunt, rerum: sicut tradiderunt nobis qui ab initio ipsi viderunt et ministri fuerunt sermonis: visum est mihi assecuto omnia a principio diligenter ex ordine tibi scribere, optime Theophile, ut cognoscas eorum verborum, de quibus eruditus es, veritatem. Constat igitur doctrinae fidei iam vulgatae scriptionem Evangeliorum accessisse. Accessisse, inquam, non praecessisse. Constat item Christianam Ecclesiam et religionem non litteris primum sed traditione substitisse. Constat rursus fidei doctrinam in Ecclesia primitiva non a Scripturis habuisse auctoritatem, sed contra Scripturas a traditione. Sicut tradiderunt, ait, nobis qui ab initio ipsi viderunt et ministri fuerunt sermonis. Constat denique aliquando in Ecclesia Christi fuisse catholica dogmata quae Sacris nullis Literis continerentur. Qua re permotus Irenaeus ait: quod etsi apostoli nullas nobis scripturas reliquissent, tamen et oportebat nos sequi ordinem traditionis Ecclesiae, quam fideles scilicet ante scriptum Evangelium sequebantur. Secundum fundamentum. Non omnia, quae ad doctrinam christianam pertinent, esse etiamnum in Sacris Literis expressa. Nam perpetuam Beatae Mariae virginitatem, descensum Christi ad inferos, baptismum parvulorum, conversionem panis et vini in corpus et sanguinem Christi, processionem Spiritus Sancti ex Filio, trium personarum in una substantia aequalitatem earumdemque per relativas proprietates distinctionem, non ita expressa in libris canonicis invenies, sed adeo tamen certa in fide sunt, ut contrariorum dogmatum auctores Ecclesia haereticos iudicarit. Quemadmodum igitur articulus resurrectionis continebatur in illo: Ego sum Deus Abraham et Isaac, quod postea Christus Dominus minus intelligentibus exposuit; ita nonnulla per Spiritum Veritatis explicuit Ecclesia, quae in Sacris Literis habentur obscura. Tertium fundamentum. Multa pertinere ad Christianorum doctrinam et fidem, quae nec aperte nec obscure in Sacris Literis continentur. Id primum Innocentius probat De celebratione Missae, c. Cum Marthae. Verba enim, quibus in calicis consecratione utimur quibusque Christum Dominum usum esse profitemur, scilicet mysterium fidei et aeterni testamenti, in Evangelistis non habentur ac ne illud quidem: Elevatis oculis ad Deum patrem suum. Sententiam quoque illam: Beatius est magis dare quam accipere Christum dixisse nesciremus, nisi Paulus in Actis docuisset. Quemadmodum ergo non omnia gesta Iesu Evangelica Scriptura complexa est, ita ne omnia verba quidem, sed quaedam per traditionem accepta sunt. Rursum, sanctorum martyrum auxilium precibus implorandum eorumque memorias celebrandas, imagines venerandas esse, in sacrificio Eucharistiae simul cum corpore sanguinem sacerdotibus esse et conficiendum et sumendum, Sacramenta Confirmationis et Ordinis non iteranda, Sacrae Literae nusquam forte tradiderunt; at eiusmodi atque alia pleraque id genus ita firmiter Ecclesia Catholica retinet, ac si sacris codicibus fuissent inscripta. Quatuor demum evangelia quae nunc Ecclesia recipit, quatuordecim epistolas

Pauli, breviter, ut in summa dicam, utrumque et Vetus et Novum Testamentum firmissime retinemus, nec tamen ea tenere possumus Scripturae auctoritate. Multa igitur sunt fidei catholicae dogmata, quae Sacris Literis non habentur. Quartum fundamentum. Apostolos maximis de causis alia quidem litteris, alia autem viva voce prodidisse. Sed quae illae causae sint, repetendum altius videtur. Morem porro hunc tradendi quaedam discipulis non scripto sed verbo olim quoque scimus a philosophis observatum. Pythagoram certe hunc in modum discipulos instituisse posteriorum omnium scripta testantur; qui et ipse, ut 1 Strom. Clemens Alexandr. refert, circumcisus fuit, ut adyta ingrediens Aegyptiorum mysticam disceret philosophiam. Galenus lib. 2 De anatomica admin. veteres physicos ait artes a maioribus quasi per manus traditas conservasse. Cicero lib. 1 De legibus serendos in republica mores existimat nec scriptis omnia sancienda, et eodem rursus libro sacra putat melius in republica conservari, si a patribus accepta deinceps familiis prodantur. Caesar De bello Gallico, lib. sexto, Druidas scribit disciplinae praecepta nefas existimasse ut litteris mandarentur. Scribunt item non modo celebres Hebraeorum doctores sed ex nostris Hilarius et Origenes Moysen non legem solum sed secretiorem legis enarrationem in monte divinitus accepisse, praeceptum autem ei a Deo, ut legem quidem populo scriberet, legis autem occulta mysteria ipse ministro suo Iosue, hic deinceps succedentibus sacerdotum primoribus magna silentii religione revelaret. Anatolius quoque apud Eusebium lib. 7 Eccles. hist., cap. 28, Septuaginta interpretes refert Ptolemaeo regi percontanti multa ex Moysis traditionibus respondisse. Atque illud etiam auctor 4 libri Esdrae, cap. 14, non obscure testatur: Enarravi, inquit, Moysi mirabilia multa, et praecepi ei dicens: Haec in palam facies verba, et haec abscondes. Quod idem praeceptum Dominus Esdrae lege instauranda dedit inquiens: Quaedam palam facies, quaedam sapientibus absconse trades. Ad huiusmodi vero traditiones Propheta videtur spectasse, cum ait: Deus auribus nostris audivimus, patres nostri annunciaverunt nobis; et rursum: Quanta mandavit patribus nostris, nota ea facere filiis suis. Ad similes quoque veterum traditiones Moyses ipse revocat, ubi dicit: Interroga patres tuos et dicent tibi, maiores tuos et annunciabunt tibi. Quaedam igitur non scripto sed verbo tradere, non philosophorum modo verum Moysis, imo Dei etiam consilium fuit. Huius ergo optimi consilii rationem Iesus Christus vitae magister habuit, habuerunt apostoli. Multa enim a Domino illis tradita scribere noluerunt. Quibus vero rebus adducti idipsum fecerint, breviter explicandum est. Caesar De bello Gall., lib. 6, duabus de causis Druidas instituisse dicit, ne disciplinae praecepta litteris proderentur: quod neque in vulgus disciplinam efferri velint, neque eos qui discunt litteris confisos minus memoriae studere. Quod fere plerisque accidit ut litterarum praesidio diligentiam in perdiscendo ac memoriam remittant. Nimirum, ut Ioanni Pico in Apologia placet, prior illa causa Pythagorae ac Platoni praecipua fuit, ut mysteria quaedam occulta verborum traditione discipulis commendarent. Nec enim aliter existimarunt philosophiae dignitatem se posse tueri. Aegyptios Clemens Alexand. 5 Stromat. refert non quibuslibet mysteria commisisse nec rerum divinarum cognitionem ad profanos deferre solitos, sed ad eos solos, qui erant ad regnum perventuri, et ex sacerdotibus iis, qui iudicati fuerant probatissimi et educatione et doctrina et genere. Exstat Lysidis Pythagoraei epistola in qua Hipparcum reprehendit,

quod publice, contra ac magister instituit, philosopharetur. Nec enim fas esse ea omnibus porrigere, quae paucis et iis quidem disertis et laborantibus communicanda sunt. Qui autem Pythagorae praecepta passim vulgo traderent, aeque eos impios haberi, ut qui profanis hominibus Eleusinarum dearum arcana patefacerent. Eis etiam esse similes, qui in praealtum puteum coeno plenum aquam puram atque nitentem effuderint, quos nihil aliud quam coenum turbare et aquam amittere. Nec solum a Lyside Hipparcus reprehensus est sed accusatus a discipulis aliis et expulsus e schola, et propter ipsum tamquam propter mortuum facta columna est, quemadmodum Clemens Alexand. 3 Strom. scripsit. Non licet, inquit quoque Pindarus, apud omnes veterem aperire orationem, praeterquam fidelissimis silentii viis. Amat enim natura celari, ut Porphyrius scripsit, nec divina mysteria Deus patitur in aures vulgi introire pollutas. Aurum et gemmas in altissimas terrae latebras natura condidit, ita magno habentur in pretio; vilescerent, si essent exposita. Basil. in lib. De Spiritu Sancto, cap. 29 et Origenes homil. 5 in Num. ob id asserunt Moysen non esse passum, ut omnia quae erant in templo omnibus essent pervia, quod sciret res usu tritas, expositas esse contemptui, quod vero sepositum est et rarum, huic coniunctam esse summam admirationem et reverentiam. Plato scribens Dionysio de quibusdam sacris mysteriis monet ut epistolam e vestigio concerpat, ne in manus indigni vulgi perveniat; tantae fuit olim vel ethnicis curae, disciplinarum mysteria et a contemptu et a profano abusu defendere. Id vero maxime, si ad res sacras mysterium pertineret. Tarquinius rex Marcum Tullium duumvirum, quod librum secreta sacrorum continentem huius fidei custodiaeque commissum, Petronio Sabino scribendum dedisset, culeo insutum in mare abiici iussit; quod supplicii genus multo post parricidis irrogatum est. Ac iustissime id quidem, ut Valerius ait, quia pari vindicta parentum ac Dei violatio expianda est. Quae videlicet causa apostolis fuit ut secreto quaedam ex animo in animum solo intercedente verbo transfunderent. Consentaneum enim erat mysteria quaedam, praesertim sacra, clam populo rudi habere, perfectis et maioribus seorsum communicanda. Non iudicavi, inquit, me scire aliquid inter vos, nisi Iesum Christum, et hunc crucifixum: sapientiam autem loquimur inter perfectos. Et rursum, Formam, ait, habe sanorum verborum, quae a me audisti; bonum depositum custodi, et quae a me audisti per multos testes, haec commenda fidelibus hominibus, qui idonei erunt et alios docere. Quod si apostoli, quibus formis Sacramenta essent conficienda, quibusve ritibus administranda, aliaque id genus religionis secreta passim vulgo tradidissent, quid esset aliud quam adversus Christi legem sanctum dare canibus et inter porcos spargere margaritas? Imo vero quid esset aliud quam omnia mysteria Christianae religionis abolere? Nec enim mysterium est, quod ad populares aures affertur. Haec itaque prima ratio est, cur apostoli quaedam sine scripto traderent; nempe ne aut ab ethnicis sacra nostra irriderentur, aut vulgo etiam fidelium venirent in contemptum. Secunda est, quoniam habet nescio quid latentis energiae viva vox et in aures discipuli de auctoris ore transfusa fortius sonat, quemadmodum Hieronymus ad Paulinum ait. Indignum ergo erat, ut tota Evangelii doctrina, quae lex est spiritus et vitae, mortuis ubique litteris committeretur, nec ulla ex parte committeretur cordibus, cum de ea peculiariter scriptum esset: Dabo legem meam in visceribus eorum et in corde eorum scribam eam.

Servorum et rudium est omnia ex praescripto agere. Iudaeorum ergo sit scripta haec lex, qua universa, etiam minima praefiniantur: at filii perfecti iam viri et in libertatem gratiae vocati habeant legem insculptam in cordibus. Quamobrem, qui Evangelium omni ex parte in characteribus et membranis includunt, nihil illius verbo nihil cordibus relinquentes, hi Evangelio multum adimunt et dignitatis et virium. Papias apud Eusebium, Si quando, ait, advenisset aliquis ex iis qui secuti sunt apostolos, ab ipsis sedulo expiscabar quid Andreas, quid Petrus dixerit, quid autem. Philippus vel Thomas, quid vero Iacobus, Ioannes, Matthaeus. Nec enim tantum mihi librorum lectiones prodesse credebam, quantum vivae vocis praesentisque magisterium. Hactenus Papias. Ubi vero gentium est verbum, quod tantopere Lutherani iactare solent? Nam scriptum verbum, si vere ac proprie loqui volumus, non est verbum. Apud nos autem qui Christi et apostolorum oracula vocesque tuemur, verbum Domini vere et proprie manet in aeternum. Verbum, inquam, vivum, quod ex doctorum ore in discipulorum transfusum aures fortius resonat. Verba, inquit, mea, quae posui in ore tuo non recedent de ore seminis tui amodo et usque in sempiternum. Adde, quod ad confutandos haereticos maior vis in Traditione quam in Scriptura est. Egesippus apud Eusebium refert virginem mundam et immaculatam Ecclesiam permansisse, donec discipuli Domini extiterunt, corruptoribus veritatis, si qui forte fuerunt, in occultis terrae hiatibus delitescentibus: ut vero omnis illa aetas, quae a Domino susceperat vivae vocis auditum, de hac luce discessit, tum haereticos, nudato, ut aiunt, capite, apostolicam veritatem oppugnasse. Et Ignatius apud eundem ea maxime ratione docet haereticorum vitari contagia, si diligentius ac tenacius apostolorum traditionibus inhaereatur. Tertullianus quoque adhuc apertius monet, ut adversum haereticos magis Traditionibus quam Scripturis disseramus. Scripturae enim in varios sensus facile trahuntur, traditiones non item. Nemo haereticorum est, ut Hilarius ad Constantium Augustum tradit, qui se non secundum Scripturas praedicare ea, quibus blasphemat, mentiatur. Omnes Scripturas sine sensu loquuntur. Et Irenaeus 1 lib., 1. cap. Haeretici, inquit, Scripturis nituntur sua dogmata confirmare, ne sine teste esse videantur. Sed deformant eloquia Dei, atque ex figura hominis vulpis aut ursi figuram reddunt. Hactenus ille. Faciunt porro haeretici quod patrem suum fecisse vident, ut Vincentius Lyrinensis eleganter ait, et auctoris sui callida machinamenta sectantur. Nam quid ille non faciet misellis hominibus, qui ipsum Dominum maiestatis Scripturarum testimoniis appetivit? Si filius, inquit, Dei es, mitte te deorsum: scriptum est enim, etc. Ita, quodcumque dogma haereticus proferat, statim ait: Scriptum est enim, et non unum, sed mille testimonia, mille exempla parat de lege, de psalmis, de apostolis, de prophetis, quibus novo more interpretatis sententiam suam approbare conatur. Quorsum haec tam longo sermone repetita? Nempe ut intelligas, non modo adversum haereticos plus habere Traditionem quam Scripturam virium, sed etiam omnem ferme cum haereticis disputationem ad traditiones a maioribus acceptas esse referendam. Nam cum utrique, et Catholici et haeretici, pro sua sententia quisque, Sacras Literas referant, in sensu et interpretatione discrimen est. Quis autem verus ac legitimus Scripturae sensus habendus sit, nisi Ecclesiae traditione cognosci certo non potest. Quemadmodum et paulo ante docuimus, et 7 libro sumus multis magnisque argumentis demonstraturi.

Atque hinc patet causa gravissima, cur Traditiones apostolicae fuerint necessariae. Sensus enim Scripturarum Apostolicarum non erat ab apostolis Scripturis aliis explicandus, nisi ipsi in opera sua ederent commentarios, quod a viris gravissimis semper alienum fuit. Intelligentiam ergo Scripturae Sacrae discipulis suis viva voce tradiderunt, ut illud Deus omni tempore in suis Ecclesiis impleret: Dabo legem meam in visceribus eorum. Lex siquidem evangelica, ut Hieronymus in Commentar. ad Galatas scripsit elegantissime, non in scripturis est sed in sensu, non in superficie sed in medulla, non in verborum foliis sed in radice rationis. Ex quo magis emergit per huiuscemodi traditiones ecclesiasticos ordines suo quemque loco divinitus contineri; dum et maiores, qui regni coelorum claves habent, sacrosancta Scripturae Sacrae mysteria, quibus quoque et tempore et loco dignum visum fuerit, aperiunt, et minores ab Ecclesiae magistris libri clausi Sacramenta percipiunt. Alioqui nulli essent Ecclesiae doctores, sed quivis, quamlibet plebeius et rudis, earum per se rerum sine praeceptore quaereret intelligentiam, quas apostolorum interpretatione et litteris obvias expositasque haberet. Nunc autem traditiones apostolicae non quibuslibet commendatae sunt, sed, iuxta Paulum, sapientibus et prudentibus, fidelibus quoque ac religiosis depositi Sacramenti custodibus, qui etiam idonei sint et alios docere. Qua de re Dionysius Timotheum diligentius admonet, ne Sancta Sanctorum efferat, ea passim rudibus exponens, sed sanctis solis sacrarum rerum intelligentias secretius pandat, ob hanc enim causam primos illos nostros duces necessario summa et supersubstantialia partim scriptis partim non scriptis institutionibus, iuxta quod sacrae definiunt leges, tradidisse. Quid quod, ut Cicero ait, suavius mores in republica traditione seruntur? ne si scripto sanciantur omnia et molesta illa fiant, et legum ac doctrinae codex sua mole et magnitudine terreat. Quid quod hac via vel maxime Ecclesiae commendatur auctoritas, quam ut sponsae carissimae, Christus tantopere commendavit? Cum enim Sponsi sui non verba modo sed sensum etiam in corde servat, vere, quod Apostolus dixit, columna est et firmamentum veritatis. Et aequum erat, ut aliquis quasi lydius lapis in manu Ecclesiae relinqueretur, quo falsas verasque doctrinas exploraret, verumque item Scripturae sensum a falso discerneret. Sed de causis hactenus. Nunc fundamentum illud confirmandum est ostendendumque, apostolos Evangelii doctrinam partim scripto, partim etiam verbo tradidisse. Cuius rei primum testes sunt Dionysius lib. De ecclesiast. hierar., cap. 1., Clemens Alexandrinus in lib. De pasch. apud Eusebium, lib. 6. Eccles. hist. c. 11, et in lib. Strom. 1 et 5, Origenes homil. 5 in Num. Papias apud Eusebium lib. 6 Ecclesiast. hist., cap. 39. Egesippus, eodem Eusebio auctore, lib. 4 Eccl. hist. cap. 8. Ignatius, eodem Eusebio referente, lib. 3, cap. 36. Irenaeus lib. 3, cap. 3. et 4, quem etiam Eusebius retulit lib. 4 Eccles. hist., cap. 14 et lib. 5, cap. 6 et 20. Tertullianus in libro De corona militis. Cyprianus De ablutione pedum; Epiphanius De haeresibus cum alias saepe tum ibi maxime ubi Arianorum et Apostolicorum dogmata coarguit; Hieronymus Adversum Luciferianos; Augustinus lib. 2, De Bapt. contra Donatistas cap. 7 et lib. 4, cap. 24 et lib. 5, cap. 23 et 26; Damascenus lib. 4, cap. 13 et 17; Basilius lib. De Spiritu Sancto, cap. 27 et 29. Refert autem ex his unum et item alterum Gratianus 11 distinct., cap. Ecclesiasticorum, et 12 distin., cap. Illa autem. Potest igitur quidquam verum esse, quod sit huic talium virorum choro contrarium? Sed si tanta nubes testium haereticorum corda non movet, vel divinis

testimoniis moveantur. Quamquam quod uno eodemque consensu tot tantique viri testati sunt, id non humanum sed divinum est. At suppetunt etiam Scripturae Divinae praeclara testimonia. State, inquit Paulus, et tenete traditiones quas accepistis sive per epistolas, sive per sermonem; et rursum: Laudo autem vos, fratres, quod, sicut tradidi vobis, praecepta mea tenetis; et eodem cap. postea: Ego accepi a Domino, quod et tradidi vobis; et paulo post: Cetera, cum venero, disponam; atque ad Timotheum: Formam habe sanorum verborum, ait, quae a me audisti, bonum depositum custodi; et deinceps: Quae audisti a me per multos testes, haec commenda fidelibus hominibus, qui idonei erunt et alios docere. Ac Ioannes in epist. 2: Plura, inquit, habens vobis scribere, nolui per chartam et atramentum: spero enim me futurum apud vos, et ore ad os loqui. Quid multa? Duas Petri epistolas habemus, et credimus mutum annis septem Antiochiae sedisse, elinguem Romae annis vigintiquinque? Num nihil aliud verbo docuit, quam quod epistolis duabus scriptum reliquit? Quid? Andreas, Thomas,Bartholomaeus, Philippus, nonne sine scriptura, solo intercurrente verbo, Ecclesias sibi destinatas et fundarunt in fide et in religione continuerunt? Consentiamus igitur, quod negari non potest, fidei doctrinam non scripto totam, sed ex parte verbo ab apostolis esse traditam.

UBI STERNUNTUR VIAE AD TRADITIONES CHRISTI ET APOSTOLORUM INVESTIGANDAS

His igitur cognitis, restat illud explicandum, ubi totius orationis cardo versatur, quonam modo theologo constare possit, hoc aut illud dogma ab apostolis esse traditum. Verbi causa ponamus aliqua, quae pateant latius. Si in quaestionem veniat, num minores ordines, ieiunium quadragesimae, baptisma parvulorum, imaginum venerationem, symbolum fidei ex traditione apostolorum habeamus, id nunc explicandum esse dicimus, an ne sit via aliqua plana et expedita, qua ad certam earum rerum intelligentiam possit perveniri. Non enim sumus ii, qui pharisaeorum instar traditiones nostras velimus quasi divinas et apostolicas venditare, sed ubique gentium cupimus, ut vera a falsis, ita ab humanis divina secernere; eo vero in loco maxime ubi de dogmatis fidei catholicae agitur. Quo in loco quidem rerum illiusmodi permixta confusio perniciosissima est. Sunt igitur viae quatuor apertae, quas si sequemur, traditionibus apostolorum vestigandis minime aberrabimus. Prima via ab Augustino aperitur cum aliis locis tum lib. 4 Contra Donatist. in haec verba: Quod universa tenet Ecclesia, nec Conciliis institutum, sed semper retentum est, non nisi auctoritate apostolica traditum rectissime creditur. Est autem ratio huius in promptu. Si enim consuetudinis cuiusquam diu in tota Ecclesia observatae originem et principium nec ad Summos Pontifices nec ad Concilia episcoporum referre possumus, sed ea consuetudo ad apostolorum usque tempora retro trahitur, conficitur plane illam ab apostolis esse profectam. Ut si in dubium vocetur, an minores ordines subdiaconatus, lectoratus et ceteri ex apostolorum traditione in Ecclesia sint, hunc in modum pervestigabitur: si horum

ordinum initium vel a Damaso sit vel a Symmaco vel ab ullo alio seu Pontifice seu Concilio, certe apostolorum traditio non fuit; sin ante quemcumque Pontificem, ante quodcumque etiam Concilium mentio huius rei apud priores habetur, donec ad apostolorum tempora perventum est, tunc demum intelligimus minores ordines ex apostolica traditione fuisse, ut et re vera fuerunt, quoniam non posteriores modo sed Ignatius epist. 8 ad Antioch., Dionys. 3 cap. Eccles. hier., Clemens in epist. ad univers., Anaclet. in decretis suis, eius rei tamquam in Ecclesia iam acceptae meminerunt. Eadem quoque ratione docebis ieiunii legem traditionis apostolicae fuisse, cuius videlicet mentionem fecisse constat August. ad Casulanum epist. 86 et ad Ianuar. epist. 118. et 119; Hieron. ad Laetam de institutione filiae et lib. 2. advers. Iovinianum et in Isaiam cap. 58; Ambros. serm. 25 et 38; Chrysost. ad popul. Antioch. hom. 3 et 16; Basil. cum in aliis concionibus tum in eius initio, quam in ebriosos habuit et in posteriore de ieiun.; Concil. Nicaen. referturque 18 Distin., cap. Habeatur; Concil. Laodic. multis capitibus; Sozomenum Hist. tripart. lib. 1, cap. 10; Origenem hom. 10 in Levit.; Irenaeum apud Eusebium Ecclesiast. hist. lib. 5 cap. 24.; Telesphorum in epist. ad universos, qui ieiunii nostri auctor falso a quibusdam existimatur. Quoniam Ignatius in epist. 4 ad Philipp. eius rei prior meminit, atque habemus etiam canonem apostol. 68 probatum etiam a Trullana Synodo canone 9 et canone 20. Quamobrem vere ac iure Theophil. Alexandr. lib. Paschali 1 et 3 non solum legem ieiunii a maioribus traditam esse praescribit, sed affirmat fuisse evangelicam traditionem. Et Epiphanius Haeresi 80 ubi doctrinam Ecclesiae docet et fidem, quae traditione ecclesiastica servatur, cum meminit ieiunii quadragesimae, tum dixit aperte apostolos tradidisse ieiunia quartae et sextae feriae. Atque Leo Papa in concione de Pentecost. cuius initium Plenissime, ieiunium quatuor temporum Trinitatis ab apostolis dicit esse institutum. Hieronymus autem ad Marcellam adversus Montanum non obscure tradit quadragesimam nos secundum traditionem apostolorum ieiunare. Quod vero in hoc exemplo fecimus, id facere per multa possumus; et hac eadem ratione parvulorum baptisma, consecrationem virginum, monasticam professionem, lucernas in templis cereosque lucentes, imaginum venerationem et alia id genus multa ab apostolis tradita comprobare. Sane quod in moribus diximus, idem in fidei dogmate servandum est, si unumquodlibet novum esse haeretici calumnientur. Huius rei illustre exemplum habes apud Eusebium lib. Ecclesiast. histor. 5, capi. ultim. Sed nos pergamus ad reliqua. Secunda itaque via huic proxima, et ea quidem expeditior est. Si quod fidei dogma patres ab initio secundum suorum temporum successionem concordissime tenuerunt, huiusque contrarium ut haereticum refutarunt, quod tamen e Sacris Literis non habetur, id nimirum per apostolicam traditionem habet Ecclesia. Exempla sunt: perpetua B. Mariae virginitas, descensus Christi ad inferos ut animam Adae et reliquorum patrum, qui ibi tenebantur, erueret, certus Evangeliorum numerus et cetera id genus, quae, ne longum faciam, non sunt annumeranda. Omnia siquidem fidei dogmata ab apostolis accepit Ecclesia vel scripto vel verbo, quoniam ii ministri fuere sermonis; nec ullas in fide novas revelationes Ecclesia habet; sed eas servat, quas apostoli per Spiritum Sanctum fideli populo reliquerunt, quemadmodum postea sumus demonstraturi. Tertia via. Si quidquam est nunc in Ecclesia communi fidelium consensione probatum, quod tamen humana potestas efficere non potuit, id ex apostolorum traditione necessario derivatum est. Ut vota dissolvere et remittere iuramenta non erat humanae potestatis, tum quia iure naturae vota nuncupata Deo reddere et iuramenta servare tenemur,

humana vero facultas ea, quae iure naturae debita et constituta sunt, condonare ac tollere non potest, ut Gratianus 13 Distinct. statim a principio docet, tum etiam quia in his quae superiori ex conventione debentur, inferioris potestas nulla est. Eademque est ratio de matrimonii rati diremptione per monasticum solemne votum. Cum enim matrimonium etiam non consummatum ante Evangelicam legem iure esset naturae indissolubile, nec esset in republica humana facultas ulla huiusmodi matrimonii dirimendi, consequens fit hunc Ecclesiae morem ex Christi et apostolorum instituto descendisse. Nec enim credi potest Ecclesiam Dei aliquam sibi potestatem generaliter usurpasse in his quae ad ius naturae pertinerent, nisi quam Christo et apostolis tradentibus accepisset. Iam enim hic error esset gravis in moribus, in quibus Ecclesiam errare non posse suo loco ostendemus. Nec me clam est quod Alexander III aliter in postremo illo exemplo docere videatur. Cum enim illi esset obiectum non posse per solemne religionis votum matrimonium dirimi, quoniam scriptum esset: Quod Deus coniunxit, homo non separet, respondit hoc Scripturae testimonium de matrimonio consummato esse interpretandum. Quo videlicet responso significavit matrimoniun ratum, si consummatum non esset, licere humanitus separari. Verum ut omittam quod verba illa Adae: Hoc nunc os ex ossibus meis, et caro de carne mea, etc. e quibus Dominus collegit quod coniunxisset Deus, id hominem separare nec debere nec vero posse, eo tempore fuerunt in Paradiso dicta, quo nondum erat matrimonium consummatum, utque illud etiam praeteream quod matrimonii ipse contractus adeo natura sua firmus ac perpetuus est, ut ne voluntate quidem contrahentium dissolvi possit, quae tamen hominum conventionibus dirimendis valere solet plurimum: certe theologis gravissimis semper absurdum visum est matrimonium ullum per hominem separari. Quanto gravius Innocentius III aliorsum quidem, sed ad hunc etiam locum apposite dixit non hominem sed Deum id solvere, quod Summus Pontifex non humana sed divina auctoritate dissolveret. Nimirum quod Dominus Petro dixit: Quodcumque solveris super terram, etc. quousque et quatenus vel amplificandum esset vel etiam constringendum, id ab apostolis Ecclesiam accepisse consentaneum est, qui eiusmodi res ad Ecclesiae gubernationem necessarias sine dubio tradidere. Atque tradunt nonnulli Ioannem Evangelistam iubente Christo a sponsa sua Evangelii gratia fuisse seiunctum. Hieronymus certe 1 advers. Iovinian. libro Ioannem affirmat et virginem fuisse et maritum. Theclam quoque Epiphanius Haer. 78 tradit a Paulo nuptiis exsolutam, cum sponsum haberet primarium urbis formosissimum, et virginem sanctam contempsisse terrena ut coelestium potens efficeretur. Sed contra Alexandrurn dicimus. Nam hoc forte dicet aliquis: minime vero gentium. Nec enim statim Pontifici contrarius est, qui argumento, quo Catholici urgentur, aliam responsionem parat. De tertia igitur via dictum est satis. Quarta via eadem et mollior et tritior est huiusmodi. Si viri ecclesiastici aliquod dogma vel unam quamlibet consuetudinem uno ore testentur nos ab apostolis accepisse, sine dubio certum argumentum est, ut ita esse credamus. Ut imagines ab apostolis esse traditas patres in septima Synodo generali actione sexta dixerunt. Et symbolum fidei, quo vulgus fidem suam profitetur, Ecclesiam apostolis tradentibus habuisse, auctores sunt Rufinus in expositione symboli, Hieronymus ad Pammachium de erroribus Ioannis Hierosol., Ambrosius in serm. 38 de ieiunio et quadragesima, Cassianus lib. 6 ad

Leonem imperatorem, Isidorus lib. 6 Etymol. cap. 18, Leo Papa in epist. 8 et 13 ad Augustam, Clemens in epistola prima ad Iacobum, si Clemens tamen illius epistolae auctor est. Sed de his hactenus. Nam plura exempla ponere longum esset, nec ad rem quam instituimus necessarium. Satis autem fuerit quatuor vias demonstrasse, quibus traditionem aliquam esse apostolicam investigetur.

DE VARIIS GENERIBUS TRADITIONUM APOSTOLICARUM

At vero, priusquam huius loci auctoritatem confirmo, illud animadvertendum censeo, praecepta et instituta apostolorum esse in duplici differentia. Quaedam enim temporaria fuere, quorum ratio brevis et ad tempus fuit; alia fuere perpetua, utpote quae causam habuere sempiternam, ut in Ecclesia servarentur. Illius generis exempla sunt, de baptismo in nomine Iesu, de abstinentia a sanguine et suffocato; huius autem posterioris exemplum est, de aqua permiscenda calici. Atque etiam alia divisio est apostolicae traditionis. Nam alteras apostoli a Christo Domino acceperunt, ut Matrimonium, Confirmationem, Extremam unctionem esse Sacramenta Novae Legis, quae ipse quidem instituit Christus, suorum Sacramentorum primus idemque solus auctor, sed apostolis tradidit christiano populo administranda; alteras vero traditiones apostoli ipsi, Spiritu Sancto suggerente, ad Ecclesiae utilitatem ediderunt, quas tamen eis Christus Dominus, dum in terra degeret, nusquam edidit, ut quadragesimae ieiunium; quod licet Hieronymus in secundum Ionae caput, Ambrosius conc. 36, Chrysostomus hom. 1 in Genes. ad Christum auctorem referre videantur, at revera, ut equidem sentio, apostolicum institutum fuit. Quod Christo tamen assignatur vel quia ad Christi ieiunantis exemplum ab apostolis institutum est, vel quia apostolica edicta Christi esse censentur, qui per apostolos Ecclesiae loquebatur, atque adeo per Spiritum Sanctum apostolis, iuxta illud quod Ioannis 16 cap. scriptum est: Adhuc multa habeo vobis dicere, sed non potestis portare modo. Cum autem venerit ille Spiritus veritatis, docebit vos omnem veritatem: non enim loquetur a semetipso, sed quaecumque audiet, loquetur, quia de meo accipiet, et annuntiabit vobis. Et Apostolus cum quoddam de suo consilium dedisset, Puto autem, ait, quod et ego spiritum Dei habeam; et rursum: An experimentum eius quaeritis, qui in me loquitur Christus? In his autem traditionum generibus illa eadem consideranda sunt quidem, quae in superiore libro de Scripturae etiam legibus admonuimus; sed discrimen illud maxime quod de Scripturarum praeceptis ibi positum, transferri huc ad traditiones debet. Ex traditionum quippe vinculo, quas a Christo acceptas apostoli fidelibus servandas reliquere, Ecclesia fideles eximere non potest nec illas contraria aliqua consuetudine abolere. Si enim, exempli causa, materias et formas Sacramentorum Confirmationis, Ordinis, Extremae unctionis a Christo apostoli, nos ab apostolis accepimus; si ad eundem quoque modum matrimonia non consummata per solemnem castitatis professionem dirimi, consummata vero per conversionem ad fidem, coniuge infideli discedente, Christus Dominus apostolis, illi nobis edixerunt, in his tamquam in divinis institutis Ecclesia nihil habet potestatis. In quem sensum explicanda sunt duo illa capita: Sunt quidam; et:

Contra statuta, 25, quaest. 1. Nec huiusmodi traditiones possunt per contrariam consuetudinem antiquari; sed tali adversae consuetudini iure obiiciuntur cap. Veritate et cap. Si consuetudinem et cap. Frustra, 8 Distinctione. In aliis vero, quae videlicet apostoli constituerunt tamquam Ecclesiae pastores, poterit quidem Summus Pontifex ut in ceteris Ecclesiae legibus dispensare (sic enim schola loquitur), poteritque item contrarius populi mos instituta huius generis abrogare. Ut trina immersio, quam ex apostolica traditione in baptismi Sacramento Ecclesiam habuisse canon apostolorum 49 ostendit, per contrariam consuetudinem abolita est. Eiusdem quoque ordinis est quadragesimae ieiunium, ac poenae rursum ab apostolis pro criminibus praefinitae, quae 82 Distinctione, cap. Presbyter, ex Concilio Gangrensi referuntur. Ad hoc genus illud refertur, quod ex Anacleti prima epistola haeretici urgere solent: Peracta consecratione, omnes communicent, qui noluerint ecclesiasticis carere liminibus, sic enim apostoli statuerunt; quamquam de ministris qui episcopo sacrificanti in diebus solemnioribus inserviebant Anacletus loquitur. Quare inde colligi non potest omnes eos, qui missae intererant, oportere etiam tunc communionem Eucharistiae sumere, in his praesertim diebus qui solemniores non essent; nam, ut antiquo more, apostolorum instituto communio totius etiam populi a principio statim nascentis Ecclesiae exigeretur, aetate tamen Chrysostomi praeceptum relaxatum esse constat et communionem astantium voluntati permissam, ad quam eos diaconus alta voce invitabat non cogebat. Haec enim et alia huiusmodi, tametsi ab apostolis tradita sunt, non sunt tamen ita fixa, ut moveri non queant: cum Christi ipsius praecepta et instituta, quemadmodum diximus, adeo stabilia rataque sint, ut convelli nullius hominis auctoritate liceat. Cuius ratio loco superiore reddita, frustra hic a nobis resumeretur. Atque illud de institutis ad gubernationem populi pertinentibus intelligi volo. Nam dogmata fidei sive Christus ipse per se apostolis revelarit seu Spiritus Sanctus post Christi ascensionem in coelum, mutari non possunt sed firma haec in veritate remanent, perinde atque illa quae Christi sunt ore prodita.

DE FIRMITATE ET CERTITUDINE TRADITIONUM APOSTOLICARUM

Quibus rebus expositis, non erit difficile ostendere, id quod in hac parte maxime quaeritur, ex Christi et apostolorum traditionibus certissima posse argumenta elici et ad Ecclesiae consuetudines et ad fidei dogmata comprobanda. Si enim apostolus Paulus Ecclesiae consuetudinem Corinthiis contentiosis opponit, cur nos itidem Ecclesiae morem ab apostolis usque receptum, totque seculorum usu ac gentium consensione probatum, non opponemus haereticis, cum a nobis Scripturam in cuiusque rei confirmationem effiagitant? Certe Paulus, cum et per Scripturas et per naturae rationem satis dixisse videretur ad eius rei fidem faciendam, quam Corinthiis persuasam esse cupiebat, considerans tamen inter Corinthios fore quosdam, qui illiusmodi forte et testimoniis et rationibus repugnarent, non aliud potius argumentum ad causam evincendam habuit, quam si eos ad Ecclesiae morem revocaret: Si quis, ait,

videtur contentiosus esse, nos talem consuetudinem non habemus, nec Ecclesia Dei. Quod dicit tale est: si quis adeo est durus et pertinax, ut argumentis positis non adducatur, sed adhuc contendat feminam aperto capite orare oportere, hunc ego non aliter refello quam quod Ecclesiae Dei talem consuetudinem non habent. Tanta vis in traditione est, ut quos nec Scripturae nec naturae ratio movisset, eos Paulus existimarit Ecclesiarum more et instituto refellendos. In priore rursum ad Timoth. Epistola: Si quis, ait, aliter docet, et non acquiescit sanis sermonibus; non dicit: scripturis. Et ad Galatas: Si quis, inquit, vobis evangelizaverit praeter id quod accepistis, anathema sit. Quibus ex locis recte Origenes in commentariis epistolae ad Titum definit haereticum eum qui se Christo credere profitetur et aliud de veritate fidei christianae credit quam habeat traditio ecclesiastica. Et lib. 1 Periar.: Sicut multis, inquit, apud Graecos et Barbaros pollicentibus veritatem, desuevimus apud omnes eam quaerere, qui eam falsis opinionibus asserebant, postquam credidimus filium Dei esse Christum, et ab ipso hanc discendam esse persuasi sumus, ita, cum multi sint qui se putant scire quae Christi sunt, et nonnulli eorum diversa a prioribus sentiant, servetur vero ecclesiastica praedicatio per successionis ordinem ab apostolis tradita et usque ad praesens in Ecclesiis permanens, illa sola credenda est veritas quae in nullo ab ecclesiastica traditione discordat. Hactenus Origenes. Ignatius quoque in epistola ad Heronem: Omnis, ait, qui dixerit praeter ea quae tradita sunt, tametsi fide dignus sit, tametsi ieiunet, tametsi dignitatem servet, tametsi signa faciat, tametsi prophetet, lupus tibi appareat. Si igitur anathema, haereticus et lupus habendus est qui ecclesiasticae traditioni repugnat, ex illa profecto certissima argumentatio promitur ad fidei dogmata et Ecclesiae mores comprobandum. Praeterea auctores gravissimi aperte confirmant huiusmodi instituta etiam sine litteris accepta eandem vim habere, ac si scripta ab apostolis fuissent. Irenaeus lib. 3 Advers. haereses, cap. 4 et lib. 4, cap. 43; Tertullianus item, quamvis ipse postea ab Ecclesiae traditione discesserit, in lib. tamen De corona militis eandem sententiam habet. Cuius verba licet in praesentia referre, nec enim solum quid sentiat, tradit, sed cur etiam sentiat. Antiquas, inquit, observationes Ecclesiae, si nulla scriptura determinavit, certe consuetudo corroboravit, quae sine dubio de traditione manavit. Et statim, cum quarundam traditionum meminisset, quarum in Scripturis mentio nulla est, Istarum, ait, et aliarum disciplinarum si expostulas legem, nulla tibi legis traditio praetendetur. Auctrix est consuetudo, confirmatrix est et fidei observatrix, idonea est testis traditionis veteris. Consuetudo autem etiam in civilibus rebus pro lege suscipitur; nec differt, scriptura an ratione consistat. Hactenus Tertullianus. Ac praeclare ille quidem; quoniam si legem ratio commendat, mos, qui ratione constet, non minus quam lex habet commendari; Dist. 1, cap. Consuetudo. Basilius insuper in libro De Spiritu Sancto, cap. 27 ac magno quidem argumento eandem rem confirmat inquiens: Dogmata quae in Ecclesia praedicantur, quaedam habemus e doctrina scripto prodita, quaedam rursus ex apostolorum traditione in mysterio occulto recepimus. Quorum utraque parem vim habent ad pietatem; nec in his quisquam contradicit, qui sane vel tenuiter expertus est. Nam si consuetudines, quae scripto proditae non sunt, tamquam non multum habentes momenti, conemur reiicere; et, ea damnabimus quae in Evangelio necessaria ad salutem habentur, imo potius ipsam fidei praedicationem ad nudum nomen contrahimus. Hactenus Basilius.

Cuius ratio, si auctoritas negligitur, certissimam rei huius faciet fidem. Cum enim Scripturas ipsas Ecclesiae auctoritate recipiamus, nec certiore argumento Evangelium Matthaei nomine inscriptum ipsius vere esse probemus, quam quod sic a patribus accepimus; simili profecto ratione ex reliquis institutis, quae videlicet ab apostolis retinemus, firma argumenta derivabimus. Quod si quis novum librum sacrum ingerat, quem patres nostri minime receperunt (ut Basilides qui prophetas sibi nuncupavit atque constituit), is non alio certiore argumento refelli potest, quam traditione maiorum, ut secundo iam libro latius explicatum est. Sic quippe apud Eusebium lib. 6, cap. 10. Evangelium nomine Petri ab haereticis prolatum Serapion gravissime exclusit. Atque, ut Basilius argumentatur, etiam in reipublicae iudiciis, ubi scripturae deest instrumentum, testibus habetur fides, et sicut in rebus humanis oculatos testes ita in fide auritos accipimus, quia fides ex auditu est. Esset autem ridicula respublica, quae in iudiciis scripto omnia, nihil sine scripto probaret. Scripturas enim propter litigiosos facimus. Alioqui boni viri solo verbo in veritate et officio continentur. Praeterea multa ad christianos mores et doctrinam pertinent, quae e Sacris Literis non habentur, ut ante a nobis constitutum est; stultum ergo fuerit in omnibus scripturam postulare. Traditione itaque opus aliquando est ad fidei dogmata comprobanda. Rursus, cum traditiones non scriptas Polycarpus, Tertullianus, Irenaeus Marcioni ac Valentino; Epiphanius Melchisedechianis, Apostolicis, Aerianis; Hieronymus Vigilantio; Augustinus Donatistis; denique, ut in summa dicam, omnes sancti adversariis Catholicae fidei fidenter obiecerint, earumque vi, perinde ac si fuissent scriptae, haereses sui quisque temporis deturbaverint; certe non minori efficacia per huiusmodi traditiones nos haereticorum, qui aut nunc sunt aut etiam sunt futuri, quaecumque dogmata refellere ac deturbare poterimus. Absurdissimum quippe fuerit, ut Hieronymus adversus Vigilantium colligit, unum Lutherum aut Oecolampadium in Ecclesiae angulo obloquentem audire, universos autem maiores nostros usque ab apostolis contemnere; quorum traditiones si negligamus, difficile dictu est quantum religio detrimenti sit latura, quemadmodum Distinct. 2, cap. Ecclesiasticorum dicitur. Qualis enim rerum omnium facies erit, qualis praesertim erga Deum pietas, cultus, caeremoniae, non in Ecclesia dico, cuius et mysteria et Sacramenta maxima ex parte traditione constant; sed in unaqualibet republica vel mediocriter instituta, si mores illi, qui a principio statim cum republica adoleverunt, contemnantur, labefactentur, evertantur? Longiores hoc loco sumus quam necesse est. Quis enim est, cui non perspicua sint illa, quae pluribus verbis a quibusdam commemorantur? Commemoratur ab his Augustinus in epistola ad Ianuarium et in altera quoque ad Casulanum, in quibus scripsit insolentissimae insaniae esse disputare an eiusmodi consuetudines servandae sint; nec minus esse eos coercendos, qui has contempserint, quamvis humanae aliquae illarum sint, quam si divinas leges praevaricarentur. Commemorare et alios auctores possumus, sed uteremur in re non dubia testibus non necessariis. Paulus enim unus abunde rei huius facit fidem in 2 ad Thess. epistola, cap. 2, inquiens: Tenete traditiones, quas accepistis sive per epistolam sive per sermonem. Parem ergo vim habent apostolica dogmata, pariterque retinenda sunt, sive scripto seu verbo ad Ecclesiam pervenerint, ut D. Basilius in lib. De Spir. Sancto, cap. 29 ex hoc ipso Apostoli testimonio argumentatur. Quin Apostolus ipse ad Hebraeos et ex

Scripturis et ex Traditione argumentatus est, quemadmodum Chrysostomus homilia 18 in epistola ad Hebraeos admonuit. Ex quibus omnibus multisque aliis perspicuum est, qui traditiones contempserint, eos tamquam haereticos iure ac merito ab Ecclesia fuisse semper explosos. Ita enim haeretici illi sunt habiti, qui solemnia quadragesimae ieiunia ab apostolis accepta pro nihilo habuere, ut apud Augustinum De haer., cap. 53 et apud Concil. Gangrens. in epistol. ad episcopos Armeniae videre licet; ita qui distinctionem episcopi et presbyteri negarunt, etiam hi haereseos sunt damnati, ut apud Augustinum eodem lib. et cap. et apud Epiphanium lib. 3, cap. 75 et apud Concilium Constantiense reperies; ita breviter sive Wicleffistas sive Lutheranos sive alias quascumque antiquiores pestes non minus exhorruit Ecclesia in eo quod huiusmodi traditiones inficiati sunt, quam in eo quod scripta dogmata reiecerunt. Inde adeo venit, ut septima Synodus generalis action. 7, doctrinam nostrae orationi maxime consentaneam ediderit in haec verba: Fatemur nos ecclesiasticas traditiones sive scripto sive consuetudine valentes retinere velle, quarum de numero estimaginum effiguratio. Catholicae igitur Ecclesiae traditionem observantes, definimus sanctas imagines venerandas. Qui ergo ausi fuerint aliud sentire aut more impiorum haereticorum ecclesiasticas traditiones contaminare, si episcopi fuerint, deponantur, si laici, communione priventur. Et in fine eiusdem sessionis, si quis, aiunt patres, traditiones Ecclesiae sive scripto seu consuetudine valentes non curaverit, anathema sit. Et Concilium Tridentinum, sessione 4, idem definit his verbis: Sacrosancta Tridentina Synodus prospiciens veritatem Evangelii salutarem et morum doctrinam contineri in libris scriptis et sine scripto traditionibus ipsius Christi, quae ab apostolis acceptae aut ab ipsis apostolis Spiritu Sanctu dictante quasi per manus traditae ad nos usque pervenerunt; traditiones ipsas tum ad fidem tum ad mores pertinentes, tamquam vel ore tenus a Christo vel a Spiritu Sancto dictatas et continua successione in Ecclesia Catholica conservatas, pari pietatis affectu ac reverentia cum Libris Sacris suscipit ac veneratur. Et posterius: Si quis autem traditiones praedictas sciens et prudens contempserit, anathema sit. Nec plura. Reverti enim decet ad ea quae capite tertio posui fundamenta, ex quibus ut nihil aliud adiiceremus, id ipsum, quod hoc nunc capite persequimur, satis exploratum esset. Verum ut singula persequi est operis infiniti, ita quaedam explicare fusius est necessarium. Nec tamen quae huic loco explicando dedimus, nimis multa videri debent. Quo enim huic loco vis ab haereticis maior infertur, eo nobis magis elaborandum erat, ut is quam diligentissime et explicaretur et muniretur. Atque quemadmodum supra diximus, ex decem partibus, in quas loci theologici naturam vimque divisimus, secunda haec, quae in traditione consistit, maxime theologiam et fidem attingit. Et res tanta paucis absolvenda non erat. Sed iam argumenta ea tandem diluamus, quae capite primo adversum traditiones opposuimus.

IN QUO REFELLUNTUR ARGUMENTA CAPITIS PRIMI

Responsio ad primum. Illud vero argumentum quod est a principio positum non est difficile refutare. Ridiculum est enim credere apostolicas traditiones non eadem fide ac diligentia posse in fidelium cordibus asservari, ac si in papyro scriberentur. Nam nec Scriptura Spiritus Dei vivi facilius quam atramenti deletur, et sunt pleraeque traditiones quas more et usu facillime videas retineri. Quod si Christi providentia Ecclesiae Christianae deest, tum vero nec traditiones asservatas ego defendo nec certam Scripturae auctoritatem; utraque enim iuxta res sine Dei procuratione non constat, quam si tollas, neque traditio nec scriptura vindicatur. Sed si Christo curae Ecclesia sua est, iam non erit ambiguum, quin quemadmodum Evangelium illa in senso potius quam in littera custodit, ita et ceteras custodiat traditiones, quas ei apostoli tantopere commendarunt. O Timothee, inquit Paulus, depositum custodi, devitans profanas vocum novitates et oppositiones falsi nominis scientiae. Quem locum miror a Caietano de gregis commissi deposito non de commissa doctrina esse intellectum; praesertim cum alterum simillimum in posteriore ad Timotheum epistola non de grege sed de doctrina interpretetur. Debuerat autem Caietanus admoneri Paulum de verbo Dei fuisse locutum ex iis quae e vestigio subdit: Devitans profanas vocum novitates et oppositione falsi nominis scientiae; utraque enim harum traditioni apostolicae adversa est, et vocum profana novitas et falsi nominis scientia. Traditio quippe vetustate commendatur; et, si quid audieris in Ecclesia novi, tum vero id scias esse, ut antiquitati ita quoque apostolicae fidei contrarium. Cum autem legis voces esse vitandas, non tibi vocum sonus veniat in mentem sed vocum significatus. Dogmata enim sententiasque novitias vitare iubet Apostolus, non verborum sonitus inanes aut novos. Tametsi novitia quoque verba, quoad licebit, vitare in fidei morumque disciplina debemus. Scientiam vero falsi nominis vel sophisticen vel artem cabalisticam intellige. Nam traditionibus apostolicis occultae illae cabalistarum traditiones non aliter opponuntur, ac fabulosa veris, sacris superstitiosa. Quamquam adversus Gnosticos Apostolus disserens, ut vere Theophylactus affirmat, falsam illorum scientiam traducit, quam tamen illi rudi plebi magno pretio vendebant. Quod si nihil est tam contra tradita ab apostolis antiqua dogmata, quam opiniones in Ecclesia tum novae tum profanae (vetera enim eademque sacra mysteria fides apostolica probat aspernaturque contraria), nihilque tam est secundum apostolos, quam non recedere ab his quae olim accepimus (nimirum de verbi, non de gregis deposito Apostolus loquitur), itemque si falsi nominis scientia vel sophistica intelligitur, ut quibusdam placet, vel cabalistica, ut etiam Caietano est visum, vel illa Gnosticorum, ut Theophylacto mihique etiam probatum est: necesse est, cum verae falsa scientia adversetur, contrariorum eundem esse sermonem. Quae quamquam ita sunt in promptu, ut res confirmatione non egeat, sunt tamen nobis Vincentii Lyrinen. viri gravissimi auctoritate confirmanda. Depositum, inquit, id est quod tibi creditum est, non quod a te inventum; quod accepisti, non quod excogitasti; rem non ingenii sed doctrinae, non privatae usurpationis sed traditionis publicae; rem ad te perductam, non a te prolatam; in qua non auctor esse debes sed custos, non institutor sed sectator, non ducens sed sequens. Aurum accepisti, aurum redde; nolo mihi pro aliis alia subiicias. Custodi propter inimicos, propter fures; custodi etiam diiigenter, sedulo, fideliter, ut suo tempore, cum oportuerit, quibusque oportuerit reddas. Devitans profanas vocum novitates, id est sententiarum, dogmatum, rerum,

quae sunt vetustati contrariae. Nulla quippe haeresis nisi sub certo nomine, certo loco, certo tempore emersit; nec quisquam haeresim instituit, nisi qui se prius ab Ecclesiae Catholicae et antiquitatis consensione discreverit. Hoc ergo apud omnes haereses legitimum fuit atque solemne, ut profanis novitatibus gaudeant, antiquitatis scita fastidiant. Contra vero Catholicorum hoc proprium, deposita sanctorum patrum et commissa servare damnareque profanas novitates. Ita enim in Concilio Ephes. omnium patrum una fuit vox, ut, quod erat antiquitus traditum, teneretur, quod adinventum nuper, exploderetur. Hactenus Vincentius. Huius vero apostolici testimonii tanta vis adversum haereticos fuit, ut Clemens Alexandr. 2 Strom. lib. scribat haereticos, quoniam eo testimonio evincebantur, epistolas Pauli ad Timoth. explosisse. Ut eo igitur unde digressa est se referat oratio, non fuerunt maiores nostri in re tam necessaria negligentes, sed quod Apostolus Timotheo et in illo magna cura commisit omnibus, id magna etiam illi cura servarunt. Itaque in primo illo argumento Lutherani haud secus ratiocinantur, ac si non divinitus res ecclesiasticae gererentur. Quod si ita pergunt, pari ratione suadebunt, nec canonicos libros quidem eosdem mansuros semper, sed, si placet, etiam perituros. Nam quot libri tineas pascunt blatasque diserti? Quot auctorum monumenta hominum incuria interciderunt? Nimirum enim Pythagoras quoque ipse, ut Lysias Pythagoricus ad Hipparchum scribit, commentariolos quosdam Damae filiae testamento reliquit; qui tamen, ac multo etiam magis quam traditiones, interiere. Quae cum ita sint, verendum non est, ne apostolorum instituta, quae digito Dei non in tabulis lapideis sed in Ecclesiae visceribus scripta sunt, humana oblivione deleantur. Ac de primo quidem argumento satis multa diximus; vereor etiam ne nimis multa. Responsio ad secundum. At secundo ita respondeo. Non vult Augustinus dicta factaque Iesu ab evangelistis scripta ad salutem fidelium et doctrinam esse satis. Alioqui epistolae apostolicae, Apostolorum Acta, liber Apocalypsis, totum etiam Legis Veteris instrumentum supervacanea esse non necessaria viderentur. Sed hoc vult, non fuisse opus ad fidelium salutem ut ex dictis factisque Iesu alia scriberentur, quam quae scripta sunt. Haec enim scribere satis fuisse, reliqua ab evangelistis sine culpa praetermissa. Nam quod rursum nobis Augustinus obiicitur, facilis est et prompta defensio. Quae enim usu et more Ecclesiae tenemus, ea non modo non sunt obscura, sed adeo sunt aperta, ut de iis disputare insolentissimae insaniae esse idem August. existimarit. Cum ergo ait: Ubi de re obscurissima disputatur, etc., satis indicat se de his loqui nullo modo, quae Ecclesiae instituto et traditione constant. Alioqui illud nobis adversarii expediant velim, quod August. idem lib. Cont. Crescon. 1, cap. 33 diserte tradit in haec verba: Quamvis huius rei certe de Scripturis canonicis non proferatur exemplum, earundem tamen scripturarum etiam in hac re a nobis teneretur veritas, cum hoc facimus quod universae iam placuit Ecclesiae, quam ipsarum Scripturarum commendat auctoritas; ut quoniam Sancta Scriptura fallere non potest, quisquis falli metuit, eandem Ecclesiam consulat, quam sine ulla ambiguitate Sancta Scriptura demonstrat. Responsio ad tertium. Iam vero Apostoli testimonium perverse nobis opponitur. Nam hominem Dei Ecclesiae doctorem hic Paulus appellat, qui per Literas Sacras ad omne ministerii sui opus instruitur. Quatuor quippe sunt res, quas verbi sacri administer praestare debet: nempe docere, arguere, corripere, erudire. Quae utique omnia doctoribus Evangelii Scriptura Divina suppeditat. Quod si quisquam contendit,

generaliter hunc locum intelligendum, huic non maximo equidem opere repugnaverim; concedat mihi modo Scripturas non singulatim et in specie semper de rebus universis praecipere. Si enim specialiter scripta sunt omnia, quid illud est: Cetera, cum venero, disponam? Quid illud rursum: Plura habens vobis scribere, nolui per chartam et atramentum; spero enim me futurum apud vos et ore ad os loqui? Scriptura itaque divina non de iis solum instruit, quae scripta sunt, sed de iis etiam quae non sunt scripta. Tenete, inquit Paulus, traditiones quas accepistis sive per epistolas sive per sermones. Et in hoc ipso 3 cap. posterioris ad Tim. epist. cuius nos testimonio impetimur, cum dixisset Apostolus: Tu autem assecutus es meam doctrinam et institutionem, quibus verbis utrumque genus disciplinae complexus est, et quod scripto et quod instituto continetur, mox subiungit: Tu vero permane in his quae didicisti et credita sunt tibi. Didicerat enim Sacras Literas Timotheus ut ibidem tradit Apostolus et praeterea mysteria Evangelicae doctrinae concredita acceperat, ut cap. 2 dictum erat et cap. 6 prioris ad eundem epistolae. Non ergo eo loco traditiones excludit Apostolus sed potius commendat. Responsio ad quartum. Sane vero quod argumentum ex Deuter. 17 capite Lutherus addit, hoc nullius propemodum est momenti. Legem enim nos non in chartis solum papyraceis scriptam accepimus, sed eam magis quae in visceribus inscripta est. Nec adeo rudes sumus, ut apud nos lex verbo tenus tradita legis nomen minus habeat, quam ea, quae litteris editur. Fatemur ergo sacerdotes non esse audiendos, nisi docuerint iuxta legem Domini. Sed qui instituta apostolica Ecclesiae tradunt, ii vel maxime docent nos iuxta legem Domini; qui vero contra ecclesiasticas traditiones pugnant, hos cum lege Domini pugnare contendimus. Qua ex re Calvini calumnia facile obteritur. Accusat enim Ecclesiam, quasi traditiones contra Sacras Literas invexerit. Dicitur enim Deuter. 12 ne requiramus alias in colendo Deo caeremonias praeter eas, quae lege praeceptae sunt, nec his quicquam vel addamus vel minuamus. Et Salomon, Ne addas, inquit, quidquam verbis Dei et arguaris inveniarisque mendax. At vero quamvis traditiones Ecclesiae quaedam essent Scripturae Sacrae additamenta, non tamen sunt illae verbo Dei additae; quin potius divina verba sunt, non aliter ac illa quae Sacris Libris scripta sunt. Non enim in praesenti de traditionibus disserimus, quae a posteris Ecclesiae praefectis prodierunt, quas alterius loci et temporis est defendere; sed de Christi et apostolorum traditionibus disputatio est, quas hic nos ut divina oracula iure vereque tuemur. Nec traditiones etiam huiusmodi Divinarum Scripturarum sunt additamenta, sed complementa sunt potius et earum quasi commentaria. Alioqui accusentur prophetae, quod legi Moysis quidpiam adiecerint; accusentur apostoli, qui epistolas addiderint Evangeliis, asinaeque et pulli simplicitatem suis apposite vestimentis ornarint; accusa item, si placet, eosdem, qui decretum de idolothytis, sanguine et suffocato sanxerint, ac canones quoque aliquot ediderint, qui in Sacris Libris scripti non sunt. At non sunt istae, ut diximus, Scripturae additiones sed interpretationes, quemadmodum adversus Graecos in Concil. Florentino sess. 4, 5, 6, et 7 latius explicatum est. Qua etiam ratione ecclesiasticas et doctrinam et leges institutaque salutaria defendimus. Non enim Ecclesia his edendis aut nova fundamenta iacit, aut novas fabricas addit; sed superaedificat super fundamentum apostolorum et prophetarum aurum, argentum et lapides pretiosos, regnique coelorum semina reddit non alia sed eadem auctiora, ut Eus.

3 lib. Eccl. hist., c. 37 dixit. Atque nos itidem hanc eandem doctrinam lib. 7, capite postremo, si vita superest, locupletabimus. Nunc de 4 argumento dictum est satis. Responsio ad quintum. Ad quintum respondeamus. Chrysostomus porro, sive quis alius est auctor, non ait: Scripturarum veritati, quod haeretici citare solent, sed: nisi ea dixerint quae convenientia sunt veritati. Quamquam, qui traditiones apostolicas docent, ii revera ea dicunt quae congruunt Scripturarum etiam veritati. Quod vero de Papae traditione nobis opponitur, id ab Eusebio refellitur 5 lib. Ecclesiast. hist., cap. ultimo, ubi ait Papiam, ut qui exigui sensus vir et minus capacis esset, spirituales et mysticas apostolorum traditiones corporaliter et secundum litteram suscepisse. Non ergo si unus aut item alter traditionum apostolicarum praetexerit auctoritatem, fidem nos statim habere debemus. Nam et nonnulli Sacras Literas praeferunt quos iure ac merito explodimus, quoniam Sacrarum Literarum testimoniis abutuntur. Eodem quoque modo Irenaeus potuit a Papia et aliis discipulis Ioannis decipi in aetate Domini Salvatoris; credidit enim, nec discussit, an vera dicentibus crediderit. Sed de hac re disseremus postea diligentius. Responsio ad sextum, septimum et octavum. Theophili autem, Hieronymi Origenisque testimoniis non est cur pluribus respondeamus. Nam adversum eos loquuntur qui vel humana commenta Sacris etiam Literis adversa vel historias quasdam apocryphas tamquam res divinas et certas posteris venditabant. Alioqui si Hieronymus (huius enim testimonium urgentius premunt) non existimabat quidquam esse credendum, nisi quod Sacris Literis esset proditum, qua fronte adversus Luciferianos, Vigilantium, Helvidium traditionum auctoritate argumentatur? Calvini porro confirmatio quam frivola sit et plane ridicula, faciam ut nullo negotio intelligant ii, qui mecum eam paululum expendere volent. Equidem eum quoque hortarer, ut huc animum serio adverteret, si quid docendo proficere me apud illum posse confiderem. Sed quando Lutheranis, omissa veritatis ratione, hoc unum propositum est, quacumque possunt via rem suam agere, pauca tantum dicam, quibus sese boni ac veri theologi ab eorum captionibus expedire queant. Primum autem Ioachimus Camerarius non plene sed plane habuit in hunc modum: Evangelia enim, etc. plane instruunt nos de sensu Numinis. Deinde, ut quem in modum Calvinus citat, nos quoque legeremus; nihil affertur tamen. Nam cum Scripturae ipsae et Ecclesiae magisterium et traditionum auctoritatem non obscure commendent, profecto de sensu Numinis plene nos instruunt. Docent enim sensum Numinis sive scripto seu verbo traditum iuxta esse tenendum. Quid quod concitatae et ineruditae concionis esset, statim in prooemio verba dicentis retundere, eius praesertim qui bona fide loqueretur? An mox cieri turbas aequum esset et id impudenter antevertere, quod erat in Concilio magna vi et contentione transigendum? Illud enim Ariani praescripserant, ut capite primo ostensum est, sese in fidei quaestione praeter Scripturas nihil omnino recepturos. Consueverunt autem Synodi patres quae obiter ab unoquolibet dicuntur qui non sit fidem facturus Concilio, ea prudentissime dissimulare, quo res, de qua potissimum agendum est, suo et loco et tempore commodius agatur; quemadmodum nobis libro postea quinto explicandum est. Nec Nicaeni patres omnia ea, quae Constantinus dixerat, amplexi sunt; sed cum monuisset, ut hostili posita discordia quaestiones explicarentur et omnes cuperet

confiteri apostolicorum dogmatum unitatem. His, inquit Theodoretus, assensus maxime partis accessit, interque se concordiam et sanitatem dogmatum constituerunt. Pauci tamen, etc. Ex Constantini igitur testimonio Synodique silentio nihil omnino conficitur. Praeterquamquod etsi Literis Sacris disputatio esset instituenda, sensum earum tamen non ex ipsis literis mortuis sed ex vive vocis traditione oporteret accipere; ita traditionis semper usu et auctoritate indigeremus. De octavo igitur argumento hactenus. Responsio ad nonum. Traditiones autem apostolorum, de quibus agimus, humanae non sunt sed divinae. Itaque qui eas docent, hi non docent doctrinas hominum; quae omnino doctrinae vel Dei praeceptis contrariae intelliguntur, iuxta illud quod Dominus Marci decimoquinto dixit: Quare vos transgredimini mandata Dei propter traditiones vestras? vel otiosae quaedam et vanae traditiones; qualis erat illa de manibus a prandio abluendis, quae ad manuum quidem purificationem utilis esse fortasse poterat, ad Dei certe cultum non poterat. Quam ob causam recte per Isaiam Dominus dixerat: Sine causa autem colunt me. At Cyprianus in ea epistola eos reprehendit, qui morem novum Christi instituto repugnantem inserere conabantur. Responsio ad decimum. Decimum vero argumentum instantius equidem pressi, ut in hac responsione explicaretur, inter haereticorum et Catholicorum traditiones maximum esse discrimen. Haeretici enim mysteria sua mulierculis et idiotis homunculis produnt; at Catholici mysticas et sacras Ecclesiae traditiones muliercularum homuncionumque vulgo prodere piaculi loco habent. Cuius rei causae quoniam capite tertio sunt redditae, illinc lector assumet quae ad hunc locum pertinebunt. Haeretici rursum secretas illas traditiones suas a viris doctis, praesertim iis qui Ecclesiis Catholicis praesunt, abscondere solent; Catholici contra, iuxta quod Apostolus praecipit, christianae disciplinae mysteria iis solum committunt qui idonei sunt et alios docere. Quare doctrinae depositum publicum est, utpote quod reipublicae magistratibus commendatur. 0 Timothee, inquit, o episcope, qui Ecclesiae et praefectus et doctor es, depositum custodi; et rursum: Quae audisti a me, haec commenda fidelibus hominibus qui idonei erunt et alios docere. Atque illud animadvertendum est diligentius, quod non clam in angulo et privatim hoc depositum Timotheo commissum est sed coram multis testibus, ut res non privatae usurpationis, non clandestinae furtivaeque doctrinae, sed publicae traditionis, disciplinae manifestae sineque dolo intelligeretur. Quod qui parum perspiciunt, hi non satis expediunt, quemnam sensum locus ille habeat: Ego in occulto locutus sum nihil. Doctrina quippe Christi, in qua nihil fucatum, nihil fictum, nihil fraudulentum est, sed omnia sincera, vera, simplicia, nihil habet omnino tectum, penetrale, tenebricosum. Hoc quoniam haeretici habent, eorum doctrina occulta recte dicitur; quemadmodum civis quisque tum quicquam reipublicae occulere dicendus est, quum quae magistratibus revelanda sunt, ea non illis plane sed privatis hominibus furtim prodit. Nam qui quae populo vulganda sunt, ea populo invulgat, quae contra solis reipublicae magistratibus expedit aperiri, solis quidem magistratibus, sed aperte tamen manifestat, hic nihil prorsus occulte gerit. Non itaque nos haereticorum more mysteria occulimus, sed apostolorum instituto ea vulgo celamus, maioribus aperimus, quae maiores scire decet, vulgus scire non decet. Quid igitur sibi vult, inquies, Quae in aure auditis, praedicate super tecta? Quod enim super tecta praedicatur, id in vulgus effertur. Enimvero quo tempore Dominus hoc discipulis praeceptum edidit, nondum eis aperuerat sensum, ut intelligerent Scripturas; nondum per dies quadraginta locutus illis fuerat de regno Dei, id est de reipublicae

Christianae administratione; nondum Spiritum miserat, qui doceret ea quae vivente Christo portare non poterant; eam partem evangelicae disciplinae tradiderat quae ad omnes fideles pertineret, easque leges quas vulgo etiam notas esse expediret. Huiusmodi igitur praeceptum dominicum est: quod audistis in mysterio, apertius praedicate; quod didicistis abscondite, publice loquimini; quod vos erudivi vel in monte vel intra domum, in urbibus audacter dicite. Sed temporis rerumque ratio habenda est; nam habeo multa vobis dicere, quae non potestis portare modo. Ea cum vobis edixero, alia videlicet lex erit. Nolo illa praedicetis super tecta, nolo vulgo annuncietis. Eadem enim vobis celandi causa tunc erit, quae mihi nunc est: quod vulgus portare non poterit. Scio Clemen. Alexandr. 1 Strom. lib. de arcanis traditionibus, quae in aurem editae sunt, hunc locum intelligere: quas exponit super tecta praedicandas, id est excelse et excellenter. Sed mihi id quod dixi multo probabilius apparet. Nam et nostrum hunc sensum illud habet: Ego semper docui in synagoga et in templo, quo omnes Iudaei conveniunt, et in occulto locutus sum nihil. Decimum igitur argumentum confutatum est satis. Responsio ad undecimum. At undecimum, quoniam tertiodecimo huius operis libro est nobis diligenter explicandum, non est animus in praesentia refellere. Tantum sunt lectores admonendi, id quod Lucianus martyr apud Euseb. 9 lib. Eccles. hist., cap. 6 fuse eruditeque persequitur, nos Christianos non humanae alicuius persuasionis errore constringi nec indiscussa, ut alios, parentum traditione decipi, sed auctorem nobis institutionis et doctrinae Deum esse, quo magistro iure ac vere gloriamur. Sed de his plura alias. Nunc postremum argumentum diluendum est. Responsio ad duodecimum. Sed et eius argumenti confutatio, ut quae ad tertium decimum quoque lib. referenda est brevissima hoc loco erit. Sane Iulianus Apostata Christianis obiecit irrationabilitatem et rusticitatem, sapientiamque, ubi nihil esset aliud, praeterquam credere. Huic vero obiectioni Greg. Nazianz. respondet in 1. Adver. Iulianum Steliteutica, non alienum esse a suis philosophis, quos ille tantopere admiratur, ut hac specie doctrinae utantur. Siquidem primum et maximum Pythagorae praeceptum erat, ut si quis discipulos suos de dogmatibus interrogasset, aut eorum rationem aliquam exigisset, nihil aliud responderent, quam quod ita visum fuisset Pythagorae; essetque illa dogmatis ratio inculpabilis. Ita ergo, ac multo etiam magis, exigit ratio, ne fidem nos denegemus iis quae a divinis dicta sunt hominibus, habeaturque pro rationis demonstratione fide digna illorum relatio omni vi rationabili et irrationabiii validior. Hactenus Gregorius. Ubi certe non videtur Gregor. horrere, id quod in argumento quasi absurdum refellitur, disciplinam nostram esse similem Pythagoricae, aut hanc potius nostrae esse similem. Sed esto, dissimillima sit, cur magis argumentum illud contra doctrinam verbo traditam, quam adversum eam pugnet, quae litteris prodita est? Nimirum enim utramque credimus, et utriusque, si possumus, conabimur reddere rationem. Reddemus autem, si Dominus vitam concesserit, multas, maximas atque gravissimas, quo sumus loco polliciti. Nam locus hic concludi iam potest. Ac de secundo quidem argumentorum fonte diximus. De octo autem reliquis latissime patet disputandi ratio; sed nos, quoad poterimus et licebit, in breves angustias contrahemus.

DE ECCLESIAE AUCTORITATE