De locis theologicis

In hoc tamen disciplinarum genere theologiae professoribus et honesto et necessario duo illa vitia maxime vitanda sunt, quae Cicero commemoravit. Unum, ne incognita pro cognitis incertaque pro certis habeamus. Qua in re etiam in theologia multa peccantur,

ut illi, qui Divi Thomae Scotique opiniones vel indiscussas amplectuntur, proque his non aliter pugnant ac pro aris et focis. Quamvis autem qui nihil certo comprehendi posse existimarunt, multa illi absurde dixerint, hoc praeclare tamen, debere sapientem ea quae sibi probabilia viderentur, sequi, quae contra, improbare, atque affirmandi arrogantiam vitantem fugere temeritatem, quae a sapientia dissidet plurimum. Sed hoc vitium effugere qui volet, non satis est si ad res considerandas adhibeat et tempus et diligentiam, nisi ad ea etiam, quae ignorat, a doctissimis quibusque interroganda adhibeat et curam et modestiam. Qui vero in Academiis Christiani orbis insignibus litteras discunt, hi et eruditissimorum virorum frequenti disputatione instructi, et iuvenum exercitatissimorum quotidiana conflictatione vexati, vitium huiusmodi vitare facilius possunt. Praeclare autem cum eo agetur, cui praeceptor contigerit et eruditus et pius; qui cum certa ab incertis separet, tum vanis quaestionibus declinatis, utiles et necessarias seligat, doceatque discipulos esse quandam doctam, ut ita dicam, ignorantiam, sapientiusque esse quaedam nescire quam scire. Alterum enim est vitium, quod quidam nimis magnum studium multamque operam in res obscuras atque difficiles conferunt, easdemque non necessarias. Quo in genere multos etiam e nostris peccasse video; ut eas quoque quaestiones latissime persequerentur, quibus Porphyrius abstinuit, homo impius, sed in hac re prudens tamen, ut Platonis Aristotelisque discipulum possis agnoscere; qui nec quidquam nisi opportunis et loco et tempore tractavere, nec quaestiones ullas persecuti sunt, quae iuvenum ingenia obruerent, non iuvarent. Nostri autem theologi, importunis vel locis, longa de his oratione disserunt, quae nec iuvenes portare possunt nec senes ferre. Quis enim ferre possit disputationes illas de universalibus, de nominum analogia, de primo cognito, de principio individuationis (sic enim inscribunt), de distinctione quantitatis a re quanta, de maximo et minimo, de infinito, de intensione et remissione, de proportionibus et gradibus deque aliis huiusmodi sexcentis, quae ego etiam, cum nec essem ingenio nimis tardo, nec his intelligendis parum temporis et diligentiae adhibuissem, animo vel informare non poteram? Puderet me dicere non intelligere, si ipsi intelligerent qui haec tractarunt. Quid vero illas nunc quaestiones referamus? Num Deus materiam possit facere sine forma, num plures angelos eiusdem speciei condere, num continuum in omnes suas partes dividere, num relationem a subiecto separare aliasque multo vaniores, quas scribere hic nec libet nec decet, ne qui in hunc forte locum inciderunt, ex quorundam ingenio omnes scholae auctores aestiment. Illis igitur vitiis declinatis, quod in rebus naturalibus et cognitione dignis operae curaeque ponetur, id non modo, ut inquit ille, iure laudabitur, verum id ut fiat, erit etiam summopere necessarium, si theologi perfecti pleneque sapientes esse volumus. Prudenter enim Hieronymus Pammachium admonet, ut si adamarit captivam mulierem, id est sapientiam secularem, decalvet eam, et illecebras crinium atque ornamenta verborum cum emortuis unguibus amputet. Multos enim tunc foetus captiva dabit, et de Moabitide efficietur Israelitis.