De locis theologicis

UBI CONCLUSIONES PONUNTUR, QUIBUS LOCI HUIUS AUCTORITAS CONTINETUR

Conclusio 1. His sumptis, prima conclusio sit: Concilium generale, quod auctoritate Romani pontificis nec congregatum nec confirmatum est, errare in fide potest. Hanc conclusionem manifeste probat error concilii Ariminensis et Constantinopolitani sub Leone imperatore, quem huius loci auctoritati in quinto argumento capitis primi obiiciebamus. Idipsum quoque ostendit Gratianus 17 dist. cap. Regula,et cap. Multis, Iulii et Pelagii clarissimis testimoniis. Idem definit Damasus in epistola ad Stephanum archiepiscopum et tria concilia Africana, quae in epistola ad eumdem Damasum hoc ipsum confessa fuerant. Non est quippe verum ratumque concilium, quod auctoritate episcopi Romani caret, quemadmodum non ii solum pontifices, sed concilia etiam ipsa tradiderunt. Tradidit septima synodus action. 6 tom. I, et octava synodus action. I et 7, et synodus Romana sub Symmacho, 96 dist. Cap. Bene. Et synodus 90 episcoporum sub Damaso, histor. trip. libr. 5 cap. 29. Et concilium Lateranense sub Leone decimo, sess. 11, ubi eadem res dicitur in synodo Alexandrina definita. Ita Socrates, lib. 4 histor. trip. cap. 9, tradit regulam ecclesiasticam iubere, ut concilia eiusmodi praeter sententiam Romani pontificis non celebrentur. Id quod Iulius in epistola ad Orientales dixit fuisse a Nicaena synodo definitum, et Marcellus in epistola ad Antiochenos hoc ait apostolos statuisse. Videlicet eiusmodi concilia non solum infirma in ecclesia fuere semper ad fidem veritatis faciendam, sed conventicula prope modum fuere iniquitatis, et tristes atque adeo exitiales exitus habuerunt. Mentiri vero ait Bucerus eos qui affirmant non licere sine Romani pontificis assensu concilium cogere. Id autem primum Eusebii et historiae tripartitae testimoniis confirmat. Deinde est Canon, inquit, Nicaeni concilii de synodis habendis. Sunt quoque canones Apostolici, qui quotannis binas synodos in provincia qualibet praescribunt. Asserit autem firmum ac ratum esse quicquid in huiusmodi conciliis statuitur pro veritate contra mendacium, ita ut ne a summo quidem pontifice rescindi possit. Sed huius hominis impudentiae quis poterit sine stomacho respondere? Principio namque illud impudentiae quantum est, quod historiam Eusebii, et tripartitam nobis obiicit, in quibus contra nos refertur nihil, pro nobis multa? Quid illud alterum? Quod Nicenum concilium et Canones Apostolicos opponit, in quibus de synodis provinciarum sermo est, quas summi pontifices pro recta ecclesiarum institutione et administratione praescripserunt. Non autem¹ de synodis generalibus loquimur, quas sine summi pontificis assensu cogere non aliter accipiendum est, ac si regni primarii sine principis assensu, atque adeo illo repugnante cogerentur. Illud vero quale est? firmum esse velle quicquid in his synodis statuitur? Pro veritate, ait, contra mendacium. Scilicet, si pro veritate est, ubicunque statuatur accipiendum est, sed si quis non certiores reddet pro veritate esse, quaecunque a synodis provinciarum decreta sunt? Verum de his hactenus. Nam in quarta conclusione fusius isthaec explicabuntur. Secunda conclusio. Concilium generale etiam congregatum Romani Pontificis auctoritate, errare in fide potest.

Haec demonstratur aperte exemplo concilii Ephesini secundi, ubi legatis Leonis repugnantibus, episcopi ferme omnes Dioscori haeresi suscripserunt. Confirmat hanc luculentius Leo papa in epistolis retro citatis ad quintum argumentum, et synodus octava, actione septima, et Nicolaus ad Michaelem imperatorem, et Eugenius quartus in decreto super unione Iacobinorum, in quo posteaquam Ephesinam secundam synodum sub Leone congregatam condemnavit, quae videlicet Eutichiano errori consensit, Suscipit, ait, sancta Romana ecclesia omnes universales synodos auctoritate Romani pontificis legitime congregatas, ac celebratas et confirmatas. Non dixit congregatas solum, sed celebratas et confirmatas. Eadem res ostenditur exemplo Basiliensis synodi, cuius errorem in nono argumento capitis primi opponebamus. Sed de hac re in responsione ad hoc argumentum latius. Praeterea nullum concilium ratum est aut fuit, quod Romani pontificis non fuerit fulcium auctoritate, ut Iulius, Damasus, Pelagius, aliique patres in prioris conclusionis confirmationem allegati non obscure tradiderunt: at quamvis concilium sit indicente pontifice summo coactum, si tamen non sunt ab eo concilii dogmata confirmata, sed potius vel is vel eius legati pugnarunt, tum certe synodus non est fulcita Apostolica auctoritate, non igitur rata et firma erit, ac proinde ne idonea quidem, ut ex ea fidem faciamus. Sed haec conclusio capite proximo fusius explicabitur. Tertia conclusio. Concilium generale confirmatum auctoritate Romani Pontificis certam fidem facit Catholicorum dogmatum. Quam quidem conclusionem ita exploratam habere opus est, ut eius contrariam haereticam esse credamus. Primum, quoniam redibunt alias haereses universae conciliorum generalium auctoritate damnatae, et symbolum quoque Nicaenum erit ambiguum, concilii generalis auctoritate sublata. Deinde, si concilium huiusmodi errare in fide posset, nulla profecto certa via esset reliqua, ut in fidei² controversiis Catholicum dogma exploraremus. Qui enim summi pontificis, ac reliquorum omnium ecclesiae pastorum iudicium detrectat, is nullum vivum iudicem inventurus est, a cuius tribunali non liceat discedere. Volunt Lutherani iudicem in concilio scripturam³ esse, quae nec sentit, nec intelligit, nec eloqui ipsa iudicium valet. Lutherus ipse clamat illa verba, Hoc est corpus meum, proprie accipienda, Zuinglius contra figurate; quis sententiam dicet? Num scriptura ipsa? An potius Iudex ecclesiae summus cum concilio sacerdotum, quemadmodum Deuteron. 17 cap. Scriptum est? Quodsi in iudiciis humanis vivos iudices quis recusaret in republica constitutos, et ad litteras mutas et inanimes confugeret, omnibus omnino modis exploderetur. Sed de his et diximus multas alias, et multa saepe dicemus. Nunc ad propositum revertamur Sane conciliorum fide reiecta, scripturae quoque bonam partem amittemus. Nam si quis epistolam Iacobi cum Luthero a litteris Canonicis expunxerit, per scripturam haec certe quaestio definiri non potest. Vivi ergo iudices constituantur oportet. Quod si pastorum detrectato iudicio ad aliud tribunal provoces, nihil aliud profecto facies, quam Christi et ecclesiae declinare iudices, et pro divinis humanos substituere. Quoscumque nimirum praeter pastores ecclesiae delegeris, humana illi incertaque auctoritate pollebunt. Ad haec, vel populus fidelis tenetur stare definitioni concilii, vel potest etiem repugnare. Si tenetur, iam errante concilio populus in eodem errore versabitur. Sin repugnare potest, ubinam illud est, qui vos audit, me audit?Ubi illud rursum, super Cathedram Moysi sederunt scribae et Pharisaei, quaecumque dixerint vobis, servate et facite?

Aiunt, si quaecumque dixerint nobis, ea facere iubemur, cur alio loco Christus cavere voluit a fermento Pharisaeorum? Nam illud Mattheus Pharisaeorum doctrinam interpretatur. Cur rursum eorum traditiones exemplo etiam proprio contemnere docuit? Aliquid ergo doctrinae propriae puritati evangelii admiscere possunt, in quo non solum non sunt audiendi, sed sunt etiam refutandi. Id ergo precavit Christus, ne plebs malis docentium exemplis ad contemptionem verae doctrinae inducantur. Tunc ergo quae dixerint nobis Pharisaei, eadem facere iubet Christus, cum super cathedram Moysi sederint, hoc est, legem Dei enarraverint, docuerint, proposuerint. Nam si sua doceant, eos negligere non solum possumus, sed debemus, quemadmodum Augustinus in Ioannem non obscure interpretatus est. Nihil ergo pastores evangelicae illae sententiae iuvant. Quin cum de suo loqui possint, possunt a nobis vel sperni. Unde Hieronymus in Matthaei, 17 cap. super illis verbis, Non omnis qui dicit mihi, etc.: Sicut supra, inquit, dixerat eos, qui haberent vestem vitae bonae, non recipiendos propter dogmatum nequitiam; ita nunc e contrario asserit, ne his quidem accommodandam fidem, qui cum polleantintegritate fidei, turpiter vivunt ed doctrinae integritatem malis operibus destruunt. Sed isti, quod de mercenariis ab Augustino dicitur, id ad veros ecclesiae pastores vafre malitioseque traducunt. Nec intelligunt inter mercenarios veros semper in ecclesia pastores esse, quorum voces audire oves oportet, praesertim si omnium eadem sit. Tum enim pastorum vox, ecclesiae quoque vox, atque adeo Christi est. Alioqui, quid nam illud sibi vult, Obsecro vos ut id ipsum dicatis omnes, et non sint in vobis schismata?Divisus est Christus? Absit. Non est dissensionis Deus, sed pacis. Ac re vera, ut hoc argumentum conferamus in pauca, si oves omnium pastorum unam eamdemque doctrinam sequantur, nihil culpae in ovibus erit. Sequantur ergo, fac ita, et errantibus pastoribus universis oves item omnes errabunt. Quod superiore libro fieri non posse demonstratum est. Iam vero Hieronymus quid sibi velit statim indicat. Docet enim utrumque Dei servis necessarium esse, quo eis fides accommodetur, ut et opus sermone, et sermo operibus comprobetur. Praeterea Martinus quintus in Concilio Constantiensi inter reliquas interrogationes, quibus suspecti in fide sunt examinandi, eam iam proponit, utrum credant quod quodlibet concilium generale universalem ecclesiam repraesentet. Si igitur concilium generale universalis ecclesiae habet auctoritatem, qui illam de medio tollit, totius ecclesiae auctoritatem eadem opera dissolvit. Praeclarum igitur illud Augustini est libro primo de Baptismo contra Donatistas, cap 18. plenarii concilii sententiam totius ecclesiae consensionem esse. Praeterea, Paulo non alia via commodior visa est ad veritatem in quaestione exorta vestigandam, quam si ad concilium Hierosolymitanum controversia referetur. Eam igitur viam, quam Paulus ad fidei quaestionem terminandum aptissimam existimavit, nos ingredi et tenere debemus, eamque modestiam imitari, quae et Iudaeis et in Gentibus a Luca, Actorum 15 cap. describitur. Poterant enim gentes cum concilio illo Hierosolymitano expostulare, quod libertatem sibi a Christodatam eriperent, quodque caeremonias nonnullas humeris discipulorum tamquam necessarias imponerent, quae minus necessariae esse videbantur, cum Christi fides esset ad salutem idonea. Sed ne Iudaei quidem repugnavere, qui tamen concilii definitioni scripturam possent opponere dicentem, Homo cuius caro praeputii, etc. Tantum itaque honoris concilio deferentes, formam futuris servandam saeculis exhibuere, ut synodis Petri successorumque eius

auctoritate firmatis, certa fides haberetur. Visum est, inquiunt, Spiritui Sancto, et nobis. Concilii ergo sententia Spiritus Sancti sententia ipsissima est. Accedit illa quoque causa, quod ecclesia Catholica conciliorum generalium decreta semper accepit, ab ipsisque habitos haereticos tales etiam esse sine dubio existimavit. Necessarium est igitur conciliorum tenere fidem, si ecclesiae fidem tenere volumus. Quae res libro etiam superiore magnis argumentis confirmata est. Conclusio 4. Concilium provinciale non confirmatum a summo pontificeerrare in fide potest. Cuius rei exemplum habes in concilio Mediolanensi lib. 10. hist. ecclesiast. cap. 20, et in concilio Antiocheno 90 episcop. Lib. 4 histor. trip. cap. 9, et in Seleuciano lib. 1. trip. cap. 34, et in Carthaginensi, cuius inter arguendum mentionem fecimus. Haec quoque conclusio non exemplis modo, sed testimonio etiam Symmachi comprobatur inquientis: Concilia sacerdotum ecclesiasticis legibus per provincias decreta, quia praesentiam Papae non habent, valetudinem perdiderunt. Ita leges aut nimis duras, ut parum rationi consentaneas a conciliis provincialibus interdum editas non est negandum. Qualis illa fortasse fuit apud Aquisgranum, quae refertur 36 quaest. 2. cap. Placuit. Illa rursum non imprudenter modo, verum etiam impie a concilio Elibertino lata est de tollendis imaginibus. Quod si generale concilium, cui auctoritas episcopi Romani deest, errare in fide potest, errabit aliquando, ac multo etiam magis synodus provincialis. Conclusio 5. Concilium provinciale summi pontificis auctoritate firmatum in fide nequit errare. Multorum autem haereticorum damnatio esset incerta, si haec conclusio certa non esset. Plerique enim haeretici non per concilia generalia, sed per provincialia sunt damnati: ut Priscillianus in concilio Toletano primo; Elvidius in concilio Telensi; Pelagius in conciliis Milevitano et Carthaginensi. Quamquam Pelagium in synodo etiam Ephesina damnatum de haeret. cap. Fraternitatis, Gregorius tradit. Sed haec sententia hodie apud Ephesinum concilium non extat. Deinde nec expedit, nec tolerabile est singulis haereticis condemnandis singulas generales synodos cogere, cum ergo ecclesiae suae Deus prospexerit in necessariis, nimirum ad haereses privatas in provinciis refutandas concilia provincialia sais erunt, si erunt modo summi pontificis auctoritate roborata. Praeterea, quoscumque eiusmodi concilia damnavere, ecclesia eos semper explosit, errare igitur illa in fide nequeunt. Quod si possent, vel unum certe exemplum proferretur. At nullum omnino est. Nam quod Oecolampadius adfert e Romana synodo sub Gelasio, ubi definitum esse ait substantiam panis in Eucharistiae sacramento manere, id commentitium esse loco proximo demonstraturi sumus. Nullius enim synodi illa sententia est, sed ne Gelasii quidem. Praeterea, Symmachus Papa traditconcilia provincialia quotannis per ecclesiae leges decreta, quia praesentiam Papae non habent, valetudinem perdidisse: ergo si praesentiam habent, valida erunt. In 7 item synodo, actione 3 tum Theodorus concilia generalia recepisset, statim subdit: Locales synodos non aversamur, sed magis amamus,

amplectimur et recipimus. Earum etiam divinitus inspiratas canonicas constitutiones, correctiones et legislationes summa observantia colimus. Hanc autem epistolam Theodori et orientalium probat ipsa 7 Sinodus. Atque 8 Synodus sess. postrema Canone 1: Regulas, inquit, quae ecclesiae sanctae tan a sanctis apostolis, quam ab orthodoxorum universalibus, necnon et localibus conciliis traditae sunt, servare ac custodire profitemur. Sed et omnes qui Christiano censentur vocabulo damnationibus et iustificationibus, quae per illas prolatae sunt, canonice subiici decernimus. Hactenus 8 Synodus. Cuius verba in iis maxime conciliis locum habere intelligenda sunt, quae a summo Pontifice sunt confirmata. Summus enim Pontifex, ut sequenti loco demonstrabitur, in fidei iudicio errare non potest. Conciliorum ergo provincialium decreta ad fidem pertinentia firma et certa sunt, si a Romano Pontifice confirmentur. Id quod Actorum 15 cap. explicatum est. Quod enim ibi congregatum legitur, hoc non generale, sed provinciale concilium fuit. At non minus fides habita est, Petro praesidenti, quam si esset synodus generalis. Qua ex re Erasmi calumnia retunditur. Cum enim in annot. Super epistolam ad Rom. cap. 5 dixisset se non usqueadeo astringi synodo Milevitana, aliisque similibus conciliis provincialibus, subdidit: Alioqui si quis urgeat esse servanda quaecumque in illis decreta sunt, proferam ex illis dogmata quaedam, quae nunc ecclesia damnat pro haereticis. Hactenus ille. Sed, ut diximus, Milevitanum concilium confirmatum est, ideo illo Christianus urgetur. Illa vero, e quibus dogmata haeretica proferentur, confirmata non sunt. Ac de his aliam conclusionem adiicimus. Conclusio 6. Ex conciliis provincialibus licet eis auctoritas episcopi Romani desit, probabile quidem argumentum sumitur, ad fidei dogmata suadenda. Huius rei vel illud abunde magnum argumentum est, quod ex innumeris conciliis eiusmodi vix quinque aut sex reperiuntur, quae a recta definiendi ratione ac via declinarint. Si ergo huiusmodi concilia rectam ut plurimum fidem tenent, raro definiunt; probabilissimum sine dubio est quod ex id genus conciliis argumentum promitur. Atque certe, nisi sint peculiariter reprobata, communi ecclesiae vel silentio vel etiam implicito consensu commendantur, si ad ecclesiae communem notitiam pervenerint. Non enim fit aliquo pacto verosimile, ut concilii provincialis toto orbe vulgari haeresim ecclesia diu dissimulaverit. Error enim, cui non resistitur, approbatur, 83 dist. cap. Error. Nec mihi concilium Elibertinum obiicias. Nam in ea parte, qua erravit, semper a Catholicis explosum est. Haec ergo causa est vel maxima, cur Toletana, Arelatensia, Hispalensia, et alia similia antiqua concilia licet non expresse, implicite tamen probata tamen ab ecclesia videantur. Nam Ancyritanum, Neocaesariense, Gangrense, Sardicense, Africanum et Carthaginiensia a Leone IV confirmata sunt 20 dist. cap. De libellis. Trullana quoque synodus quaedam concilia provincialia probavit, sed quantum haec Trullana adprobatio valeat postea sumus fuse disputaturi. Nunc illud solum asserimus, concilia, quae a summo Pontifice comprobata non sunt, non certum quidem illud, sed probabile tamen argumentum suppeditare ad fidei dogma corroborandum. Id quod ex Innocentio colligitur, 20 dist. cap. De quibus.

Conclusio 7. Concilia provincialia, si a Romano pontifice in decretis fidei confirmentur, certum argumentum veritatis exhibet. Si enim Toledana synodus, praesidente et confirmante Petri successore, in fide errat, non videtur causa esse cur Romana synodus errare non possit. Item concilium provinciale a summo pontifice confirmatum certae auctoritatis est, ergo et synodus episcopalis. Sed non venit in mentem alia episcopalis synodus in iudicio fidei a Romano episcopo confirmata, praeter Complutensem sub Alphonso Carrillo archiepiscopo Toledano, ubi damnatus est magister quidam Oxomensis, qui falso de clavibus ecclesiae et poenitentiae sacramento sentiret. Postrema conclusio. Synodus episcopalis per se quidem in iudicio haeresis probabilem fidem facere potest, certam non potest. Illud prius expedire debemus, nam hoc posterius satis expeditum est. Illud ergo ostenditur ex cap. Ad abolendam, de haereticis, ubi a Lucio III vinculo perpetui anathematis innodantur ii, quos vel Romana ecclesia, vel singuli episcopi per dioceses suas cum consilio clericorum, vel etiam si opportuerit, vicinorum episcoporum haereticos iudicaverint. Non ergo levis coniectura accipietur ex huiusmodi synodorum iudiciis, quae Lucius tanti fecit, ut pro excommunicatis habendos esse decreverit, quos eaedem synodi haereticos definierint. Nec me clam est quod quidam viri docti hanc Lucii decretalem de deprehensis in manifesta haeresi interpretantur. Alioqui ius negant concilio episcopali atque adeo provinciali de haeresi iudicandi. Id probant, quod fides res est omnibus communis, quare potestas censendi de fide haeresique contraria non penes privatas ecclesias, sed penes universalem ecclesiam erit. Item suadent id ex cap. Maiores, de baptism. Et ex cap. Quoties, 24 quaest. 1, ubi eiusmodi causae ad solam sedem apostolicam dicuntur esse referendae, cum illi speciali privilegio a Domino reservatae sint. Ac post verba citata idem Lucius hoc videtur confirmare inquiens: Praesenti nihilominus ordintione sancimus, ut quicumue manifeste fuerit in haeresi deprehensus… Loquitur ergo Pontifex in casu quo haeresis est manifesta. Sed mihi semper longe probabilior illorum sententia visa est, qui putant eos plane et simpliciter anathematis vinculo per hanc Lucii decretalem alligari, quos vel Romana ecclesia, vel synodus provincialis, aut etiam episcopalis, haereticos iudicaverint, quamvis non sit haeresis omnibus manifesta. Primum enim non dixit textus quos haereticos declaraverint, sed iudicaverint. Alioqui, si declaratio illa rei manifestae erat, non verum in causa fidei iudicium, quorsum eam rem ad episcopum cum consilio clericorum, et non magis ad Theologos Lucius retulit, ut scilicet eos anathemate percelleret, qui a Theologis eruditis haeretici declararentur? Deinde, si Lucius non proprie verbum illud iudicaverint usurpavit, sed improprie, pro eo quod est rem manifestam exponere, cum idem omnino verbum simul ad ecclesiam Romanam et ad episcopum cum clericis suis referatur, consequens fieret ut etiam pari modo per ecclesiam Romanam non haereticos iudicatos, sed declaratos excommunicari a Lucio intelligeremus. At constat vocem illa de ecclesia Romana proprie et simpliciter intelligi; non est igitur, cum ad synodum episcopi refertur, in alium sensum detorquenda. Adde quod multifaria causa eius, qui haereseos insimulabatur, ad id genus synodos referri poterat. Primo ex sedis apostolicae commissione peculiari, ut de causa

Priscilliani cognovit concilium Toletanum primum: et de causa magistri cuiusdam Oxomensis cognovit synodus Complutensis sub Domino Alphonso Carrillo archiepiscopo Toletano. Mox sine commissione Pontificis speciali, id quod conquisitores modo faciunt, in haresi quidem manifesta, sed ubi non erat manifestum an reus esset haereticus, vel quia non erat probatum et notum eum propositionem haereticam asseruisse, vel certe quia, etsi asseruisset, nondum erat comperta pertinacia, sine qua haereticus nullus est. Postremo in haeresi non perinde manifesta, ut omnibus passim esset exposita, sed tali tamen, ut non esset necesse aut ad concilium generale, aut ad apostolicam ecclesiam referre eam, quod periti Theologi haeresim esse consentirent. Et in his omnibus casibus ius et olim habebat synodus, et nunc habent ii, quibus fidei cognitio est mandata, pronuntiandi ac iudicandi de causa fidei. Tametsi huiusmodi tribunalium iudicia non adeo explorata sunt, ut falsa esse non possint, non in re dubia solum interque viros doctos controversa, quo casu synodi locales non habent de haeresi pronunciare; sed etiam in re, quae omnibus provinciae Theologis videretur manifesta, quo casu sine crimine usurpati iudicii de causa fidei pronunciant. In his ergo tribus casibus, licet iudicia haec certa et firma in ecclesia non sint, expedit tamen ut quoniam sunt valde probabilia, maximi a fidelibus habeantur. Nec erim erit parum ecclesiae noxium, si non interim ab his perinde ut ab excommunicatis caveat, quos non ecclesia Romana modo, verum etiam synodus, aut provincialis aut episcopalis, haereticos iudicarint. Sed primam obiectionem videamus. Causa, inquiunt, fidei omnibus communis est, atque adeo privatis iudicibus non licet de ea sententiam ferre. Et laesae maiestatis, ac proditae reipublicae crimen cives universos tangit, et privati tamen iudices de eo censere solent. Nam capitula illa, quae afferunt, intelligenda sunt, cum res inter ipsos episcopos et viros Theologos est ambigua: quemadmodum Pelagius explicuit, 17 dist. cap. Multis. Qui etiam sensus est Deuter. 17, 8 manifestius habetur: Si difficile, inquit, et ambiguum apud te iudicium esse prospexeris, et iudicium intra portas tuas videris verba variari, surge et ascende ad locum, quem elegerit Dominus, etc. Nam illud quidem, quod Lucius addit, nihil militat adversum nos. Non enim dixit quicumque fuerit in manifesta haeresi deprehensus, sed quicumque manifeste fuerit in haeresi deprehensus. Vult autem, quod ibidem perspicuum est, ut nemo tradatur brachio saeculari, nisi haereticum esse constiterit. Eiusmodi enim poenae, ut executioni mandentur, probationes exigunt luce meridiana clariores. Sed de conciliorum auctoritate dictum est satis.