De locis theologicis

Nobis autem pro eius defensione vehementer pugnandum est, illudque in primis ponendum, de auctoritate Sanctorum triphariam disputari posse. Primum de unius aut alterius proprio placito, quale fuisse videtur Augustini de opere sex dierum. Rursum de communi plurium sanctorum consensu, a quo tamen unus aut alter sanctorum desciverit. Postremo de omnium unanimi concordique sententia, nam de his omnibus facta in argumentis mentio est. Id rursum considerandum est, sanctorum testimonia referri posse vel ad philosophiae confirmanda dogmata, vel ad assertiones aut fidei aut Theologiae comprobandas. Erant enim ex sanctis scriptoribus quidam non in sacris literis modo et aliis quae ad Christianam pertinebant disciplinam, eruditi verum etiam in his, quae philosophi tum de natura tum de moribus docuere. Illud demum et quidem diligentissime est advertendum, inter auctores etiam ecclesiasticos duo esse disputationum genera. Alterum earum rerum, quae vere ad fidem spectant doctrinamque catholicam: Alterum earum, quae citra iacturam pietatis ignorari non ab imperitis modo, verum a doctis etiam possunt, quod nec fidei dogmata sunt, neque ex illis derivantur. Haec autem duo rerum genera non est facile discernere, quoniam etsi nonnulla, quae alioqui per se quidem ad fidem pertinebant, ut Apostolis, Prophetis, atque evangelistis revelata, in dubium venire possint, antequam sint ab ecclessia definita: sed id tamen per ignorantiam fit, qua videlicet excusantur, qui ea vertunt in quaestionem, quae alias divinitus sunt tradita, ut processionem spiritus sancti a patre et filio tanquam ab uno principio ante ecclesiae definitionem Graeci quidam negare sine culpa potuere, tametsi evangelium id Apostolique tradiderunt. At haec nos sub priori genere complectimur: quippe cum fidei catholicae dogmata non ex accidenti imprudentium hominum ignorantia, sed ex divina revelatione hoc sane loco metiamur. Illud ergo asserebamus esse difficile ad discernendum, ecquae res sub illud primum genus, ecquae autem sub hoc secundum sua quasi sponte, et natura veniant. Et quidem generaliter unaque comprehensione in promptu definire llicet, in illo primo rerum genere omnia ea contineri, quae apostoli vel scripto vel verbo ecclesiae tradiderunt: illa rursum, quae inde certa connexione probantur existere. Quemadmodum in secundo

genere ea sunt, quae neque a Christo, neque ab apostolis accepimus, neque ex iis certo colliguntur, quae Christi et apostolorum auctoritate retinemus. At omnia haec speciatim certa definitione praescribere vix possumus, quanquam exemplis peculiaribus quaedam horum indicare possumus. Ut verbi causa, an gratia, qua iustificamur, qualitas quaedam sit animo impressa, quae ipsi praestet et esse et vivere, unde qualitates aliae consequantur, hoc est, virtutes quaedam tum theologicae, tum morales infusae, per quas animus divinas et supernaturales habeat actiones, inter scholasticos quidem disputatur. Item an Sacramenta, quae causa gratiae et virtutum esse dicuntur, huiusmodi effecta vi quadam, et qualitate inexistente divinitus indita efficiant, necne, magna multorum dissensione certari solet. Huius generis vero quaestiones in posteriorum ego numerum redigo, neque sacrarum literarum testimonia de his qualitatibus intelligenda esse existimo: neque controversiam catholicorum cum Pelagianis de gratia ad credendum, ad sperandum, ad amandum, ad implendum legem, ad perseverandum, de qualitatibus potissimum esse, sed de Dei auxilio gratuito et speciali. Rursum, si quis forte curiose disserere voluerit, an evangelista Ioannes e vita iam excesserit, an potius cum Elia et Enoch maneat vivus, utque iam mortuus fuerit, an caro eius viderit corruptionem, an proxime fuerit suscitatus, utrinque rationes afferre poterit: et salva fide utrumlibet vel probare vel improbare. Nam tametsi statutum sit omnibus hominibus semel mori, sed unum aut alterum ex illa generali lege per privilegium eximere, non perinde sacris literis adversatur: ut non queat in dubium revocari. Tria vero haec principia, quoniam per se ipsa ratione consentiunt, non est opus diligentius persequi: nam si quae sunt perspicua, in quibus non est controversia, viri docti argumentari non solent: perspicuitas enim, ut ait Cicero, argumentatione elevatur. His itaque omnium assensu approbatis prima conclusio est.