De locis theologicis

UBI ARGUMENTA REFERUNTUR SUADERE VOLENTIUM QUOD DEUS FALLERE ALIQUANDO POTEST

Prima controversia. Ut autem ab illa controversia ordiamur, quae licet facillima, tamen caput est caeterarum, prima veniat in medium iuniorum opinio, quae plerisque notissima est, non omnium quidem, sed paucorum, asserentium aliquando Deum humano angelicove ministerio homines fefellisse. Nam quod Spiritus veritatis ipse per se quempiam fallat, ne impietatis invidiam subeant, in dubium vocare non audent. Quod vero per alium decipere Deus possit, id persuadere se posse arbitrantur. Primum argumentum. Primum, quod Abraham pueris mentitus est, inquiens: Expectate hic: ego et puer, postquam adoraverimus, revertemur ad vos. Et tamen illa erat prophetia divinae revelationis, ut docet Ambr. lib. I. De Abraham, cap. 8. in haec verba: Prophetavit quod ignorabat: ipse solus disponebat redire immolato filio, sed Dominus per os eius locutus est. Captiose autem loquebatur cum servulis, ne cognito negotio aut impediret aliquis, aut gemitu obstreperet, aut fletu. Hominis ergo ministerio homines Deus fallit. Secundum argumentum. Alterum quoque eiusdem rei argumentum proferunt, quod Iacob patrem suum Isaac mendacio etiam de industria conficto decepit, dicens: Ego sum primogenitus tuus Esau: feci, sicut praecepisti mihi; surge, et comede de venatione mea. Et paulo post, cum Isaac interrogasset: Tu es filius meus Esau? respondit Iacob: Ego sum. Mentitus est ergo Iacob: id quod agnovit pater, inquiens: Venit germanus tuus fraudulenter, etc. At ea omnia Iacob et fecit et dixit ex divina revelatione, ut Innocentius tradit. Deus igitur per alium decipere potest. Tertium argumentum. Ad haec, Isaias Ezechiae: Cras, inquit, morieris, et non vives: Isaias autem sine dubio suis ipse verbis assentiebatur, nec vero nisi lumine prophetico:

agnoscebat enim revelationem illam esse divinam. Lumen ergo prophetiae causa quandoque prophetae est, ut decipiatur. Non enim tunc temporis mortuus est Ezechias, sed convaluit. Quartum argumentum. Praeterea cum Dominus aliquando interrogasset: Quis decipiet Achab? Egressus spiritus, ego, inquit, decipiam illum. Cui Dominus: In quo? Tum ille: Ero spiritus mendax in ore omnium prophetarum eius. Et dixit Dominus: Decipies, et praevalebis: egredere, et fac ita. Subdit vero Michaeas: Nunc igitur ecce dedit Dominus spiritum mendacii in ore omnium prophetarum, qui hic sunt, et Dominus locutus est contra te malum. Deus itaque per cacodaemonem administrum, decipit. Id quod August. lib. 83. Quaest. confitetur. Quemadmodum enim iudex damnatum percutere sua persona indignum et nefarium iudicat, eius tamen iussu hoc facit carnifex: ita quem Deus per se non falleret, eum fallit Deo iubente cacodaemon. Libet namque similitudine eadem eisdemque pene verbis, quibus Augustinus utitur, huius rei argumentum facere. Quintum argumentum. Item Iudaei, Domino praecipiente, Aegyptios decepere. Fecerunt enim filii Israel sicut praeceperat Dominus Moysi, et petierunt ab Aegyptiis vasa argentea et aurea. Dominus autem dedit gratiam populo suo coram Aegyptiis, ut commodarent eis; et spoliaverunt Aegyptios. Deo igitur auctore homo hominem fallit. Nec mirum, si hostem decipi dignum decipere Deus iubet, quoniam hoc pertinet ad iustitiam et veritatem, ut dignis digna distribuantur, quemadmodum idem Augustinus loco nunc citato argumentatur. Sextum argumentum. Atque haec testimonia non perinde urgent: illa difficiliora sunt, quae quoniam unius modi sunt ferme, simul commemorabuntur. Primum est illud: Qui immutat cor principum, et decipit eos, et errare eos facit quasi ebrios. Secundum illud: Homo qui posuerit immunditias in corde suo, et venerit ad prophetam interrogans per eum me: Ego Dominus respondebo: et propheta cum erraverit, et locutus fuerit verbum, ego Dominus decepi prophetam illum. Tertium illud: Quare errare nos fecisti, Domine, de viis tuis? Quartum est Apostoli dicentis: Sicut non probaverunt Deum habere in notitia, tradidit illos Deus in reprobum sensum. Quintum est etiam eiusdem Apostoli: Eo quod charitatem veritatis non receperunt, ideo mittet illis Deus operationem erroris. Quibus testimoniis August. manifeste doceri existimat, Deum in cordibus hominum operari ad inclinandas eorum voluntates in malum, nedum mentes in falsum. Septimum argumentum. Nec ab his ratio aliena est. Cum enim error poena sit, nihil obstat, quominus Deus, qui poenarum omnium auctor esse a prophetis dicitur, errorem ipse efficiat in eo praesertim, qui antecedentibus culpis commeruit, ut a iusto iudice in errorem induceretur. Vita et mors, inquit, paupertas et honestas a Deo sunt: sapientia et disciplina apud Deum: error et tenebrae peccatoribus concreata sunt. Octavum argumentum. Confirmat autem illud vel maxime, quod cuiusque motionis Deus est causa: in ipso enim movemur et sumus. Errorem itaque, qui hominis errantis motio est, Deus efficerein homine potest, poteritque proinde decipere. Nonum argumentum. Cuius etiam rei argumentum aliud est, quod mendacium non est suapte natura malum. Potest ergo Deus cuiquam praecipere ut mentiatur. Illud verum primum ex eo ostenditur, quod Ioseph mendacium etiam iuramento confirmavit: Per salutem, inquit, Pharaonis exploratores estis. Non est autem credendum, quod mendacium iuramento firmatum vir iustus diceret, nisi divinam haberet revelationem, per quam a mortali peccato excusaretur. Deinde illud etiam probatur ex eo, quod

Michaeas ait: Utinam vir essem non habens spiritum, et mendacium potius loquerer. Non ergo est intrinsecus malum, quod propheta Deo instigante desiderat. Adde huc, quod Aristot. 4. Ethicorum mendacium in iactantiam et ironiam partitur, quae est divisio propria mendacii, auctore Divo Thoma 2. 2. quaest. 110. art. 2. At usus eius, quae dissimulatio latine dici potest, graece enim είρωνία. dicitur, frequens in Sacris Literis est, ut ibi: Ecce Adam quasi unus ex nobis factus est. Et alio loco: Iam saturati estis, iam divites facti estis, sine nobis regnatis. Et 3 Reg. 22: Ascende, ait Michaeas, et vade prospere, etc. Si igitur ironia mendacium est, Deus vero per sacros auctores ironice interdum loquitur, non est, ut videtur, cur negemus Deum posse per alios mentiri. His testimoniis atque rationibus opinationem suam suadere poterant theologi novi et in Sacris Literis parum exercitati. Nam quibus ipsi argumentis utuntur, ego data opera sileo: ne, qui hunc librum legerint, scholasticis illis auctoribus invidiam conflent, vulgique et imperitorum inscitiam Academiis praeferant, cum ea audierint, quae nonnumquam disseruntur a nostris. Sed de his hactenus. Iam quaestionem ipsam explicemus: divinamque veritatem, quod erit facile, ab eiusmodi adversariis vindicemus. Deum namque deceptorem credere, nefarium et impium esse, quis non facillime intelligat?