De locis theologicis

QUIBUS ARGUMENTIS ECCLESIAE AUCTORITAS IMPUGNETUR

Tertia huius pars perfecta est, quam theologis cupio esse notissimam. In quarto nunc libro auctoritatem ecclesiae explicare ac tueri debemus; de qua ita copiose a viris ecclesiasticis disputatum est, ut una hac de re magna etiam volumina ediderint. Quorum consilium quale fuerit, nihil sane ad hoc tempus. Illud autem est huius institutae scriptionis ac temporis, de ecclesiae auctoritate in fidei iudicio disserere, atque adeo id docere breviter an ex fidelium communi sensu firma duci argumenta possint ad dogmata Theologiae comprobanda. Ac Montanus quidem discipulis suis primus suasit, ut nihil reverentiae deferrent ecclesiae quae per orbem Terrae est, quemadmodum Apollinaris Eusebiusque testati sunt. Nestorius deinde totam ecclesiam errare affirmavit, quae ignaros, sic enim aiebat, erroneosque doctores sequeretur¹, ut Vincentius Lirinensis retulit. Et Iconomachi post asseruere ecclesiam adorandis imaginibus diu ac multum in turpi errore versatam, quod synodus septima in actione sexta tradidit. Nam et Donatistas et Rogatianos Ecclesiae Catholicae auctoritatem non voce illos quidem, sed re ipsa tamen contempsisse. Augustinus scripsit cum alias saepe, tum epistolis, 48. ad Vincentium, 50. ad Bonifacium, 161. ad Honoratum. Et, ne omnes commemorem, Lutherus demum suum Wicleff secutus est, ecclesiamque cum aliis tum in errore dixit, quod sub una specie contra Christi legem communionem tribuit laicis. Quin astruxit aliquando, si vera Cochlaeus perhibet, errasse illam mox ab initio, ut quae, Paulo repugnante, senserit legem et opera esse necessaria ad salutem. Breviter, haereticis omnibus hoc gentile est, simulatque sese Ecclesiae auctoritate urgeri vident, aut illam spernere aut Ecclesiae rem ad se nomenque transferre et eam in illis esse negare, in quibus re vera est. Utrumque horum, quoniam ambo in unum idemque recidunt, plurimis argumentis haeretici persuadere conantur. Primum est huiusmodi, Aaron summus ipse sacerdos, aliique ex plebe, sive maiores sive minores, vitulum conflatilem adorarunt eique obtulerunt hostias pacificas et holocausta: Ecclesia ergo Christi ad eumdem modum poterit sculptile et imagines adorare. Id si faciat, ut facit, erravit sine dubio in fide ac religione turpissime. Rursum, ecclesia Isaiae Hieremiaeque temporibus in unius veri Dei cultu lapsa est, quid igitur prohibet quominus et nunc in Deo uno veroque colendo erret? Eadem quippe ecclesia est nec in hac re ullum reperietur populi novi veterisque discrimen. Quod vero est huius argumentationis antecedens, id eorumdem prophetarum clarissimis testimoniis existimant se ostendere. Cognovit bos, prior ille inquit, possessorem suum et asinus praesepe domini sui, Israel autem me non cognovit… A planta pedis usque ad verticem capitis non est in eo sanitas. Et posterior, Confusi sunt, ait, domus Israel, ipsi et reges eorum, principes et sacerdotes

et prophetae dicentes ligno: Pater meus es tu, et lapidi: tu me genuisti. Et paulo post, Quid vultis mecum iudicio contendere? Omnes dereliquistis me, dicit Dominus. Item, Circumite vias Hierusalem et quaerite an inveniatis virum facientem et quaerentem fidem, et propicius ero ei. Ego autem dixi, forsitam pauperes sunt et stulti, ignorantes viam Domini, iudicium Dei sui. Ibo igitur ad optimates, ipsi enim cognoverunt viam Domini. Et ecce magis hi confregerunt iugum… Tota igitur Ecclesia eo tempore errabat. Praeterea Ecclesiam non oportet digito demonstrari; quin nulla apparente forma consistere in occulto potest. Frustra autem eius iudicium expectes, quam, quae sit, penitus ignores. Illud suadent, quoniam in populo Iudaeorum sic saepe Ecclesia deformata est, ut nulla eius species extaret. Quam enim putamus formam eminuisse, cum Helias solum se relictum deploraret? Quam, cum populus ille apud Babylonios, Persas, Aegyptiosque dispersus sine sacerdotio, sine templo, sine sceptro, gentibus ac diis alienis in terra aliena serviret? A Christi ergo adventu deformis etiam latere ecclesia poterit bellisque, seditionibus et haeresibus ita opprimi, ut nulla parte refulgeat. Et sane suo iam saeculo Hilarius latentem Ecclesiam potius credebat, quam cernebat. Adeo Ariana factio omnia miscuerat. Male, inquit, vos parietum amor cepit; male Ecclesiam Dei in tectis aedifiisque veneramini; male sub his pacis nomen ingeritis. An ne ambiguunt est in iis Antichristum esse sessurum? Montes mihi et silvae et lacus et carceres et voragines sunt tutiores; in his enim prophetae aut manentes aut demersi prophetabant. Quibus ille verbis modeste ac verecunde significat Ecclesiam Christi non in episcopis, non in sacerdotibus, non in templis, non in populi frecuentia, sed in piis esse quaerendam; qui interdum prophetarum morevel in agro locisque desertis errant vel in silvis abstrusi sunt in speluncis et in cavernis Terrae. Quid, quod sub diversis pontificibus diu schismate perdurante nulla interim Ecclesiae facies apparuit? Manifestam porro Ecclesiam si eius saeculi fideles requisissent nec aliam crederent, quam quae oculis cerneretur humanis, nullam profecto invenissent. An vero tunc nulla fuit, quoniam oculta fuit? Atque ut antehac Ecclesia dilucide clareque resplenduisset, qui scimus tamen an posthac veram semper genuinamque formam sit habitura? Nimirum enim, si praeteritis saeculis ita Dominus populi sui facinora vindicavit, ut eum et absurdissimis mendaciis ludi et altissimis tenebris offundi passus sit, cur non timeamus ecclesiam Christi etiamnum caeca nocte crassaque caligine adeo occultari et circunfundi posse, ut nulla eius vera facies effulgeat? Quasi vero iam nulla sint Domini iudicia, ut eodem poenae genere mundum hodie puniat, quo populi veteris ingratitudinem aliquando ultus est. Nempe, ut pastores atque oves stupore ac caecitate percutiat ecclesiaeque suae exteriorem notitiam ab hominum aspectu auferat. Hic videlicet haeretici quasi re confecta insultant, nosque miris modis irrident, qui gloriemur in verbis illis: Templum Domini, templum Domini est. Translata, inquiunt, Samaria et; et cum Hierusalem externis larvis inhaerens templum, ceremonias, sacerdotium, sacramenta scripturasque iactaret; et ipsa quoque translata est. Ita, quod de orientali ecclesia accidit, idem occidentali poterit, ut forma eius, vel in fumos abeat vel certe omnino delitescat. Ecquis autem fidem fecit aut peccata nostra

quam illorum esse leviora aut Deum in nos quemadmodum in illos non esse animadversurum? Praesertim cum non obscure vaticinetur Apostolus venturam in ecclesia defectionem; quae utique venire non potest, dum vera Ecclesiae forma et facies extiterit. Qualis autem haec illo erit tempore, de quo dominus ait: Verumtamen, filius hominis veniens, putas inveniet fidem in Terra? Qualis, inquam, erit, cum deficient hostia et sacrificium? Qualis demum cum, ut Ioannes scribit, putei fumus solem et aerem obscurabit? Qua ex re nihil sane aliud intelligitur, quam Ecclesiam usque adeo nostra hac aetate obscurandam, ut nisi in tenebris inveniri non queat. Quid autem externam Ecclesiae faciem fulgoremque defendimus, cum omnis gloria filiae regis ab intus? Quod si invisa et occulta Ecclesia, inexploratum quoque et incertum erit, quod sumetur ex eius auctoritate argumentum. Praeterea, ecclesia ex solo praedestinatorum numero constituitur, soli autem Deo notus est numerus electorum in superna foelicitate locandus; Ecclesia igitur nobis abdita omnino et incognita est. Prior illa propositio, in qua difficultas tota inest, suadetur in primis Augustini testimonio, disertis verbis asserentis ex numero solum praedestinatorum, qui in occulto sunt intus, constare hortum conclusum, fontem signatum, puteum aquae vivae, paradisum cum pomorum fructibus. Nemo vero fidelium dubitat, Ecclesiae Christi haec proprie esse attributa omnia. Sed ne ambigi quidem potest, quamvis non ita Augustinus exponeret, in horto concluso et fonte signato non alios intelligi atque eos, de quibus scriptum est. Firmum fundamentum Dei stat, habens signaculum hoc: Novit dominus qui sunt sui. Probat quoque eamdem rem Augustinus ex eo quod Petrus arcam Ecclesiae typum esse dixit, in qua octo animae salvae factae sunt per aquam. Non ergo nisi ii, qui servantur, intra arcam esse existimandi sunt. Nam Christus non est alterius Ecclesiae caput, nisi eius, cuius salvator est, et quam sibi exhibet gloriosam, ut ad Ephesios docet Apostolus. Ii ergo, qui nec salvi nec gloriosi futuri sunt, non sunt eius Ecclesiae partes, cuius Christus caput est. Deinde, e filiis Dei Ecclesia conficitur, utpote cum non aliorum sit Ecclesia mater ac eorum, quorum Deus pater est. Hos autem vere filios Dei esse liquet, qui paternam haereditatem percepturi sunt. Si filii, inquit, et heredes, heredes quidem Dei, coheredes autem Christi. Ovile item Christi non nisi ex Christi ovibus constituitur; at oves Christi illae modo sunt, de quibus ipse ait: Oves meae vocem meam audiunt et ego vitam aeternam do eis et non peribunt in aeternum. Ioannes denique evangelista de quibusdam, qui ab ecclesia exiisse videbantur, cum re vera nunquam fuissent in ecclesia. Ex nobis, ait, prodierunt; sed non erant ex nobis. Quid ita? Quia si fuissent, inquit, ex nobis, permansissent utique nobiscum. Non igitur ex ecclesia sunt, nisi qui in suscepta gratia permanent. Atque hunc locum, quoniam in promptu erat, Augustinus in lib. de corret. et grat. cap. 9. et de bono persev. cap. 8. de praedestinatis intelligit, scilicet Hieronymum secutus in dialogo adversum Luciferianos. Ad haec, veram Christi ecclesiam perfectam esse et inmaculatam oportet. Tota enim pulchra est et macula non est in ea. Et rursum, Una, ait, est columba mea, perfecta mea. Et Apostolus quoque ipse sine macula eam ac ruga descripsit. Et Isaias, Non adiiciet, inquit, ut pertranseat per te incircumcisus et immundus. Ecclesiam vero inmaculatam

censere, cuius membra nonnihil impuritatis habeant omnia, quam inane ac fabulosum est? Nulla igitur eiusmodi nunc temporis extat ecclesia. Illo solum tempore extitisse videtur, cum vere a Ioanne scriptum est: Omnis qui peccat, non cognovit eum. Et omnis qui natus est ex Deo peccatum non facit; et non potest peccare, quoniam ex Deo natus est. In hoc manifesti sunt filii Dei et filii diaboli. Quod si universos, qui ecclesiasticae societatis participes sunt, necesse est sine peccato et macula existere; aut nulli profecto sunt aut occulti nobis et incogniti sunt. Quod Apostolus videtur affirmare, cum ecclesiam Christi a Synagoga discernens, non eam sensilem et tractatam, sed spiritualem intractamque describit, nempe ex solis perfectis praedestinatisque constantem. Non accesistis, ait, ad tractabilem montem et accensibilem ignem, sed ad Sion montem et civitatem Dei viventis, Hierusalem caelestem, Ecclesiam primitivorum, qui conscripti sunt in caelis, et spiritus iustorum perfectorum. Adde, quod Ecclesiam non quamlibet, sed sanctam fideles tenentur credere. At in sancta congregatione non nisi sancti intelliguntur. Filii sapientiae, inquit, ecclesia iustorum. Quod si homines aliquot demonstres, quorum vel unus iniquus sit, falso dixeris hos esse aequos. Quemadmodum si ex decem viris unus sedeat, caeteris licet currentibus, decem currere falsum est. Est quoque altera causa eiusdem rei vehementissima, quod si mali membra ecclesiae sunt, membra etiam Christi erunt. Sunt autem haud dubie membra diaboli. Quare et iidem cives Hierusalem ac Babyloniae simul erunt et membra quoque simul Christi et diaboli. Quo quid absurdius aut dici aut excogitari potest? Nisi forte societas est luci ad tenebras, conventio Christo ad Belial. Membra certe corporis eiusdem sibi vicissim contraria esse non queunt, at contra bonum malum est, contra vitam mors et … contra virum iustum peccator, ut Sapiens ait, non ergo iustus et peccator ecclesiastici sunt corporis membra. Docet item Aristoteles auctor sentiendi gravissimus, cui etiam Divus Thomas assentit, membra mortua non aliter esse membra atque ea, quae picta et figurata sunt; peccator ergo, cum mortuus sit, membrum ecclesiae et pars vere ac proprie non est, sed aequivoce ac figurate. Praeterea, unus panis et unum corpus multi sumus, quemadmodum in priore ad Corinthios epistola Apostolus tradidit; constat autem, ut acute Cyprianus ad Magnum argumentatur, panem ex multorum granorum adunatione congestum; peccatores ergo, qui palae sunt, sicut nec in panis, ita nec in corporis ecclesiae compositionem veniunt. Id quod Augustinus non obscure testatur, atque ita multis in locis, ut de iudicio eius dubitari non possit, quin hanc habuerit firmam perpetuamque sententiam. Libro enim contra Petilianum secundo, Nec putandi sunt mali, ait, in Christi corpore esse, quod est ecclesia, quamvis sacramentorum eius corporaliter participes fiant. Item libro contra Cresconium secundo, Qui mente, inquit, perversa videtur intus esse, cum foris sit, ab ipso Christo iam iudicatus est. Et posterius, Etiam, nesciente ecclesia, propter malam pollutamque conscientiam damnati a Christo iam in corpore Christi non sunt, quod est ecclesia, quoniam non potest habere Christus membra damnata. Proinde et ipsi extra ecclesiam baptizant. Omnia quippe ista monstra absit omnino, ut in membris columbae illius unicae computentur. Loquitur autem dubio procul de fidelibus peccatoribus, ut ex antecedentibus et consequentibus liquido apparet. Item libro de unitate ecclesiae affirmat malos in ecclesia minime deputari.

Item libro quarto de baptismo contra Donatistas et libro sexto diserte etiam affirmat, qui contra Christi mandata faciunt eos ad illam ecclesiam non pertinere, quam Christus mundat lavacro aquae, et de qua scriptum est, una est columba mea. Et libro septimo ait malos non pertinere ad compagem domus, quae est ecclesia, atque haud secus in domo esse, quam palea dicitur esse in frumento. Sed et in eodem libro Cyprianum refert in epistola ad Magnum huius sententiae non solum auctorem, sed etiam confirmatorem. Confirmat autem eam illo prophetico testimonio, Qui habitare facit unanimes in domo. Quibus igitur nec una anima nec unum cor in domino est, hi in ecclesia, quae domus Dei est, nullo modo habitant. Et Hieronymus, Ecclesia, ait, Christi non habet maculam nec rugam. Qui ergo peccator est, et aliqua sorde maculatus, de ecclesia Christi non potest appellari. Possibile est autem ut peccator currat ad medicum et curentur vulnera ipsius et fiat de ecclesia, quae corpus est Christi. Quod si ecclesiam, cuius auctoritati deferimus sanctam esse necesse est atque adeo ex piis solum iustisque constare, nusquam porro faciet certam in Theologia fidem, quousque certo indicio demonstret se sanctam esse. Id quod nullo modo potest, siquidem solus Deus novit corda filiorum hominum. Quaerunt etiam a nobis, cur in censenda Ecclesia insaniamus, cum eam minime dubio symbolo designarit Christus. Ego, inquit, sum Pastor ille bonus et cognosco oves meas et cognoscunt me meae; oves meae meam vocem audiunt et ego cognosco eas et sequuntur me. Qui ergo vocem Christi non audit, is ad Christi ovile non pertinet; ac proinde, ne pars quidem ecclesiae Christi est. Praeterea, si ecclesiam boni simul ac mali constituerent, qua ratione propter iustos pauculos sancta dicitur, eadem ac multo etiam maiore propter iniquos plurimos iniqua ecclesia diceretur. Quamobrem idem omnino coetus et Christi esset ecclesia et Synagoga Sathanae. Non igitur nisi boni Christi ecclesiam conficiunt. Quocirca invisa hominibus illa est, atque adeo minus cognita, quam ut eius testimonium certam et exploratam faciat fidem. Duae insuper ecclesiae sunt: Graeca et Latina, quarum utri credendum sit, non satis, ut aiunt, expeditum est. Responderi solet Graecos esse schismaticos; idcirco apud eos ecclesiam periisse. Quo iure? Quia a Romano Pontifice descissendo privilegium ecclesiastici nominis amiserunt. Quid vero? An non multo magis amittunt, qui a Christo vero Ecclesiae capite deficiunt? Atque ante Christi nativitatem una priorum omnium ecclesia fuit, nec in ea tamen fuit unus pastor aut rector. Non ergo ex uno pontifice ecclesiae nomen ac veritas pendet. Ecclesia igitur Graeca erit, quamvis episcopo Romano non pareat. Quo videlicet mortuo nihilo secius una ecclesia est, eademque et columna et firmamentum veritatis. Non ergo ex hoc capite ecclesiae veritas unitasque existit. Sed si unum Dominum habet, unam Chisti fidem, unum baptisma; si unum filium agnoscit, unum spiritum colit, unum Deum et patrem omnium suscipit, una Christi ecclesia erit. Iis enim rebus unam Christi ecclesiam definit Apostolus. Nihil itaque causae est, cur Graeci, in quibus ea omnia insunt in quibusque multi etiam boni sunt viri, ecclesiam Christi non faciant. Arroganter igitur ecclesia Latina in fidei iudicio ecclesiae catholicae sibi nomen usurpat. Quapropter, nisi idem cum Graeca sentiat, ecclesiae universalis auctoritate caret, non tenemurque perinde eius iudicium revereri ac si catholica vere esset.

Praeterea catholica ecclesia ideo vocatur, quia per omnes gentes perque totum orbem diffusa est, ut Augustinus, lib. 2 contra Petilianos patefecit; haec vero sola est, quae suo nos iudicio ligat et astringit, quoniam hanc et non aliam quamlibet sacrae nobis litterae commendarunt, quemadmodum plurimis in locis idem Augustinus ostendit; non ergo ecclesia, quae modo est, si qua demum est, certam auctoritatem habet, ut quae catholica, id est, universalis esse desierit. Praeterea, ex universalis ecclesiae sententia nullum omnino argumentum sumi potest. Quomodo enim fidelium omnium sensum in fidei quaestione requiremus? Vanum est igitur ab ecclesia catholica velle argumentum ducere. Forsitan quispiam dixerit: Pastores ecclesiam representant atque adeo ipsissima ecclesia sunt; eorum itaque sensum quaerere satis esse, quippe cum idem omnino sensus ecclesiae sit. At erat Isaiae temporibus ecclesia Hierosolymis; de pastoribus vero sic loquitur, Speculatores eius caeci omnes, nescierunt universi; canes muti non valentes latrare, videntes vana, dormientes et amantes somnia. Ipsi pastores ignoraverunt intelligentiam. Omnes in viam suam declinaverunt a summo usque ad novissimum. Durabat quoque ecclesia ad tempus Hieremiae; audiamus quid de pastoribus dicat. Quomodo dicitis sapientes nos sumus, et lex Domini nobiscum est? Vere mendacium operatus est stilus mendax scribarum. Confusi sunt sapientes, perterriti et capti sunt, verbum enim Domini proiecerunt, et sapientia nulla est in eis… A minimo usque ad maximum omnes avaritiam sequuntur; a propheta usque ad sacerdotem cuncti faciunt mendacium. Cur autem secundum hanc rationem ecclesiam non referrent 400 prophetae illi, qui Achab mentiebantur omnes? At ecclesia Dei vera, id est, quicumque in populo erant pii, a partibus Michaeae stabant. Certe, si res ad eum modum habet, ecclesiae imaginem prae se ferrent prophetae et sacerdotes, cum adversus Hieremiam omnes ad unum fidenter sane iactarent, non posse fieri ut periret lex a sacerdote, consilium a sapiente, verbum a propheta. Adversum omnes tamen unus Hieremias mittitur, qui a Domino denuntiet fore ut lex pereat a sacerdote, consilium a sapiente, verbum a propheta. Quod si sacerdotes et pastores ecclesiam Dei constituunt, cuius revereri testimonium oporteat, sequitur, ab ecclesia Dei alienos fuisse cumque illa etiam pugnasse. In Israele quidem Heliam, Michaeam et similes; in Iuda autem Isaiam, Hieremiam et reliquos eius notae, quos sui saeculi sacerdotes, pastores et prophetae non a se modo abalienarunt, sed diris etiam execrati sunt. Illud, si absurdum et impium existimandum est, ut ne dicam etiam stultum, maneat sacerdotes et pastores ecclesiam Dei non fuisse, sed impiam adversus Deum conspirationem coetumque hominum pessimorum, a quorum necesse fuit consensione desciscere. Cum itaque pastores etiamnum similes veterum esse possint nec Christi ecclesiam profecto referunt nec ex eorum iudicio dogmata fidei probantur. Atque si ex pastoribus et episcopis Dei ecclesia constat, ubinam gentium ecclesia residet, ex quo Basiliense concilium Eugenium pontificatu deiecit, subrogato in eius locum Amedaeo? Concilium siquidem quantum ad externos ritus attinet, legitimum fuit nec ab uno solum pontifice, sed a duobus indictum. Damnatus est illic Eugenius schismatis, rebellionis, pertinaciae, cum toto cardinalium et episcoporum grege, qui concilio refragabantur. Ex illorum schismaticorum, rebellium, pertinacium gremio prodiit quicquid postea Paparum, Cardinalium, Episcoporum, Abbatum, Presbyterorum fuit.

Utram igitur in partem Ecclesiae nomen conferetur? Negabimus ne generalem synodum eam fuisse, quae, praesidente Romanae sedis legato, consecrata est? An fatebimur schismaticum Eugenium cum tota sua cohorte, a qua omnes succedentes episcopi sanctificati sunt? Aut ergo pastores in concilium etiam generale coacti ecclesiam Dei minime repraesentant aut, quotquot sunt, ab haereticis et schismaticis ordinati sunt. His potissimum argumentis Lutherani abutuntur. Nam, quod Calvinus addit, duo esse ecclesiae symbola, verbi sinceram praedicationem et sacramentorum administrationem rectam; in catholicorum vero coetu pro verbi ministerio mendaciis conflatam regnare doctrinam, in locum coenae Domini foedissimum sacrilegium subiisse, publicos in templa conventus idololatriae et impietatis scholas esse; quamobrem veram apud nos et germanam Christi ecclesiam non esse, sed Sathanae exitialem et sacrilegam coniurationem. Id quoniam imprudenter, turpiter et maledice obiicitur, non est in praesentia referendum.