De locis theologicis

Sequitur ut doceam quidnam argumentorum ratio naturalis theologo suppeditet, quod in octavo loco me acturum pollicebar. Agam autem, quantum res ipsa patietur, brevissime. Est enim hic locus late patens, et quamquam non est theologiae proprius sed alienus, magnus tamen est et cum ab scholasticis reliquis tum a D. Thomae familia excultus uberrime; non quod de loci huius aut vi aut usu quisquam adhuc scholae theologus disputaverit, sed quod universi philosophiam ceterasque naturali ratione partas disciplinas vel in scholam Christianam invexerint vel certe ab aliis invectas excoluerint; pro sua quidem facultate quisque, sed in theologorum, ut ita dicam, grege sine controversia D. Thomas excelluit. Principio autem in huius loci tractatione duos errores contrarios fugere debemus. Primus est eorum, qui usque adeo argumentis a ratione ductis addixerunt se ut, sive disputent sive scribant, Scripturam Sacram sanctorumque patrum Iibros ne legisse quidem videantur. Qui parum illis dissimiles sunt, quos Eusebius 5 lib. Hist. eccles. postremo cap. commemorat, in tantum stultitiae prolapsos, ut si quis sermonem de Scripturis proposuisset, illi e contrario proponerent utrum ille sermo, de quo agebatur, coniunctum an separatum genus syllogismi faceret. De quibus rursum Eusebius, Derelinquentes, ait, Sanctas Scripturas Dei, geometriam tractant, et qui vere de terra sunt, de terra loquuntur: et ideo eum, qui de sursum est et de coelis venit, ignorant. Denique Euclides apud eos vel maxime in geometriae disciplinis viget. Sed et Aristoteles et Theophrastus ab bis in admiratione habenlur. Galenus vero a nonnullis eorum adoralur etiam. Ac fuisse olim in Ecclesia nonnullos, qui rationem auctoritati praeferentes, rem theologicam syllogismis absolverint, Augustinus in epist. ad Dioscorum num. 56, Bernardus quoque epist. 189 testes locupletissimi sunt. Hoc vero seculo fuisse etiam in Academiis multos, qui omnem ferme theologiae disputationem sophisticis ineptisque rationibus transegerint, utinam ipsi non fuissemus experti. Egit autem diabolus, quod sine lacrimis non queo dicere, ut quo tempore adversum ingruentes ex Germania haereses oportebat scholae theologos optimis esse armis instructos, ea nulla prorsus haberent, nisi arundines longas, arma videlicet levia puerorum. Ita irrisi sunt a plerisque, ac merito irrisi, quoniam verae theologiae solidam effigiem nullam tenebant, umbris utebantur, easque ipsas utinam sequerentur. Feruntur enim e Scripturae Sacrae principiis, cuius isti vel umbras non sunt assecuti. Quocirca homines verbo tenus in theologia magistri pugnavere illi quidem adversum Ecclesiae inimicos, sed valde tamen infeliciter. Male enim se res habet, cum quod ingenio et eruditione effici debet, id tentatur a viris, qui et ingenio parum valent nec sunt admodum eruditi. Errabant illi autem a principio statim studiorum suorum. Cum enim facultates eas, quae linguam expoliunt, mirum in modum neglexissent, cum se se in sophistica arte tersissent diutius, tum demum ad theologiam aggressi, non theologiam sed fumum theologiae sequebantur. Quod si vituperandi sunt qui per ignorantiam erraverunt, quid de iis existimandum est, qui volentes et prudentes in errorem inciderunt? Nam cum rem perditam et collapsam sua restituere auctoritate deberent, tempori, ut inquiunt, servientes non modo

sophismata non profligarunt, verum etiam auxerunt. Quae nimirum cum a philosophia tum vero magis a theologia tollenda sunt, aeque argutandi ars, quae vult illa quidem videri se esse dialecticam, sed abest ab ea distatque plurimum. Dialectica enim est locata in peritia usuque partiendi, finiendi, argumentandi, id quod theologo est pernecessarium; sophistice autem nihil habet nisi argutationes vanas, quarum nullus in theologia fructus est. Quin adeo nulla pernicies theologiae maior inveniri potest, quam in sophismatum faece simulatio theologiae. Ex quo illa absurda nascuntur, ut sophistae theologi esse videantur. Quod si quem etiam ista delectant, ne bellum omnino indixisse videar sophismatibus, quorum est etiam fortasse quidam modus, non intelligo, quid causae fuerit viris doctis, ut sub dialecticae nomine exponibiles, obligationes, insolubiles, reflexivas aliave id genus monstra in scholam intulerint, de usu autem dialecticae non fecerint ne verbum quidem ullum. Nonne igitur illa sunt pueris utilia? sint; nam nos quoque sophistae fuimus aliquando; sed, obsecro, ita utilia habeantur ista, non ut ornamenta virorum sed ut exercitamenta puerorum. Atque vel ipsi pueri intelligant sophismatum brevem quendam ludum esse oportere, aliumque usum a dialectica requirendum, philosophiae theologiaeque maxime necessarium. Verum haec hactenus. Iam ad propositum revertamur. Qui igitur theologiae dogmata humanis metiuntur argumentis, nec ea, uae a ratione ducuntur, volunt praeponderari auctoritate, hi primum omnem vim theologiae et gravitatem amittunt, deinde faciunt ut theologia detracta auctoritate non solum contemnatur, sed ne theologia quidem sit. Nam si vera et legitima theologia est, a fide descendat oportet, ubi huius facultatis propria principia resident, quemadmodum in huius operis initio constituimus. Fides autem tota Scripturarum et Ecclesiae auctoritate continetur. Quamobrem satis exploratum habere possumus, quam male valeant ii de re theologica aut scribere aut disputare, qui Sacros Libros, apostolorum traditiones, Conciliorum dogmata, iuris Pontificii decreta, sanctorum veterum doctrinam vel reiiciunt vel ignorant. Itaque hoc quidem opinantium genus pellatur e medio; est enim totum improbabile et impium; qui opinantur aptiora theologo ea argumenta esse, quae ex ratione, quam ea quae ex auctoritate ducantur. Rebus enim ante dictis aperte intelligitur, cum de Deo praesertim divinisque mysteriis disputatio incidit, argumentis philosophiae praeponenda esse argumenta quae pertinent ad Dei fidem, qua nihil theologo debet esse antiquius. Sed prioris huius erroris levitas, quoniam facile deprehenditur, non est pluribus refutanda.