De locis theologicis

QUID ECCLESIAE VOCE SIGNIFICETUR

Ego vero pergam et id faciam, quod in principio fieri cum in omnibus disputationibus tum in hac magis oportere censeo; ut quid illud sit, de quo disputatio sit, explanet ne vagari et errare cogatur oratio, si ii, qui inter se dissenserint, non idem esse illud, de quo agitur, intelligent. Ecclesia ergo Graecum nomen est, et, si verbum verbo reddas, Latine convocatio dicitur, sive quod omnes ad se vocet, ut Iulio et Rabano visum est, sive quod quicumque in eam conveniunt, hi non meritis et iustitia sua, sed Dei gratia et vocatione conveniant. Nam et hanc nominis etymologiam spero lectoribus placituram. Ecclesiae quippe Romanae scribens Paulus, Omnibus, ait, qui sunt Romae, vocatis sanctis. Atque in priore ad Corinthios epistola, Ecclesiae Dei, inquit, quae est Corinthi, vocatis sanctis. Et paulo post, Fidelis Deus, per quem vocati estis in societatem filii eius Iesu Christi. Quae sine dubio societas cum Christi ecclesia sit, qui titulum sibi illum arrogant, hi videant an haereticorum more penes se ecclesiam existere mentiantur. Verum de nominis ratione nihil moror, ecclesia certe concio est; unde Ecclesiastes, concionator. Et licet generaliter vox illa quandoque usurpata sit pro quacumque concione sive impiorum sive piorum, infidelium atque fidelium, sed in novo testamento, quantum memoria repetere possum, nusquam infidelium concio ecclesia vocata est. Qui quidem usus adeo in Christianis invaluit, ut in nulla nunc multitudine ecclesiae nomen agnoscant, nisi quae Christi fide et vocatione coaluit. Est autem ecclesia et locus ipse quo multitudo confluit et ipsa proprie multitudo. Cuius utriusque rei exempla sunt in sacris litteris plurima. Illud vero discrimen inter Synagogam et ecclesiam scriptores sancti observarunt, quod populus ille vetus aeque et ecclesia et Synagoga nuncupatus est; at Christianam plebem nec scriptura sacra nec ullus unquam probatus auctor Synagogam appellavit. Id porro aut discernendae utriusque reipublicae causa factum est, aut quod inter congregationem, quod Synagoga notat, et convocationem, quod sonat ecclesia, nonnihil intersit.

Congregari enim pecora solent, unde et greges dicimus, non hominum proprie, sed pecudum aut bestiarum; at convocari nisi homines non solent. Tantum Christi ecclesia Synagogam excellit. Et quamvis societas angelorum et hominum interdum vocetur ecclesia nonnunquam vero regnum caelorum, quod ex hominibus comprehensoribus viatoribusque conficitur, nobis tamen in praesenti non est animus disserendi nisi de ecclesia militante, hoc est, coetu fidelium viatorum. Nec necesse est hos vocis significatus exemplis adhibitis ostendere, cum ea passim et in litteris sacris et in sanctorum omnium libris occurrant. Sane vero, quemadmodum infideles nondum baptizatos in ecclesiae Christi voce intelligere, non cum veritate solum, sed cum sensu etiam communi pugnat; ita haereticos partes ecclesiae non esse, constituendum est. Id quod commune est quidem omnium Theologorum, non eorum modo, qui nuper scripserunt, sed eorum etiam, qui vetustate ipsa habentur nobilissimi. Testantur hoc Cyprianus, Augustinus, Gregorius, duoque concilia Lateranense et Florentinum. Recte igitur Nicolaus Papa definit ecclesiam esse catholicorum collectionem. Certe nervosius qui ecclesiam finiunt, illi non dubitant eam fidelium tantum numero conflari; qui autem remissius, hi tamen non audent, quos catholicos esse non vident, eos cclesiae homines appellare. Absurdum est enim, qui catholicae ecclesiae partes non sint, hos ecclesiae Christi partes asserere. At Papa etiam haereticus, donec ab Ecclesia deponatur, cum suam retineat semper auctoritatem, caput adhuc Ecclesiae erit; haeretici itaque in Ecclesiae partibus numerabuntur. Apostolus quoque, cum dixisset: Hymenaeum et Philetum a veritate excidisse et subvertisse quorundam fidem, subiunxit, in magna domo non solum esse vasa aurea et argentea, sed et lignea et fictilia, et quaedam quidem in honorem, alia vero in contumeliam. Quibus verbis, ut Augustinus ait, eos etiam, qui a fide aberrarunt, in magna domo esse significat, scilicet non ut vasa in honorem, sed ut vasa in contumeliam. Quam omnino sententiam Cypriani quoque testimonio confirmat. Sed enim ad ea, quae promisimus, exolvenda properantibus, non est consilium scrupulos omnes, qui in via obiiciuntur, excutere. Quid enim illud hoc loco expendamus an Papa haereticus esse possit? Quid illud rursum an simulatque in haeresim lapsus est, Ecclesiae caput esse desierit? At horum utrumque tamen priore orgumento diluendo necesse erat explanare. Quod nec brevitatis nostrae est nec ad opus institutum pertinet. Et si quid de hisce rebus dicendum erit, alio loco opportunius dicetur. Atque illam quaestionem quidem in libro nos sexto explicaturi sumus; de hac autem in libro de aucto. Pap. et Con. Caietanus noster longe lateque disseruit. Ne autem argumenti huius difficultate deterriti dare terga videamur, intelligendum est dupliciter ecclesiam posse dici. Primum eam, quam fidelium omnium ab initio mundi usque in finem congregatio conficit, quomodo Divus Thomas de ecclesia loquitur. 3. p. q. 8. art.3; illique omnes qui esse nunc eandem ecclesiam dicunt, quae fuit et in populo Iudaeorum sub lege Moysi et in hominibus piis sub lege olim naturali. In quem sensum Catechumeni sunt membra ecclesiae verissima. Non enim haec baptismi sacramento secernitur, sed fide, quae omni tempore populum Dei ab infidelium coetibus discriminavit. Deinde et ea ecclesia dicitur, quae in Christi nomine per baptismum cogitur, qui et fidei sacramentum est, et proprie ecclesiae membra partesque facit, et Christi ecclesiam a Synagoga distinguit.

Huius ecclesiae nec Catechumeni partes sunt, et illi omnes sunt partes, qui a baptismo Christi characterem habent, nisi post haeresim exteriorem publico ecclesiae iudicio fuerint excisi. Quandiu enim aliquis reipublicae minister est, eiusque auctoritate et potestate fungitur, tandiu illius pars dici et potest et debet. In hoc igitur sensu quemadmodum ecclesia, hoc est, Respublica Christiana non interiore solum fide constituitur, sed baptismi etiam exteriore sacramento; sic eius partes non interior modo infidelitas, sed schisma externique iudicii divisio separat. Itaque si in illa Nicolai finitione ecclesia hoc secundo modo accipiatur, fideles dicantur oportet non a Christi fide, sed a fidei sacramento. Verum de hoc in cap. huius libri postremo plura. Argumento vero posteriori ita respondeo. Apostolus si ad Hymenaeum et Philetum verba illa retulit, non ad id tempus spectavit, quo iam de domo fidelium communi per sectam privatam exierant. Sed ad illud potius, quo per susceptam fidem ac baptismum in magna domo continebantur. Quae sententia est Augustini his ipsis, quos attulimus locis. Quanquam, propter Cyprianum, cuius se dicit auctoritate urgeri, fatetur etiam haereticos in magna domo quodammodo esse propter eadem sacramenta, quibus administrandis cum ecclesia conveniunt. Verum id Augustinus, ut dixi, invitus addidit; nam illud prius libenter sequitur. Ego vero, ut quemadmodum sentio loquar, non intelligo, quid causae Augustino fuerit, ut verba Cypriani in eum sensum acceperit, qui mihi sane tam apparet a Cypriani mente alienus, quam caelum a terrae natura alienum est. Nam, ut omittam, quod in locis paulo ante a me citatis Cyprianus ipse haereticos non obscure ab ecclesia excludit, certe in epistola ad Antonianum, cuius Augustinus testimonio abutitur, non solum non ab ea sententia discedit, sed eandem apertius confirmat inquiens: Quod vero ad Novatiani personam pertinet, scias nos curiosos esse non debere, cum foris doceat. Quisquis ille est et qualiscumque est, Christianus non est, qui in Christi ecclesia non est. Nec alia Cypriano causa fuit, haereticorum baptisma negandi, nisi quia eos extra ecclesiam et esse et baptizare perpetua illi fuit firmaque sententia. In verbis autem, quae Augustinus refert, nihil aliud Cyprianus significat, quam Novatianorum arrogantiam et tumorem, qui putarent se posse facere id quod ne Apostolis quidem concessum est, ut zizania a frumento discernerent, paleas separarent a tritico, vasisque ligneis et fictilibus eiectis aurea argenteaque seligerent. Ubi per vasa lignea et fictilia non eos Cyprianus accepit, quorum sermo ut cancer serpserat, sed eosdem prorsus, quos et zizania et paleas vocaverat, hoc est fragiles et imbecillos, qui firmis perfectisque errant suntque semper in ecclesia permixti. Quos Novatiani quoniam ferre non poterant, humilitatis ac lenitatis obliti ab ecclesia ante tempus eiicere conabantur. Quanquam vasa lignea fictiliaque ad solos improbos referre, quod Cyprianus facit, non Augustino solum, sed mihi etiam parum probatum est. Sensus igitur Apostoli planus est. Cum enim dixisset, quosdam a veritate excidisse, ne omnes fragiles existimarentur, ac proinde Ecclesiae fidei timeremus, subiicit, sed firmum fundamentum Dei stat. Quia vero quaereret fortasse quispiam, cur Deus in ecclesia sua alios firmos, alios infirmos haberet; hos stare, illos excidere pateretur; huic respondet Apostolus: In magna domo non solum esse vasa aurea et argentea, sed lignea et testacea. Est et altera huius Apostoli testimonii intelligentia, ex qua Manichaeorum, Pelagianorum, Catharorum, Donatistarum, Begardorum et Beguinarum pariter eluuntur

errores, in quos Hymenaeus forte et Philetus incurrerant. Non enim vero simile fit, in eam hos etiam incidisse, ut struerent corporum resurrectionem esse iam factam. Sed quoniam falsa absolutae sanctimoniae persuasione imbuti vitam in carne mortali asserebant similem ei, quam iusti cum angelis post resurrectionem inmortales habituri sunt, ab omni scilicet fragilitate et imperfectione alienam; idcirco vas electionis Apostolus eos asseruisse ait, resurrectionem esse iam factam. Horum igitur vanam futilemque sententiam paucis refutat Paulus inquiens sed firmum fundamentum Dei stat. Quae verba, ni fallor ego, hunc sensum habent. Electio fidelium ex parte Dei quidem certa atque inmutabilis est. Hanc enim vocat ille fundamentum, quoniam primum est humanae salutis initium. Nam quos praedestinavit, hos et vocavit; et quos vocavit, hos et iustificavit; quos autem iustificavit, illos et glorificavit. Firmum igitur fundamentum Dei stat, habens signaculum hoc: Novit Dominus qui sunt sui. Electio quippe nostra nobis ipsis obscura et incognita solius Dei notitia quasi signaculo quodam obsignata clauditur, ut hinc et apud nos incerta et occulta sit, et apud Deum stata et fixa. Sed quia salus nostra e nostro quoque arbitrio pendet, nemo ex electione Dei certam sibi stabilemque iustitiam polliceri debet, nemo sensu inflatus carnis suae angelorum religionem in carne mortali praedicare, nemo impeccantiam et virtutem omnibus numeris absolutam sibi asumere, nemo reliquorum fidelium aspernari consortium, in quibus humanum adhuc aliquid subesse cernat. Hoc est autem, quod subiungit, discedat ab iniquitate, et satagat, inquit, in primis per bona ipse opera certam facere vocationem suam, nec tantum munditiae suae fidat, ne timeat iniquitate se posse contaminari et pollui. Intelligat deinde, in magna domo non solum esse vasa aurea et argentea, sed lignea et fictilia. At quaedam quidem in honorem, alia autem in contumeliam. Ita si vasa aliqua frangi cognoverit, reformet ea pro sua virili et consolidet cosiderans seipsum ne forte et ipse frangatur. Atque si vas in honorem sibi videtur esse, ferat patienter vasa in contumeliam, nec horum abominatione a magna domo discedat. Nam e vasa ista inhonorata et ingloria quemadmodum libero arbitrio versa sunt in contumeliam, sic verti eadem libertate poterunt in honorem. Quibus ex rebus non modo argumentum illud eliditur, verum etiam id constat, quod in hac finitione vel maxime quaeritur, ecclesiam omnium fidelium et fortium et imbecillium et iustorum et iniquorum collectione constitui. Id quod si plane ac breviter confecerimus, nec nos industriae nostrae nec sui lectorem laboris poenitebit.