De locis theologicis

Cum igitur contendit Osiander, expositores usque ab apostolis universos in prophetiae illius intelligentia errasse, primum nihil nobis contrarium affert. Nam, ut Vincentius Lirinensis recte dixit, antiqua sanctorum patrum consensio non in omnibus divinae legis quaestiunculis, sed solum in fidei regula nobis certo est sequenda, atque in his praecipue quaestionibus, quibus catholici dogmatis fundamenta nituntur. Quod etiam capite superiore paulo latius explanavimus. Porro autem Oseae Prophetia an in sensu literali an in allegorico ad Christum referenda sit, ad fidei quaestionem non pertinet. Ita quanvis sancti in hoc falsi fuissent, non in re gravi, sed quae parvi momenti in ecclesia est, fuissent falsi. Deinde, falsum est omnes auctores usque ab apostolis locum illum in sensu solum allegorico ad Christum retulisse. Referunt quidem omnes ad populum Israel et ad Christum quoque referunt, sed non omnes asserunt per allegoriam id fieri. Quin nonnulli affirmant, eundem scripturae locum plures habere interdum sensus literales. Postremo si dicamus sensum esse allegoricum, nullus est error. Nam obiectioni Osiandri Hieronymus in comm. super Oseam docte respondet. Vana igitur ista ratio apud eos valet, qui ipsi decipi fallique volunt. Graviores constantioresque admonendi sunt, ut animadvertant, ne callida altera ratione capiantur. Aperte enim sophisticantem nemo non videt, nisi qui admodum est indoctus: Callidus ille et occultus sophista, ne veritatis specie fallat, studiose cavendum est. Nec enim facile agnoscitur. Nec vero existimari velim Caietanum aut in sophistis esse censendum, aut astute vafre malicioseve quempiam fallere voluisse. Sed vir ingeniosus et doctus non fallebatur nisi specie quadam obscurae rationis. Quocirca quoniam vim habet maiorem quam caeteri ad decipiendum, maiori cura et diligentia hic sane cavendus est.

Argumentatur itaque Caietanus, Non alligavit Deus expositionem scripturae sacrae priscorum doctorum sensibus, et caetera. Imo vero alligavit, si omnes ad unum in eandem sententiam concurrerint. Tenentur enim universi catholici sensum ecclesiae sequi. Sensum autem ecclesiae fuisse, qui idem fuit doctorum ecclesiasticorum omnium, explicatum est paulo ante satis, ut arbitror diligenter. Nec ecclesia nunc de scripturarum sensu iudicat divinando, sed ex traditione maiorum eas interpretatur. Quemadmodum enim, si qua alia fidei quaestio occurrerit, ecclesiae iudicium nihil novi auribus Christianae plebis infert, sed maiorum antiquam in ea re fidem, et inquirit et sequitur: ita cum de sacrarum literarum sensu existit aliqua controversia, nullam novam intelligentiam a censura ecclesiastica expectare debemus, sed eam, quae magna facta disquisitione patrum nostrorum communem esse constiterit. Spes, inquiunt, nobis et posteris tollitur exponendi sacras literas, nisi transferendo de libro in quinternum. Minime vero gentium. Nam, (ut illud praeteream, quod in sacris Bibliis loci sunt multi, atque adeo libri integri, in quibus interpretum diligentiam ecclesia desiderat, in quibusque proinde iuniores possent et eruditionis et ingenii posteris ipsi quoque suis monimenta relinquere) in illis etiam, quae antiquorum sunt ingenio ac diligentia elaborata, nonnihil nos Christiano populo, si volumus, praestare et quidem utilissime possumus. Possumus enim vetustis novitatem dare, obsoletis nitorem, obscuris lucem, fastiditis gratiam, dubiis fidem, omnibus naturam suam et naturae suae omnia. Sed quoniam huic Caietani argumento Vincentius Lirinen. doctissime elegantissimeque respondit, verba nos ipsius ascribemus digna illa profecto, quae aureis literis scriberentur, Esto, inquit, o Doctor quasi Beseleel, et pretiosas divini dogmatis gemmas exculpe, fideliter coapta, adorna sapienter, adiice splendorem, gratiam, venustatem, intelligatur te exponente illustrius, quod antea obscurius credebatur. Eadem tamen, quae didicisti, doce: ut cum dicas nove, non dicas nova. Sed forsitan dicet aliquis, nullusne ergo in ecclesia Christi profectus habebitur intelligentiae? habeatur plane et maximus. Sed ita tamen, ut vere profectus sit ille fidei, non permutatio. Siquidem ad profectum pertinet, ut in semetipsa unaquaeque res amplificetur. Ad permutationem vero, ut aliquid ex alio in aliud transvertatur. Imitetur animarum ratio rationem corporum: quae licet annorum processu numeros suos evolvant et explicent, eadem tamen, quae erant, permanent. Parva lactentium membra, magna iuvenum eadem ipsa sunt tamen. Quot parvulorum artus, tot virorum. Et si quae illa sunt, quae aevi maturioris aetate pariuntur, iam in seminis ratione praeserta sunt: ut nihil novum postea proferatur in senibus, quod non in pueris iam ante latitaverit. Quod si humana species in aliquam deinceps non sui generis vertatur effigiem, aut certe addatur quippiam membrorum numero vel detrahatur, necesse est, ut totum corpus vel prodigiosum fiat, vel etiam intercidat, vel certe debilitetur. Ita etiam sacrarum literarum intelligentia sequatur has decet progressuum leges, ut annis scilicet consolidetur, dilatetur tempore, sublimetur aetate: incorrupta tamen illibataque permaneat. Et paulo post. Quodcunque igitur, ait, in ecclesiae paradiso dei agricultura patrum labore satum est, hoc idem filiorum industria colatur, floreat, maturescat, proficiat, perficiatur. Et prisca illa caelestis philosophiae dogmata a posteris excurentur, limentur, poliantur. Sed nefas est, ut commutentur, detruncentur, mutilentur, humanorumque ingeniorum quasi extranea additamenta recipiant. Accipiant licet evidentiam, lucem, distinctionem, sed retineant necesse est, plenitudinem, integritatem, proprietatem.

Hactenus ille. Cuius tota oratio eo mihi videtur probabilior, quo magis ex Apostolo ad Eph. 4. videtur esse deprompta. Ubi illam corporalis augmenti similitudinem adeo et aperte et copiose persecutus est, ut nulla mea oratione opus sit. Tantum fuerunt lectores admonendi. De sexto autem loco hactenus. Iam ad 7. transeamus, hoc est scholae novae auctoritatem. De qua etsi nonnihil fortasse novi dicturus sum, ea tamen, quae pios lectores probaturos esse confidam.

DE AUCTORITATE DOCTORUM SCHOLASTICORUM QUAE SEPTIMO LOCO POSITA EST